Adhyaya 206

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये पार्वणस्य विधानतः । यथाक्रमं महादेवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇప్పుడు నియమానుసారంగా పార్థ్వణ శ్రాద్ధ విధానాన్ని చెప్పుదును. ఓ మహాదేవీ, ప్రియే, ఏకాగ్రచిత్తంతో క్రమంగా వినుము.

Verse 2

कृत्वापसव्यं पूर्वेद्युः पितृपूर्वं निमंत्रयेत् । भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं च प्रसीदथ

ముందురోజు అపసవ్యము చేసి, పితృదేవతలను ముందుగా ఉంచి (బ్రాహ్మణులను) ఆహ్వానించాలి—‘మీరు మా పితృకార్యాన్ని సంపూర్ణం చేసి ప్రసన్నులగండి.’

Verse 3

सवर्णान्प्रेषयेदाप्तान्द्विजानामुपमन्त्रणे

శ్రాద్ధ ఆహ్వానార్థం ద్విజులను పిలువుటకు, తన వర్ణానికి చెందిన విశ్వసనీయులను పంపవలెను.

Verse 4

अभोज्यं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रितैः । तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेन निमन्त्रितौः

క్షత్రియాది వారు బ్రాహ్మణుని ఆహ్వానించినప్పుడు బ్రాహ్మణుని అన్నం భోజ్యము కాదు; అలాగే అనుచిత ఆహ్వానం జరిగినచో బ్రాహ్మణుని అన్నమూ నియమితమై వర్జ్యమగును.

Verse 5

ब्राह्मणान्नं ददेच्छूद्रः शूद्रान्नं ब्राह्मणो ददेत् । उभावेतावभोज्यान्नौ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

శూద్రుడు బ్రాహ్మణునికి అన్నం ఇవ్వవచ్చు, బ్రాహ్మణుడు శూద్రునికి అన్నం ఇవ్వవచ్చు; అయితే ఆ రెండూ భోజ్యయోగ్యములు కావు. వాటిని భుజించినచో చాంద్రాయణ ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించాలి.

Verse 6

उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः । अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः

‘ఉపనిక్షేప-ధర్మం’ అనే ముసుగుతో ఏ ద్విజుడు శూద్రాన్నం వండుతాడో, ఆ అన్నం అభోజ్యమవుతుంది; ఆ విప్రుడు సదాచారమునుండి పతనమై అధోగతిని పొందుతాడు।

Verse 7

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कः शूद्रेण च सहासनम् । शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

శూద్రాన్నం, శూద్రసంపర్కం, శూద్రునితో ఒకే ఆసనంలో కూర్చోవడం, అలాగే శూద్రుని నుండే జ్ఞానాగమాన్ని ప్రామాణ్యంగా స్వీకరించడం—ఇవి తప్తేజస్సుతో జ్వలించే వానినికూడా పతనానికి గురిచేస్తాయి।

Verse 8

शूद्रान्नोपहता विप्रा विह्वला रतिलालसाः । कुपिताः किं करिष्यंति निर्विषा इव पन्नगाः

శూద్రాన్నం వల్ల దెబ్బతిన్న విప్రులు చంచలులై ఇంద్రియాసక్తితో నిండిపోతారు; కోపించినా వారు ఏమి చేయగలరు—విషం లేని పాముల వలె నిరుపయోగులు అవుతారు।

Verse 9

नग्नः स्यान्मलवद्वासा नग्नः कौपीनवस्त्रधृक् । द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च

మలిన వస్త్రాలు ధరించినవాడు ‘నగ్నుడు’గా భావించబడతాడు; కేవలం కౌపీనమే ధరించినవాడూ ‘నగ్నుడు’. పైవస్త్రం లేక ద్వికచ్ఛం కట్టినవాడు, సడలిన వస్త్రధారి, మరియు పూర్తిగా వస్త్రహీనుడు—ఇవన్నీ ‘నగ్న’గానే చెప్పబడతాయి।

Verse 10

नग्नः काषायवस्त्रः स्यान्नग्नश्चार्धपटः स्मृतः । अच्छिन्नाग्रं तु यद्वस्त्रं मृदा प्रक्षालितं तु यत्

కాషాయ వస్త్రధారియూ (ఈ నియమంలో) ‘నగ్నుడు’గా స్మరించబడతాడు; అర్ధపటధారియూ ‘నగ్నుడు’గానే చెప్పబడతాడు. అయితే అంచు చినగని వస్త్రం, మట్టితో కడిగి శుద్ధి చేసిన వస్త్రం—అది గ్రాహ్యం।

Verse 11

अहतं धातुरक्तं वा तत्पवित्रमिति स्थितम् । अग्रतो वसते मूर्खो दूरे चास्य गुणान्वितः

అహతమైనదైనా, ధాతురంగుతో రంగిన వస్త్రమైనా పవిత్రమని చెప్పబడింది. అయినా మూర్ఖుడు ముందర కూర్చుంటాడు; గుణవంతుడు దూరంగా ఉంటాడు.

Verse 12

गुणान्विते च दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः । यस्त्वासन्नमतिक्रम्य ब्राह्मणं पतितादृते । दूरस्थं पूजयेन्मूढो गुणाढ्यं नरकं व्रजेत्

గుణవంతునికే దానం-గౌరవం ఇవ్వాలి; మూర్ఖుణ్ని దాటివెళ్లడంలో దోషం లేదు. కానీ సమీపంలోని బ్రాహ్మణుణ్ని (పతితుణ్ని తప్పించి) నిర్లక్ష్యంచేసి దూరస్థ—even గుణసంపన్నుణ్ని—పూజించే మూర్ఖుడు నరకానికి వెళ్తాడు.

Verse 13

वेदविद्याव्रतस्नाते श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडन्त्योषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

వేదవిద్య, వ్రతాలు, స్నానంతో శుద్ధుడైన శ్రోత్రియుడు ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, సమస్త ఔషధులు ఆనందంగా క్రీడిస్తూ—“మేము పరమగతిని పొందుదుము” అని చెప్పినట్లుంటాయి.

Verse 15

संध्ययोरुभयोर्जाप्ये भोजने दंतधावने । पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः । गुरूणां संनिधौ दाने योगे चैव विशेषतः । एतेषु मौनमातिष्ठन्स्वर्गं प्राप्नोति मानवः

ఉభయ సంధ్యల జపంలో, భోజన సమయంలో, దంతధావనంలో, పితృకార్యములో మరియు దేవపూజలో, అలాగే మూత్రపురీష సమయంలో; గురువుల సన్నిధిలో, దానంలో, ముఖ్యంగా యోగంలో—ఈ సందర్భాలలో మౌనం పాటించేవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

Verse 16

यदि वाग्यमलोपः स्याज्जपादिषु कथंचन । व्याहरेद्वैष्णवं मंत्रं स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम्

జపాది ఆచారాలలో ఏ విధంగానైనా వాక్సంయమం భంగమైతే, వైష్ణవ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి; లేక అవ్యయుడైన విష్ణువును స్మరించాలి.

Verse 17

दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने । देवानामृजवो दर्भाः पितॄणां द्विगुणास्तथा

దానం, స్నానం, జపం, హోమం, భోజనం మరియు దేవతార్చనలో దేవతల కోసం దర్భలను నేరుగా ఉంచాలి; పితృల కోసం అవే దర్భలను ద్విగుణంగా అమర్చాలి।

Verse 18

उदङ्मुखस्तु देवानां पितॄणां दक्षिणामुखः । अग्निना भस्मना वापि यवेनाप्युदकेन वा । द्वारसंक्रमणेनापि पंक्तिदोषो न विद्यते

దేవకర్మలకు ఉత్తరముఖంగా, పితృకర్మలకు దక్షిణముఖంగా ఉండటం విధి. అగ్ని, భస్మం, యవం, నీరు లేదా కేవలం ద్వారం దాటడం ద్వారా శుద్ధి చేసినా పంక్తిదోషం కలగదు.

Verse 19

इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षो वृद्धौ सत्यवसू स्मृतौ । नैमित्तिके कालकामौ काम्ये चाध्वविरोचनौ

ఇష్టశ్రాద్ధంలో క్రతు, దక్షులను స్మరిస్తారు; వృద్ధిశ్రాద్ధంలో సత్యవసువును స్మరిస్తారు. నైమిత్తిక శ్రాద్ధంలో కాల, కాములను; కామ్య శ్రాద్ధంలో అధ్వ, విరోచనులను ఆహ్వానించాలి.

Verse 20

पुरूरवा आर्द्रवश्च पार्वणे समुदाहृतौ । पुष्टिं प्रजां च न्यग्रोधे बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्

పార్వణ శ్రాద్ధంలో పురూరవ, ఆర్ద్రవులను పేర్కొంటారు. న్యగ్రోధ (వట) పాత్ర/ఆశ్రయంతో చేసిన కర్మ పుష్టి, సంతానం—అలాగే బుద్ధి, ప్రజ్ఞ, ధృతి, స్మృతిని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 21

रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मीर्यं पात्रमुच्यते । सौभाग्यमुत्तमं लोके मधूके समुदाहृतम्

కాశ్మీర్య కట్టెతో చేసిన పాత్ర రాక్షసాది దుష్టబాధలను నశింపజేసి యశస్సును ప్రసాదిస్తుంది; మధూక పాత్రతో లోకంలో ఉత్తమ సౌభాగ్యం కలుగుతుందని ప్రకటించబడింది.

Verse 22

फाल्गुनपात्रे तु कुर्वाणः सर्वकामानवाप्नुयात् । परां द्युतिमथार्के तु प्राकाश्यं च विशेषतः

ఫాల్గుణ పాత్రతో విధిని ఆచరించువాడు సమస్త కోరికల ఫలాన్ని పొందును. అర్క పాత్రతో అయితే పరమ తేజస్సు, విశేషంగా ప్రకాశమయమైన కాంతి లభించును.

Verse 23

बिल्वे लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च । क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि

బిల్వ పాత్రతో లక్ష్మీ, తపఃఫలం, మేధ, నిత్య ఆయుష్షు లభించును. క్షేత్రాలు, ఉద్యానాలు, తడాగాలలో—అక్కడి సమస్త పాత్రల విషయంలోనూ—ఇదే నియమము.

Verse 24

वर्षत्यजस्रं पर्जन्ये वेणुपात्रेषु कुर्वतः । एतेषां लभ्यते पुण्यं सुवर्णै रजतैस्तथा

పర్జన్యుడు నిరంతరం వర్షించుచుండగా వెణు (బాంబూ) పాత్రలతో విధిని ఆచరించువానికి లభించే పుణ్యం, స్వర్ణదానము మరియు రజతదానముతో లభించు పుణ్యానికి సమానం.

Verse 25

पलाशफलन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकंकताः । औदुम्बरस्तथा बिल्वं चंदनं यज्ञियाश्च ये

పలాశ, ఫలవృక్షకాష్ఠం, న్యగ్రోధ, ప్లక్ష, అశ్వత్థ, వికంకత, ఔదుంబర, బిల్వ, చందనము మరియు యజ్ఞయోగ్యమైన ఇతర కాష్ఠములు—ఇవి కర్మలో ప్రశంసింపబడినవి.

Verse 26

सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा । समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः

సరల, దేవదారు, శాల, ఖదిర—ఈ వృక్షములు విశేషంగా సమిధ (యజ్ఞకాష్ఠం) కొరకు ప్రశంసింపబడినవి.

Verse 27

श्लेष्मातको नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा । निंबो बिभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः

శ్లేష్మాతక, నక్తమాల్య, కపిత్థ, శాల్మలీ, నింబ, బిభీతక—ఇవి శ్రాద్ధకర్మలో నిందితములు.

Verse 28

अनिष्टशब्दां संकीर्णा रूक्षां जन्तुमतीमपि । प्रतिगंधां तु तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत्

శ్రాద్ధకర్మలో అశుభశబ్దాలతో నిండినది, గుంపులతో కలతపెట్టబడినది, రూక్షకఠినమైనది, జంతుజాలంతో నిండినది, దుర్గంధంతో కలుషితమైన భూమిని వర్జించాలి.

Verse 29

त्रैशंकवं त्यजेद्देशंसर्वद्वादशयोजनम् । उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम्

పన్నెండు యోజనాల విస్తీర్ణమున్న త్రైశంకవ దేశాన్ని ఎల్లప్పుడూ వదలాలి; ఉత్తరాన మహానది, దక్షిణాన (ఉక్త) సరిహద్దు ఉంది.

Verse 30

देशस्त्रैशं कवोनाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि । कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः

త్రైశంకవ అనే దేశం శ్రాద్ధకర్మలో వర్జ్యము. అలాగే కారస్కారులు, కలింగులు, సింధునది ఉత్తర ప్రాంతం; మరియు ఆశ్రమధర్మాలు నశించిన దేశాలు—ఇవన్నీ జాగ్రత్తగా వదలవలెను.

Verse 31

ब्राह्मणं तु कृतं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्रियं स्मृतम् । वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्

కృతయుగం బ్రాహ్మణ స్వభావమని ప్రకటించబడింది; త్రేతా క్షత్రియ స్వరూపమని స్మృతం; ద్వాపరం వైశ్య స్వభావమని చెప్పబడింది; కలియుగం శూద్ర స్వభావమని స్మరించబడింది—అంటే ప్రతి యుగంలో ప్రబలమైన ప్రవృత్తి ప్రకారం.

Verse 32

कृते तु पितरः पूज्यास्त्रेतायां च सुरास्तथा । मुनयो द्वापरे नित्यं पाखंडाश्च कलौ युगे

కృతయుగంలో పితృదేవతలను పూజించాలి; త్రేతాయుగంలో దేవతలను అలాగే; ద్వాపరయుగంలో నిత్యం మునులను; కాని కలియుగంలో పాఖండ, కపట మార్గాలు ప్రబలుతాయి।

Verse 33

शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । कृष्णपक्षेऽपराह्ने तु रौहिणं न विलंघयेत्

విచక్షణుడు శుక్లపక్షంలో పూర్వాహ్నంలో శ్రాద్ధం చేయాలి; కృష్ణపక్షంలో అయితే అపరాహ్నంలో—రోహిణీ నియమాన్ని అతిక్రమించకూడదు।

Verse 35

रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः

రత్ని ప్రమాణం (ఒక బిత్త) మేరకు పితృతీర్థాన్ని సంస్కరించాలి. కర్మాధారాన్ని (ప్రస్తరార్థం) ఏర్పరచుటకు వేరుకు దగ్గరగా కోసిన కుశాగ్రాసమే ఉత్తమమని చెప్పబడింది; అలాగే శ్యామాక, నివార, దూర్వా గడ్డలు కూడా ప్రశంసించబడ్డాయి. కీర్తిమంతులలో ‘బహుకేశ’ అనే ప్రజాపతి శ్రేష్ఠుడని పేర్కొనబడెను।

Verse 36

तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः । तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः

ఆయన కేశాలు భూమిపై పడిపోవడంతో కాశా గడ్డగా మారాయి. అందువల్ల కాశా ఎల్లప్పుడూ పవిత్రమని భావించి శ్రాద్ధకర్మలో పూజింపబడుతుంది।

Verse 37

पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता । उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्

శ్రేయస్సు, సమృద్ధి కోరువాడు అక్కడ పిండనిర్వపణం చేయాలి; అలాగే శ్రద్ధతో ద్విజులకు వేడి, తాజాగా సిద్ధమైన అన్నాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 39

अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः । हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च । आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते । द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्

ఫలాలు, పుష్పాలు, పానకాలు (పానీయాలు) తప్ప పండితుడు స్నేహవశాత్ ఉప్పు, వంటకాలను చేతిలో పెట్టి ఇవ్వకూడదు. ఇనుప పాత్రలో అర్పించిన అన్నాన్ని రాక్షసులు భుజిస్తారు. ద్విజుల పాత్రల్లో అన్నం ఉంచి తరువాత మౌనంగా సంకల్పం చేయాలి.

Verse 40

दर्व्यादिस्थेन नो तेषां संबन्धो दृश्यते यतः । यश्च शूकरवद्भुंक्ते यश्च पाणितले द्विजः । न तदश्नंति पितरो यः सवाचं समश्नुते

దర్వీ మొదలైన ఉపకరణాలు చేతిలో పట్టుకొని భుజించేవారికి క్రియతో సరైన సంబంధం కనిపించదు. పంది వలె తినేవాడు, చేతి అరచేతిలోనే తినే ద్విజుడు, అలాగే మాట్లాడుకుంటూ తినేవాడు—వారి అన్నాన్ని పితృదేవతలు స్వీకరించరు.

Verse 41

द्विहायनस्य वत्सस्य विशंत्यास्यं यथा सुखम् । तथा कुर्यात्प्रमाणेन पिण्डान्व्यासेन भाषितम्

రెండు సంవత్సరాల దూడ నోటిలో అన్నం సుఖంగా ప్రవేశించినట్లే, తగిన ప్రమాణంతో పిండాలను సిద్ధం చేసి విన్యసించాలి—ఇలా వ్యాసమహర్షి ఉపదేశించాడు.

Verse 42

न स्त्री प्रचालयेत्तानि ज्ञानहीनो न चाव्रतः । स्वयं पुत्रोऽथवा यस्य वाञ्छेदभ्युदयं परम्

స్త్రీ ఆ (పిండ/శ్రాద్ధ అర్పణ)లను తాకి నిర్వహించకూడదు; అలాగే కర్మజ్ఞానం లేనివాడు, వ్రతాచారం లేనివాడు కూడా కాదు. స్వయంగా కుమారుడే—లేదా పరమ శ్రేయస్సు కోరేవాడు—విధివిధానంగా చేయాలి.

Verse 43

भाजनेषु च तिष्ठत्सु स्वस्तिं कुर्वन्ति ये द्विजाः । तदन्नमसुरैर्भुक्तं निराशाः पितरो गताः

పాత్రాలు ఇంకా అలాగే నిలిచి ఉండగానే ద్విజులు ముందుగానే ‘స్వస్తి’ అని ఆశీర్వచనం పలికితే, ఆ అన్నాన్ని అసురులు భుజిస్తారు; పితృదేవతలు నిరాశతో వెళ్లిపోతారు.

Verse 44

अप्स्वेकं प्लावयेत्पिण्डमेकं पत्न्यै निवेदयेत् । एकं वै जुहुयादग्नावेषा तु त्रिविधा गतिः

ఒక పిండాన్ని నీటిలో తేల్చివేయాలి, ఒకదాన్ని భార్యకు నివేదించాలి, మరొకదాన్ని అగ్నిలో హోమంగా అర్పించాలి—ఇదే త్రివిధ విధానం.

Verse 45

छन्दोगं भोजयेच्छ्राद्धे वैश्वदेवे च बह्वृचम् । पुष्टिकर्मण्यथाध्वर्युं शान्तिकर्मण्यथर्वणम्

శ్రాద్ధంలో ఛాందోగుని భోజింపజేయాలి, వైశ్వదేవంలో బహ్వృచుని; పుష్టికర్మలో అధ్వర్యుని, శాంతికర్మలో అథర్వణ పూజారిని భోజింపజేయాలి.

Verse 46

द्वौ देवेऽथर्वणौ विप्रौ प्राङ्मुखौ च निवेशयेत् । पित्र्ये ह्युदङ्मुखान्कुर्याद्बह्वृचाध्वर्युसामगान्

దేవకర్మలో తూర్పుముఖంగా ఇద్దరు అథర్వణ బ్రాహ్మణులను కూర్చోబెట్టాలి; పితృకర్మలో బహ్వృచ, అధ్వర్యు, సామగులను ఉత్తరముఖంగా కూర్చోబెట్టాలి.

Verse 47

जात्यश्च सर्वा दातव्या मल्लिका श्वेतयूथिका । जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकम्

మల్లికా, శ్వేత యూథికా మొదలైన అన్ని రకాల మల్లెపూలను అర్పించాలి; నీటిలో పుట్టిన అన్ని పుష్పాలను, అలాగే చంపక పుష్పాలను కూడా.

Verse 48

मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम् । श्राद्धकर्मणि शस्तानि सैंधवं त्रपुसं तथा

మధూకం, రామఠం, కర్పూరం, మరిచం, గూడం—ఇవి శ్రాద్ధకర్మలో ప్రశస్తమైనవి; అలాగే సైంధవ లవణం మరియు త్రపుస కూడా.

Verse 49

ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्योग्निरतिथिश्च वै । तिला दर्भाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः

బ్రాహ్మణుడు, కంబళం, గోవులు, సూర్యుడు, అగ్ని, అతిథి; నువ్వులు, దర్భ, కాలము—ఈ తొమ్మిది ‘కుతప’లని స్మరిస్తారు.

Verse 50

आपद्यनग्नौ तीर्थे च चंद्रसूर्यग्रहे तथा । नाचरेत्संग्रहे चैव तथैवास्तमुपागते

ఆపదలో, అగ్ని ప్రమాదంలో, తీర్థస్థలంలో, చంద్ర-సూర్య గ్రహణ సమయంలో, సంగ్రహ/సంచయ కాలంలో, అలాగే సూర్యాస్తమయానంతరం—విధించిన ఆచారాన్ని చేయకూడదు.

Verse 51

संशुद्धा स्याच्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला । दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति

రజస్వల అయిన స్త్రీ స్నానం చేసిన తరువాత నాల్గవ రోజున శుద్ధిగా భావించబడుతుంది; అయితే దేవకార్యాలు, పితృకార్యాల కోసం ఐదవ రోజున శుద్ధి పొందుతుంది.

Verse 52

द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत यस्य भार्या रजस्वला

ద్రవ్యాభావంలో, బ్రాహ్మణాభావంలో, ప్రవాసంలో, లేదా పుత్రజన్మ సమయంలో—భార్య రజస్వలగా ఉన్నవాడు ‘ఆమ-శ్రాద్ధం’ ఆచరించాలి.

Verse 53

सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृंगिसरीसृपैः । आत्मनस्त्यागिनां चैव श्राद्धमेषां न कारयेत्

సర్పదెబ్బతో మరణించినవారికి, కాటు వేసే లేదా కొమ్ములున్న సరిసృపాల చేత చనిపోయినవారికి, అలాగే ఆత్మత్యాగం చేసినవారికి—వారికి శ్రాద్ధం చేయించకూడదు.

Verse 54

चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युतादपि । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम्

చండాలుని వల్ల, నీటివల్ల, సర్పమువల్ల, బ్రాహ్మణుని వల్ల, మెరుపువల్ల కూడా, దంష్ట్రధారులైన జీవులు మరియు పశువుల వల్ల కలిగే మరణం—అది పాపకర్ములు పొందే ఫలమని చెప్పబడింది।

Verse 55

सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् । द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत्

అందరి అనుమతి తీసుకొని జ్యేష్ఠుడు ఏ కార్యం చేసినా, అది అందరూ చేసినదిగానే భావించబడుతుంది—ప్రత్యేకంగా వ్యయద్రవ్యాన్ని అందరిలో పంచుకున్నప్పుడు।

Verse 56

अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् । तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम्

అమావాస్య నాడు పితృశ్రాద్ధంలో ఎవడు మథనం చేయిస్తాడో, ఆ తక్రం మదిరతో సమానమని, ఘృతం గోమాంసంతో సమానమని (అశుద్ధమని) స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 57

भुंजंति क्रमशः पूर्वे तथा पिंडाशिषो ऽपि च । निमंत्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह

శ్రాద్ధంలో పూర్వులు/జ్యేష్ఠులు క్రమంగా భుజిస్తారు; పిండసంబంధ ఆశీర్వాదమూ అలాగే క్రమంగా జరుగుతుంది. శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానితుడైన ద్విజుడు స్త్రీతో కలిసి శయనించకూడదు।

Verse 58

श्रादभुक्प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् । श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः

శ్రాద్ధభోజనం చేసినవాడు ఉదయం లేచి దంతధావనం చేయాలి; కానీ శ్రాద్ధకర్త అయిన బుద్ధిమంతుడు (ఆ ఆచారనియమంలో) దంతధావనం చేయకూడదు।

Verse 59

वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा

తల్లి–తండ్రుల మరణతిథిన ప్రతి సంవత్సరము చేయు ఆబ్దిక శ్రాద్ధము మలమాసంలో చేయరాదు—వ్యాసవచనానుసారంగా।

Verse 60

गर्भे वार्धुषिके प्रेते भृत्ये मासानुमासिके । आब्दिके च तथा श्राद्धे नाधिमासो विधीयते

గర్భపాతకర్మ, వార్ధుషిక ఆచారం, ప్రేతకర్మ, భృత్యుని శ్రాద్ధం, మాసానుమాసిక శ్రాద్ధం మరియు ఆబ్దిక శ్రాద్ధం—ఇవన్నిటిలో అధిమాసాన్ని కాలంగా నియమించరు।

Verse 61

विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः । आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते

వివాహాది కర్మలకు సౌర గణన చెప్పబడింది; యజ్ఞాది కర్మలకు సావన గణన చెప్పబడింది. అయితే పితృల ఆబ్దిక కార్యానికి చాంద్రమాసమే శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించబడింది।

Verse 62

यस्मिन्राशौ गते सूर्ये विपत्तिः स्याद्द्विजन्मनः । तद्राशावेव कर्तव्यं पितृकार्यं मृतेऽहनि

సూర్యుడు ఏ రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు ద్విజునికి అపద కలుగుతుందో, ఆ రాశిలోనే—మరణతిథిన—పితృకార్యము చేయవలెను।

Verse 63

वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा । मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्

వషట్కారము, హోమము, పర్వకర్మము, అలాగే ఆగ్రాయణము—ఇవి మలమాసంలోనూ చేయవలెను; కానీ ఫలాపేక్షతో చేసే కామ్య ఇష్టులను వర్జించాలి।

Verse 64

अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः

అగ్న్యధ్యయనం మరియు పవిత్రాగ్ని పరిచర్య, ప్రతిష్ఠ, యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలు—అలాగే వేదవ్రతాలు, వృషోత్సర్గం, చూఢాకరణం, మేఖలా-ధారణం—ఇవి అన్నీ విధి మరియు యథాకాల నియమానుసారంగా నిర్ణయించవలసిన కర్మలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 65

मांगल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत् । नित्यनैमित्तिके कुर्यात्प्रयतः सन्मलिम्लुचे । तीर्थे स्नानं गज च्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च

మలమాసంలో మాంగల్యకర్మలు మరియు అభిషేకాన్ని వర్జించాలి. అయితే నియమశీలుడై ఆ ‘మలిమ్లుచ’ మాసంలోనూ నిత్య-నైమిత్తిక కర్తవ్యాలను చేయాలి. అలాగే తీర్థస్నానం, గజఛాయా-దానం, ప్రేతశ్రాద్ధం కూడా శుభప్రదమని చెప్పబడింది.

Verse 66

रसा यत्र प्रशस्यन्ते भोक्तारो बंधुगोत्रिणः । राजवार्तादि संक्रंदो रक्षःश्राद्धस्य लक्षणम्

ఎక్కడ భోజనం చేసే బంధు-గోత్రస్థులు వంటకాల రుచులను పొగడ్తలతో చెప్పుకుంటారో, ఎక్కడ రాజవార్తలు, గుసగుసలు మొదలైన కోలాహలం ఉంటుందో—అది ‘రక్షః-శ్రాద్ధ’ లక్షణం, అనగా అనుచితాచరణతో చెడిపోయిన శ్రాద్ధం.

Verse 67

श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यस्तु भुंक्ते च विह्वलः । पतंति पितरस्तस्य लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

శ్రాద్ధం చేసి, తరువాత ఆకలిమోహంతో ఇతరుల శ్రాద్ధంలో భోజనం చేసే వాడు—తన పితృదేవతలను పతనానికి గురిచేస్తాడు; ఎందుకంటే అతని పిండ-ఉదక క్రియలు లుప్తమై ఫలహీనమవుతాయి.

Verse 68

तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च । क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दद्याद्गत्वापरेऽहनि

నూనెమర్దనం/ఉద్వర్తనం, స్నానం, దంతధావనం—అలాగే కత్తిరించిన రోమాలు, గోర్లు—ఇవన్నీ మరుసటి రోజుకు వెళ్లి మాత్రమే తగిన విధంగా పారవేయాలి.

Verse 69

निमन्त्रिता यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमाः । कथंचिदप्यतिक्रामेत्पापः शूकरतां व्रजेत्

హవ్య (దేవార్పణ) లేదా కవ్య (పితృశ్రాద్ధ) కార్యానికి విధిగా ఆహ్వానింపబడిన శ్రేష్ఠ ద్విజులు ఏ విధంగానూ నియమాన్ని అతిక్రమించకూడదు; అలా చేసిన పాపి శూకరయోనికి చేరును।

Verse 70

दैवे च पितृ श्राद्धे चाप्याशौचं जायते यदा । आशौचान्तेऽथवा तत्र तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते

దైవకార్యంలో గానీ పితృశ్రాద్ధంలో గానీ ఆశౌచం కలిగితే, ఆశౌచం ముగిసిన తరువాత—లేదా అక్కడే విధి ప్రకారం—ఆ పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం సమర్పించబడుతుంది।

Verse 71

अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्

తదుపరి శ్రాద్ధం ముగిసినప్పుడు అక్కడ ఆశీర్వచనాలు పలికించాలి—“నాగులవలె దీర్ఘం, నదులవలె దీర్ఘం, విష్ణువు మూడు పాదాలవలె దీర్ఘమైన (ఆయువు) కలుగుగాక।” ఈ శుభ ప్రమాణాలతో నాకు దీర్ఘాయువు లభించుగాక।

Verse 72

अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः

జలమధ్యంలో దేవతలు నివసిస్తారు; సమస్తమూ జలంలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది। బ్రాహ్మణుని చేతిలో ఉంచబడిన ఆ జలాలు మాకు శివమయంగా, మంగళప్రదంగా కావుగాక।

Verse 73

लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे

లక్ష్మీ పుష్పాలలో నివసిస్తుంది, లక్ష్మీ పద్మంలో నివసిస్తుంది। లక్ష్మీ నా గృహంలో నివసించి నాకు సౌమనస్యము—హృదయప్రసన్నత, శాంతి—ప్రదానం చేయుగాక।

Verse 74

अक्षतं चाऽस्तु मे पुण्यं शांतिः पुष्टिर्धृतिश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम

నా పుణ్యం అక్షయంగా ఉండుగాక; శాంతి, పుష్టి, ధృతి నాకుండుగాక. లోకంలో ఏది నిజంగా శ్రేయస్కరం, అది అంతా ఎల్లప్పుడూ నాదగుగాక.

Verse 75

दक्षिणायां तु सर्वत्र बहुदेयं तथास्तु नः । एवमस्त्विति तैर्वाच्यं मूर्ध्ना ग्राह्यं च तेन तत्

దక్షిణ విషయంలో ఎక్కడైనా ఉదారంగా విరివిగా ఇవ్వాలి—మాకూ అలాగే కలుగుగాక. ఋత్వికులు ‘ఏవమస్తు’ అని పలుకాలి; దాత శిరస్సు వంచి ఆ సమ్మతిని భక్తితో స్వీకరించాలి.

Verse 76

पिंडमग्नौ सदा देयाद्भोगार्थी सततं नरः । प्रजार्थं पत्न्यै वै दद्यान्मध्यमं मंत्रपूर्वकम्

భోగాన్ని కోరే పురుషుడు ఎల్లప్పుడూ అగ్నిలో పిండాన్ని అర్పించాలి. సంతానార్థంగా మధ్య పిండాన్ని మంత్రపూర్వకంగా భార్యకు ఇవ్వాలి.

Verse 77

उत्तमां द्युतिमविच्छन्गोषु नित्यं प्रदापयेत् । आज्ञामिच्छेद्यशः कीर्तिमप्सु नित्यं प्रवेशयेत्

ఉత్తమ కాంతిని కోరేవాడు నిత్యం గోవులకు అర్పణ-దానం చేయాలి. అధికారము, యశస్సు, కీర్తి కోరేవాడు నిత్యం జలాల్లో అర్పించి ప్రవేశింపజేయాలి.

Verse 78

प्रार्थयन्दीर्घमायुश्च वायसेभ्यः प्रदापयेत् । कुमारलोकमन्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्

దీర్ఘాయుష్షును ప్రార్థిస్తూ కాకులకు అర్పణ-దానం చేయాలి. కుమారలోక ప్రాప్తిని కోరేవాడు కోళ్లకు అర్పణ-దానం చేయాలి.

Verse 79

आकाशे प्रक्षिपेद्वापि स्थितो वा दक्षिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिक्तथा

ఆకాశంలోకీ అర్పణను విసిరి సమర్పించవచ్చు, లేదా దక్షిణముఖంగా నిలబడి కూడా చేయవచ్చు. పితృదేవతల నివాసం ఆకాశమే; దక్షిణ దిక్కు కూడా వారి దిక్కుగా చెప్పబడింది.

Verse 80

नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् । सर्वस्वेनापि कर्तव्यं क्षिप्रं वै राहुदर्शनात्

రాహు దర్శనం (గ్రహణం) లేకుండా రాత్రివేళ శ్రాద్ధం వర్జించాలి. కానీ రాహు కనిపిస్తే, తన సమస్త సామర్థ్యంతోనైనా వెంటనే శ్రాద్ధకర్మ చేయాలి; ఆ దర్శనం తక్షణ ధర్మాచరణను కోరుతుంది.

Verse 81

उपरागे न कुर्याद्यः पंके गौरिव सीदति । कुर्वाणस्तु तरेत्पापं सा च नौरिव सागरे

గ్రహణ సమయంలో విధికర్మ చేయనివాడు బురదలో ఆవులా కూరుకుపోతాడు. కానీ చేయువాడు పాపాన్ని దాటి తీరుతాడు—సముద్రంలో నావలా పార చేర్చుతుంది.

Verse 82

कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठाः स्युर्यवशालयः । महायवा व्रीहियवास्तथैव च मसूरिकाः

శ్రాద్ధ అర్పణలకు నల్ల మాషం (ఉద్దు) మరియు నువ్వులు శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; అలాగే యవం మరియు ధాన్యాలు. పెద్ద యవం, బియ్యం-యవం, మసూరి కూడా ప్రశస్తం.

Verse 83

कृष्णाः श्वेताश्च वा ग्राह्याः श्राद्धकर्मणि सर्वदा । बिल्वामलकमृद्वीकं पनसाम्रातदाडिमम्

శ్రాద్ధకర్మలో నలుపు గానీ తెలుపు గానీ—రెండు రకాల పదార్థాలూ ఎల్లప్పుడూ గ్రాహ్యమే. బిల్వం, ఆమలకం, ద్రాక్ష, పనసం, మామిడి, దాడిమం వంటి ఫలాలు కూడా అనుమతించబడ్డాయి.

Verse 84

भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् । सकोरका बदर्यश्च तालकंदं तथा बिसम्

భవ్యము, పారాపతము, ఖర్జూరము మరియు కరమర్దము; అలాగే సకోరకా, బదరీఫలము, తాళకందము, బిసము (పద్మనాళము)—ఇవి అన్నీ పూజావిధిలో గ్రాహ్యములు, ప్రశస్తములు.

Verse 85

तमालासनकंदं च मावेल्लं शतकंदली । कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्

తమాలాసనకందము, మావెల్లము, శతకందలీ; అలాగే కాలేయము, కాలశాకము, ముద్గాన్నము (పెసర అన్నం) మరియు సువర్చలా—ఇవీ ఆ కర్మలో ప్రశస్తములు, గ్రాహ్యములు.

Verse 86

मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्रांकुरस्तथा । कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च

మాంసము, క్షీరము, దధి, శాకము, వ్యోషము (త్రికటు); అలాగే వెత్రాంకురము (వెదురు మొగ్గలు), కట్ఫలము, వజ్రకము, ద్రాక్ష, లకుచము, మోచము (అరటి)—ఇవీ నైవేద్యంలో విధిపూర్వకంగా యోగ్యములు.

Verse 87

प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिंडुकं मधुसाह्वयम् । वैकंकतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्

ప్రియామలకము, దుర్గ్రీవము, తిండుకము, ‘మధుసాహ్వయ’ అనే ఫలము; అలాగే వైకంకతము, నాళికేరము (కొబ్బరి), శృంగాటకము (సింగాడ), పరూషకము—ఇవి పూజలో అర్పణీయమైన ఫలములు.

Verse 88

पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् । आरामस्य तु सीमाऽन्तः संभवं सर्वमेव तु

పిప్పలి మరియు మరిచము, అలాగే పటోలీ మరియు బృహతీ ఫలము కూడా గ్రాహ్యము. నిజానికి, తోట సరిహద్దులలో పుట్టినదంతా పూజార్థం యోగ్యమే.

Verse 89

एवमादीनि चान्यानि पुष्पाणि श्राद्धकर्मणि । मसूराः शतपुष्प्याश्च कुसुमं श्रीनिकेतनम्

అదేవిధంగా శ్రాద్ధకర్మలో మసూరా, శతపుష్పీ మరియు ‘శ్రీ-నికేతన’ అనే కుసుమం మొదలైన ఇతర పుష్పాలను కూడా వినియోగించవచ్చు।

Verse 90

वर्या स्वातियवा नित्यं तथा वृषयवासकौ । वंशा करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च

శ్రాద్ధకర్మలో నిత్యం వర్యా, స్వాతియవా, వృషయవాసక; అలాగే వంశా (వెదురు మొగ్గలు), కరీర, సురసా, మార్జితా మరియు భూతృణ గడ్డి కూడా ఉపయోగించవచ్చు।

Verse 91

वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । लशुनं गृंजनं चैव पलांडुं पिण्डमूलकम् । मोगरं चात्र वैदेहं दीर्घमूलकमेव च

ఇప్పుడు శ్రాద్ధకర్మలో నిత్యంగా వర్జించవలసినవాటిని చెబుతున్నాను—లశునం (వెల్లుల్లి), గృంజనం, పలాండువు (ఉల్లిపాయ), పిండమూలకం, మోగరం; అలాగే వైదేహం మరియు దీర్ఘమూలకం కూడా।

Verse 92

दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे । आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं पितृणां नोपतिष्ठते

దినంలోని ఎనిమిదవ భాగంలో, సూర్యుడు మందగించిన వేళ చేసిన శ్రాద్ధం ‘ఆసుర’ స్వభావమై పితృదేవతలకు చేరదు।

Verse 93

चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं कुरुते नरः । वृथा श्राद्धमवाप्नोति दाता च नरकं व्रजेत्

నాల్గవ ప్రహరం వచ్చినప్పుడు ఎవడు శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతనికి అది వ్యర్థ శ్రాద్ధమవుతుంది; నియమలంఘన వల్ల దాత నరకానికి కూడా వెళ్లవచ్చు।

Verse 94

लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च । प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः

సూర్యసంబంధంగా ‘లేఖా’ నుండి ప్రారంభించి మూడు ముహూర్తాలే ఉంటాయి. ఆ ప్రాతఃకాలానంతర సమయాన్ని పండితులు ‘భగ’ అని పిలుస్తారు.

Verse 95

संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः । ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते

సంగవం మూడు ముహూర్తాల పరిమాణం; మధ్యాహ్నం సమంతంగా వ్యాపించి ఉంటుంది. ఆ తరువాత మరో మూడు ముహూర్తాలు ‘అపరాహ్ణం’గా నియమించబడతాయి.

Verse 96

पञ्चमोऽथ दिनांशो यः स सायाह्न इति स्मृतः

దినంలోని ఐదవ భాగమే ‘సాయాహ్నం’ (సాయంకాలం) అని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 97

तथा च श्रुतिः । यदैवादित्योऽथ वसन्तो यदा संगविकोऽथ ग्रीष्मो यदा वा माध्यंदिनोऽथ वर्षा यदपराह्णोऽथ शरत् । घदेवास्तमेत्यथ हेमन्त इति

ఇలా శ్రుతి చెబుతుంది—సూర్యోదయం అయినప్పుడు వసంతం; సంగవకాలంలో గ్రీష్మం; మధ్యాహ్నంలో వర్షాకాలం; అపరాహ్ణంలో శరదృతువు; దేవతలు అస్తమయానికి వెళ్లి విశ్రాంతి పొందినప్పుడు హేమంతం—అని చెప్పబడింది.

Verse 98

प्रारभ्य कुतपे श्राद्धे कुर्यादारोहणं बुधः । विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं न तु लंघयेत्

కుతప ముహూర్తంలో శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించి జ్ఞాని ‘ఆరోహణం’ (క్రమానుసార ప్రగతి) చేయాలి. విధిని తెలిసి విధినే ఆశ్రయించి, రోహిణ ముహూర్తాన్ని లంఘించకూడదు.

Verse 99

अष्टमो यो मुहूर्तश्च कुतपः स निगद्यते । नवमो रौहिणः प्रोक्त इति श्राद्धविदो विदुः

ఎనిమిదవ ముహూర్తాన్ని ‘కుతప’ అని అంటారు; తొమ్మిదవది ‘రౌహిణ’ అని ప్రకటించబడింది—ఇది శ్రాద్ధవిదులు చెప్పిన మాట।

Verse 100

एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नं प्रातर्वै जातकर्मणि । पित्र्यार्थं निर्वपेत्पाकं वैश्वदेवार्थमेव च

ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం మధ్యాహ్నంలో చేయాలి; జాతకర్మాది కర్మలు ప్రాతఃకాలంలో జరుగుతాయి। పితృల కోసం కూడా, వైశ్వదేవార్పణార్థం కూడా పాకాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 101

वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं न पित्र्यं वैश्वदेविके । कृत्वा श्राद्धं महादेवि ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च

వైశ్వదేవ కర్మలో పితృార్థ కర్మ చేయకూడదు; పితృశ్రాద్ధంలో వైశ్వదేవ భాగాన్ని కలపకూడదు। ఓ మహాదేవీ, శ్రాద్ధం చేసి బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా పంపివేయాలి।

Verse 102

वैश्वदेवादिकं कर्म ततः कुर्याद्वरानने । बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः

తర్వాత, ఓ వరాననే, వైశ్వదేవాది కర్మలను చేయాలి—ప్రత్యేకంగా అగ్ని విస్తారమైన ఆహుతులు, ఇంధనంతో బాగా ప్రజ్వలించినప్పుడు।

Verse 103

विधूमे लेलिहाने च कुर्यात्कर्म प्रसिद्धये । अप्रबुद्धे सधूमे च जुहुयाद्यो हुताशने

అగ్ని ధూమరహితంగా ఉండి జ్వాలలు పైకి లేలిహానంగా ఎగసినప్పుడు, సిద్ధి కోసం కర్మ చేయాలి. కానీ మాంద్యంగా, ధూమంతో ఉన్న అగ్నిలో ఆహుతి వేయువాడు విధివిరుద్ధుడు।

Verse 104

यजमानो भवेदन्धः कुपुत्र इति निश्चितम् । दुर्गन्धश्चैव कृष्णश्च नीलश्चैव विशेषतः

నిశ్చయంగా ప్రకటించబడింది—అగ్ని దుర్గంధముగా, నల్లగా, ముఖ్యంగా నీలవర్ణ ఛాయతో ఉన్నప్పుడు యజమాని అంధత్వాన్ని పొందును, కుపుత్రుడు జన్మించును।

Verse 105

भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् । अर्चिष्मान्पिंगलशिखः सर्पिःकांचनसप्रभः

అగ్ని ఎక్కడ భూమిలోకి మునిగినట్లు కనిపిస్తే అక్కడ పరాభవం, నష్టం అని తెలుసుకోవాలి. కానీ శుభాగ్ని తేజోవంతం, పింగళ శిఖలతో, నెయ్యి మరియు బంగారం వలె ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 106

स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये । अंजनाभ्यंजनं गंधान्मन्त्रप्रणयनं तथा

స్నిగ్ధంగా, ప్రకాశంగా, కుడివైపు తిరిగే అగ్ని కార్యసిద్ధికి దోహదం చేస్తుంది. అలాగే అంజనం, అభ్యంజనం, సుగంధ ద్రవ్యాలు, మంత్రాల యథావిధి ప్రయోగం/జపం కూడా (శుభకరం).

Verse 107

काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् । अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि

కాశ గడ్డితో మళ్లీ కార్యం సిద్ధమగును, అశ్వమేధ యాగఫలం లభించును. అలాగే అష్టజాతి పుష్పాలు మరియు అంజనం నిత్యంగా ఉపయోగించవలెను।

Verse 108

कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च तैलं यत्नात्सुरक्षितम् । चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्

కృష్ణ తిలాల నుండి తీసిన నూనెను యత్నపూర్వకంగా సంరక్షించడం శుభం. అలాగే చందనం, అగరు—ఇవిరండూ—మరియు తమాల, ఉశీర (వెట్టివేరు), పద్మకమూ ప్రశస్తం।

Verse 109

धूपश्च गौग्गुलः श्रेष्ठस्तौरुष्को धूप एव च । शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च

ధూపాలలో గుగ్గులు శ్రేష్ఠము; తౌరుష్కమును కూడా ఉత్తమ ధూపమని చెప్పబడింది. పుష్పాలలో శ్వేత పుష్పములు శ్రేష్ఠము; అలాగే పద్మము, ఉత్పలములు కూడా।

Verse 110

गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः । निशिगंधा जपा भिण्डिरूपकः सकुरंटकः

తీవ్ర సుగంధముగల పుష్పములు మరియు ఆ విధమైన ఇతర అన్నీ—నిశిగంధ, జపా, భిణ్డిరూపక, కురంటక మొదలైనవి—ఇక్కడ శ్రాద్ధకర్మలో వర్జ్యములుగా సూచించబడినవి।

Verse 111

पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते

శ్రాద్ధకర్మలో నిత్యమూ పుష్పములు వర్జ్యము. పితృదేవతలకు స్వర్ణ, రజత, తామ్ర పాత్రలు యోగ్యమని చెప్పబడింది।

Verse 112

रजतस्य तथा किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकम् । कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च

రజతమును కొద్దిగా దర్శించినా పుణ్యదాయకము. కృష్ణాజిన సమీపత్వం, దాని దర్శనం మరియు దానమూ పుణ్యప్రదములు।

Verse 113

रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत् । अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्

ఇది రాక్షసాది ఉపద్రవాలను నశింపజేసి ఆధ్యాత్మిక తేజస్సును పెంపొందిస్తుంది; పశువులకును కుమారులకును రక్షణ, ఉద్ధరణ కలిగిస్తుంది. ఇప్పుడు బ్రహ్మనిర్మితమైన అమృతసమమైన మంత్రాన్ని ప్రకటిస్తాను।

Verse 114

देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः

దేవతలకు, పితృదేవతలకు మరియు మహాయోగులకు కూడా నమస్కారం. స్వాహా, స్వధా దేవతలకు నిత్యము నమో నమః.

Verse 115

आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् । अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम्

శ్రాద్ధ ఆరంభంలోను ముగింపులోను ఈ మంత్రాన్ని మూడుసార్లు జపిస్తే అశ్వమేధ యజ్ఞఫలం లభిస్తుంది—అని విప్రులు గుర్తించి పూజించారు.

Verse 116

पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः । पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च

లేదా పిండనివేదన సమయంలో కూడా సమాహితచిత్తంతో దీనిని జపించాలి. పితృదేవతలు త్వరగా వస్తారు, రాక్షసులు పారిపోతారు.

Verse 117

सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम्

నేను ‘సప్తార్చిష్’ మంత్రాన్ని ప్రకటిస్తాను; అది సమస్త కోరికలకు శుభమూ సిద్ధియూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 118

अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् । नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम्

అమూర్తులైనవారికీ మూర్తులైనవారికీ, దీప్త తేజస్సుగల, ధ్యాననిష్ఠులైన, దివ్యచక్షుస్సంపన్న పితృదేవతలకు నేను సదా నమస్కరిస్తాను.

Verse 119

इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयस्तया । तान्नमस्यामि सर्वान्वै पितॄंश्चैवौषधीस्तथा

ఇంద్రాది దేవతలతో సంబంధమైన నాయకులను, అలాగే దక్ష–మరీచి వంశపరంపరలను నేను సమస్తంగా నమస్కరిస్తాను; పితృదేవతలకు మరియు ఔషధీ వనస్పతులకు కూడా ప్రణామం చేస్తాను।

Verse 120

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि । द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

కృతాంజలితో నేను సదా నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, వాయువు, అగ్ని, పితృదేవతలు, అలాగే ద్యావా–పృథివి (ఆకాశం–భూమి)లకు నమస్కరిస్తాను।

Verse 121

नमः पितृभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु । स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे

సప్త పితృవర్గాలకు నమః; సప్త లోకాలలో నమస్కారం. యోగదృష్టి కలిగిన స్వయంభూ బ్రహ్మదేవునికి మేము ప్రణామం చేస్తాము।

Verse 122

एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम्

మీరు ఉపదేశించిన ఈ తత్త్వవాక్యం సప్తర్షి–బ్రహ్మర్షి గణాలచే సేవింపబడినది. ఇది పరమ పవిత్రం, శ్రీమయం, దుష్ట రాక్షసబాధలను నశింపజేసేది।

Verse 123

अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः । भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः

ఈ విధానంతో యుక్తుడైన మనిషి దీన్ని మూడు సార్లు జపించాలి—పరమ భక్తితో, శ్రద్ధతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో యుక్తుడై।

Verse 124

सप्तार्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः । स तु सप्तसमुद्रायाः पृथिव्या एकराड्भवेत्

ఏకాగ్రచిత్తుడై నిత్యం ‘సప్తార్చిష్’ మంత్రాన్ని జపించువాడు, సప్తసముద్రాలతో పరివేష్టితమైన భూమికి ఏకఛత్రాధిపతిగా అవుతాడు।

Verse 125

श्राद्धकल्पं पठेद्यो वै स भवेत्पंक्तिपावनः । अष्टादशानां विद्यानां स च वै पारगः स्मृतः

‘శ్రాద్ధకల్పం’ను పఠించువాడు భోజనపంక్తిని పవిత్రం చేయువాడవుతాడు; అలాగే అష్టాదశ విద్యలలో పారంగతుడని స్మరించబడతాడు।

Verse 126

पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च । प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

మనుష్యుల పితామహులు (పితృదేవతలు) ప్రసన్నులై నిత్యం పూజా-గౌరవం, పుష్టి, స్మృతి, మేధ, రాజ్యం మరియు ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తారు।

Verse 127

एवं प्रभासक्षेत्रे स सरस्वत्यब्धिसंगमे । कुर्याच्छ्राद्धं विधानेन प्रभासे चैव भामिनि

ఇలా, ఓ సుందరీ, ప్రభాసక్షేత్రంలో—సరస్వతి-సముద్ర సంగమంలో—విధి ప్రకారం ప్రభాసంలోనే శ్రాద్ధం చేయవలెను।

Verse 206

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसंगमे श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రి సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ భాగంలో, సరస్వతి-సముద్ర సంగమస్థ ‘శ్రాద్ధకల్ప’లో ‘శ్రాద్ధవిధివర్ణనం’ అనే రెండువందల ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।