Adhyaya 204

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

దేవి పలికింది— ఓ భగవన్, ఓ దేవదేవేశ, ఓ సంసారసముద్రం నుండి తరింపజేసే తారకా! సరస్వతీ మహాత్మ్యాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 2

यात्रागतानां देवेशि पुरुषाणां जितात्मनाम् । मुखद्वारे तु किं पुण्यं स्नानदाने च शंकर

హే దేవేశా! యాత్రకు వచ్చిన జితాత్ములైన పురుషులకు ముఖద్వారంలో ఏ పుణ్యం కలుగుతుంది? అలాగే హే శంకరా, స్నానం మరియు దానంలో ఏ ఫలం లభిస్తుంది?

Verse 3

अवगाहनेन चान्यत्र फलं किंस्वित्प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः

ఇతరత్ర స్నానం (అవగాహనం) చేయడం వల్ల ఏ ఫలం కలుగుతుంది? అక్కడ శ్రాద్ధ విధానం ఏమిటి—ఏ మంత్రాలు, ఏ ద్విజులను నియమించాలి?

Verse 4

किं ग्राह्यं किञ्च भोक्तव्यं ब्राह्मणैः श्राद्धकर्मणि । कानि दानानि देयानि नृभिर्यात्रा फलेप्सुभिः

శ్రాద్ధకర్మలో బ్రాహ్మణులు ఏమి గ్రహించాలి, ఏమి భుజించాలి? అలాగే యాత్రాఫలాన్ని కోరే మనుషులు ఏ ఏ దానాలు ఇవ్వాలి?

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देविप्रवक्ष्यामि दानश्राद्धविधिक्रमम् । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं कीर्त्यमानं निबोध मे

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, విను; దానం మరియు శ్రాద్ధ విధిక్రమాన్ని నేను వివరించుదును. అలాగే కీర్తింపబడుతున్న సరస్వతీ మహాత్మ్యాన్ని నన్ను నుండి గ్రహించు.

Verse 6

पुण्यं सारस्वतं तोयं यत्र तत्रावगाह्यते । सागरेण तु संमिश्रं देवानामपि दुर्लभम्

సరస్వతీ యొక్క పుణ్యజలం ఎక్కడ స్నానం చేసినా పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది. అది సముద్రంతో కలిసిన సంగమం దేవులకు కూడా దుర్లభం.

Verse 7

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावगाहा । सरस्वतीं प्राप्य न दुःखिता नराः सदा न शोचंति परत्र चेह वा

సర్వ నదులలో సరస్వతి అత్యంత పుణ్యమయినది; లోకసుఖంలో అవగాహన కలిగించేది. సరస్వతిని చేరిన మనుష్యులు దుఃఖంతో బాధపడరు; ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ శోకించరు.

Verse 8

पुण्यं सारस्वतं तीर्थं पुण्यकृल्लभते नरः । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु वैशाख्या सोमपर्वणि

పుణ్యకర్మలు చేసిన మనిషి పుణ్యమైన సారస్వత తీర్థాన్ని పొందుతాడు. మూడు లోకాలలో దాని ఫలం దుర్లభం, ముఖ్యంగా వైశాఖ మాసంలో సోమపర్వదినాన.

Verse 9

अमा सोमेन संयुक्ता यदि तत्रैव लभ्यते । तत्र किं क्रियते देवि पर्वकोटिशतैरपि

ఓ దేవీ! అక్కడే సోమయోగంతో కూడిన అమావాస్య లభిస్తే, మరెక్కడ కోటి కోటి పర్వదినాలతోనూ ఏమి సాధ్యమవుతుంది?

Verse 10

चान्द्रायणानि कृच्छ्राणि महासां तपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयन्ते यत्र नास्ति सरस्वती

సరస్వతి లేని చోట చాంద్రాయణ వ్రతాలు, కృచ్ఛ్ర తపస్సులు, మహాసాంతపనాది ప్రాయశ్చిత్తాలు ఆచరించబడతాయి.

Verse 11

यावदस्थि शरीरस्य तिष्ठेत्सारस्वते जले । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके वसे न्नरः । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पंगुभिरेव च

మనిషి శరీరంలోని ఎముకలు సారస్వత జలంలో ఎంతకాలం నిలిచివుంటాయో, అంత సహస్ర సంవత్సరాలు అతడు విష్ణులోకంలో నివసిస్తాడు. సామర్థ్యముండి కూడా ఈ ఆశ్రయం పొందనివారు జన్మాంధుల సమానులు—మృతులూ, కుంటివారూ సమానులని తెలుసుకోవాలి.

Verse 12

समर्था ये न पश्यन्ति प्रभासस्थां सरस्वतीम् । ते देशास्तानि तीर्थानि आश्रमास्ते च पर्वताः

సామర్థ్యముండి కూడా ప్రభాసంలో నివసించే దేవి సరస్వతిని దర్శించని వారికి, వారు సంచరించే దేశాలు, తీర్థాలు, ఆశ్రమాలు, పర్వతాలు—అన్నీ ఆమెతో పోల్చితే విలువలేనివే.

Verse 13

येषां सरस्वती देवी मध्ये याति सरिद्वरा । त्रैलोक्यपावनीं पुण्यां संश्रिता ये सरस्वतीम् । संसारकर्दमामोदमाजिघ्रन्ति न ते पुनः

ఎవరి మధ్యగా నదిశ్రేష్ఠ దేవి సరస్వతి ప్రవహిస్తుందో, మరియు త్రిలోకపావని పుణ్యమయి సరస్వతిని ఆశ్రయించేవారో—వారు మళ్లీ సంసారకర్దమ దుర్గంధాన్ని శ్వసించరు.

Verse 14

शब्दविद्येव विस्तीर्णा मतैव जगतः प्रिया । सतां मतिरिव स्वच्छा रमणीया सरस्वती

సరస్వతి శబ్దవిద్యలా విస్తారమైనది; సద్బుద్ధిలా జగత్తుకు ప్రియమైనది; సజ్జనుల నిర్మల మతిలా స్వచ్ఛమైనది—సరస్వతి నిజంగా రమణీయమైనది.

Verse 15

त्रैलोक्यशोभितां देवीं दिव्य तोयां सुनिर्मलाम् । स नीचो यः पुमानेतां न वन्देत सरस्वतीम्

త్రిలోకాలను శోభింపజేసే దేవి సరస్వతి—ఆమె జలం దివ్యమూ అత్యంత నిర్మలమూ—ఆ సరస్వతిని వందించని పురుషుడు నిజంగా నీచుడు.

Verse 16

स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी

ప్రభాసంలో సరస్వతి స్వర్గానికి ఎక్కే మెట్లలా ఉద్భవిస్తుంది. ఈ మహానది పుణ్యహీనులైన పురుషులకు అందుబాటులో ఉండదు.

Verse 17

चन्द्रभागा च गंगा च तथा यत्र सरस्वती । देवास्ते न मनुष्यास्ते तिस्रो नद्यः पिबन्ति ये

చంద్రభాగా, గంగా మరియు సరస్వతి యత్ర ప్రవహించునో, ఆ మూడు నదీజలమును పానము చేయువారు మనుష్యులు కాదు—దేవులే.

Verse 18

सत्यमेव मया देवि जाह्नवी शिरसा धृता । याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

సత్యమే, ఓ దేవీ! నేను జాహ్నవీ (గంగా)ను శిరస్సుపై ధరించితిని; అయినా లోకమందలి సమస్త నదులలో సరస్వతీ పరమ పుణ్యప్రదాయిని.

Verse 19

दर्शनेन सरस्वत्या राजसूयो न राजते । गंडूषश्चाश्वमेधाद्वै सर्व क्रतुवरं पयः

సరస్వతీని కేవలం దర్శించుటచేతనే రాజసూయ యజ్ఞ మహిమ మసకబారును; ఆమె జలములో ఒక గండూషము (ఒక ముద్దు) అశ్వమేధముకంటె శ్రేష్ఠము—సర్వ క్రతుఫలములలో ఆ పయస్సే ఉత్తమము.

Verse 21

वहन्ति येषां कालेन ते न काल वशा नराः । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः । सरस्वत्याः परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

యెవరి కొరకు కాలమే ప్రవహించునో, వారు కాలవశులు కారు. ఓ దేవీ, మరెందుకు పునఃపునః వర్ణన? సరస్వతికన్నా పరమ తీర్థము ఎప్పుడూ లేదు, ఇకపై కూడా ఉండదు.

Verse 22

तत्रैव दुर्लभं स्नानं यत्र सागरसंगमः । तत्र स्नानेन दानेन कोटियज्ञफलं लभेत्

నది సముద్రముతో సంగమించు స్థలమందే స్నానము దుర్లభమై మహాఫలప్రదము; అక్కడ స్నానము చేసి దానము చేయుటవలన కోటి యజ్ఞఫలము లభించును.

Verse 23

यत्र सारस्वतं तोयं सागरोर्मिसमाकुलम् । तत्र स्नास्यंति ये मर्त्या भाग्यवन्तो युगेयुगे

సముద్ర తరంగాలచే కలతపడి మథితమయ్యే సరస్వతీ జలమున్న చోట, అక్కడ స్నానం చేసే మానవులు యుగయుగాలూ నిజంగా భాగ్యవంతులు.

Verse 24

ते धन्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां स्फीततरं यशः । येषां कलेवरं नॄणां सिक्तं सारस्वतैर्जलैः

వారు ధన్యులు, వారు నమస్కారార్హులు; వారి యశస్సు మరింత విస్తరిస్తుంది—సరస్వతీ జలాలతో స్నానమై పవిత్రమైన దేహములు కలవారు.