Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तत्र स्थाने तु संस्थितम् । रुद्रेश्वरेतिनामानं स्वयंभूतं धरातले

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi tatra sthāne tu saṃsthitam | rudreśvaretināmānaṃ svayaṃbhūtaṃ dharātale

Translation

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ, తదుపరి భూమితలంపై ‘రుద్రేశ్వర’ అనే నామంతో స్వయంభువుగా నిలిచిన పవిత్ర సన్నిధి ఉన్న ఆ స్థలానికి వెళ్లవలెను।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्): 'ततः' = 'तदनन्तरम्/thereafter'

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; विधिवचनम् (should go)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः: 'महती देवी'

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक/adverb of place)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle: emphasis/contrast)

• संस्थितम्: situated; established
• संस्थितम्: Karma (Object described/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) (क्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; अत्र कर्मपदं 'तम्' (implicit) विशेषयति

• रुद्रेश्वर: Rudreśvara
• रुद्रेश्वर: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + ईश्वर (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (नामा-विशेष्य); तत्पुरुषः: 'रुद्रस्य ईश्वरः/रुद्रेश्वरः'

• इति: thus
• इति: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देशक/quotative)

• नामानम्: named; having the name
• नामानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'नामानम्' = 'नामयुक्तम्/one having the name' (usage with accusative)

• स्वयंभूतम्: self-manifested
• स्वयंभूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम् + भू (धातु) (क्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः: 'स्वयम्' + 'भूत' = self-manifest

• धरातले: on the earth's surface
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः: 'धरायाः तलम्'

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudreśvara (svayaṃbhū)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara instructs Mahādevī to proceed to a specific spot where the svayaṃbhū Rudreśvara stands upon the earth—an iconic, uncarved liṅga emerging from the ground, surrounded by pilgrims and lamps.

Characters & Entities

• Rudreśvara
• Mahādevī (Pārvatī)
• Prabhāsa Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma esteems pilgrimage to self-manifest Śiva sites as a direct encounter with sacred presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudreśvara, a svayaṃbhū Śiva site within the Prabhāsa sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage directive: ‘one should go’ (gacchet) to Rudreśvara; detailed rites are implied to follow in context.