Adhyaya 184
ఈశ్వరుడు దేవిని ఉద్దేశించి—త్రిసంగమ సమీపంలో పాపనాశకమైన ‘మంకీశ్వర’ అనే మహాతీర్థం ఉందని తెలియజేస్తాడు. అక్కడ తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడైన మంకీ ఋషి, ప్రభాసాన్ని శంకరునికి ప్రియమైన మహాక్షేత్రంగా గ్రహించి, మూల‑కంద‑ఫలాహారంతో దీర్ఘకాలం ఘోర తపస్సు చేశాడు. చాలాకాలానంతరం అతడు మహాదేవుణ్ణి లింగరూపంగా ప్రతిష్ఠించాడు. ప్రసన్నుడైన శివుడు వరం ఇవ్వగా, ఋషి—నా పేరుతో గుర్తింపబడిన లింగరూపంగా ఈ స్థలంలో యుగయుగాలూ నిలిచివుండమని ప్రార్థించాడు. శివుడు అంగీకరించి అక్కడ అంతర్హితంగా స్థితిచేశాడు; అప్పటినుంచి ఆ లింగం ‘మంకీశ్వర’మని ప్రసిద్ధి చెందింది. మాఘమాసంలో త్రయోదశి లేదా చతుర్దశి నాడు ఐదు ఉపచారాలతో పూజిస్తే ఇష్టఫలసిద్ధి కలుగుతుంది. సంపూర్ణ యాత్రాఫలం కోరువారు అక్కడ గోదానం చేయవలెనని విధి చెప్పబడింది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वरमनुत्तमम् । त्रिसंगमसमीपस्थं सर्वपातकनाशनम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహాదేవీ, త్రిసంగమ సమీపంలో ఉన్న, సర్వపాతకనాశకుడైన అనుత్తమ మంకీశ్వరుని దర్శనార్థం వెళ్లవలెను।
Verse 2
मंकीनाम ऋषिः पूर्वमासीत्स तपतां वरः । स च ज्ञात्वा महाक्षेत्रं प्रभासं शंकरप्रियम्
పూర్వకాలంలో మంకీ అనే ఋషి ఉండెను, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడు; అతడు ప్రభాసము శంకరప్రియమైన మహాక్షేత్రమని తెలిసికొని।
Verse 3
अतपद्वै तपो घोरं कन्दमूलफलाशनः । वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्
కందమూలఫలాహారుడై అతడు ఘోర తపస్సు చేసెను; మరియు పదివేల సంవత్సరాలకు కొంత మించి అక్కడ మహేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించి ఆరాధించెను।
Verse 4
ततस्तुष्टो महादेवो ददौ प्रीतो वरं तदा । स वव्रे यदि तुष्टोऽसि अस्मिन्स्थाने स्थितो भव
అప్పుడు తృప్తుడైన మహాదేవుడు ఆనందంతో వరం ప్రసాదించాడు. ఋషి వరం కోరాడు—“మీరు సంతుష్టులైతే, ఈ స్థలంలోనే స్థిరంగా నివసించండి.”
Verse 5
मन्नामांकितलिंगस्तु वस कल्पायुतायुतम् । एवमस्त्वित्यथेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत
“నా నామాంకితమైన ఈ లింగం అయుతాయుత కల్పాల వరకు నివసించుగాక.” ‘ఏవమస్తు’—“అలాగే కావుగాక”—అని చెప్పి ఆయన అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
Verse 6
तदाप्रभृति तल्लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम् । माघे मासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामथापि वा
అప్పటినుంచి ఆ లింగం ‘మంకీశ్వర’మని ప్రసిద్ధి చెందింది. మాఘమాసంలో త్రయోదశి లేదా చతుర్దశిన కూడా,
Verse 7
पूज्याः पंचोपचारेण प्राप्नुयादीप्सितं फलम् । गोदानं तत्र वै देयं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
పంచోపచారాలతో పూజించాలి; దానివల్ల కోరిన ఫలం లభిస్తుంది. సంపూర్ణ యాత్రాఫలం కోరువారు అక్కడ తప్పక గోదానం చేయాలి.
Verse 184
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్ర మహాత్మ్య’ భాగంలో ‘మంకీశ్వర మహాత్మ్య వర్ణనం’ అనే నామంతో 184వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.