Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अजानंस्तेजसा ग्रस्तं त्रैलोक्यं रजनीचरैः । ततस्ते भानुना दृष्टाः क्रोधाध्मातेन चक्षुषा

Transliteration

ajānaṃstejasā grastaṃ trailokyaṃ rajanīcaraiḥ | tataste bhānunā dṛṣṭāḥ krodhādhmātena cakṣuṣā

Translation

రజనీచరులు తమ తేజస్సుతో త్రిలోకాన్ని గ్రసించారని తెలియక, భానుడు కోపంతో ఉబ్బిన కళ్లతో వారిని చూశాడు।

Word by Word

• अजानन्: not knowing
• अजानन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु) (कृदन्त; शतृ/वर्तमान-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘not knowing’ (नञ्-पूर्वक)

• तेजसा: by radiance/power
• तेजसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• ग्रस्तम्: seized/overwhelmed
• ग्रस्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु), क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मणि-भूतकृदन्त (past passive participle)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• रजनीचरैः: by night-roamers (demons)
• रजनीचरैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (रजन्यां चरन्ति)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/from there)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• भानुना: by the Sun
• भानुना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• दृष्टाः: were seen
• दृष्टाः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश् (धातु), क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle) पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे मुख्यक्रिया (‘were seen’)

• क्रोध-अध्मातेन: swollen with anger
• क्रोध-अध्मातेन: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक) + अध्मात (कृदन्त; √ध्मा (धातु), क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुष (क्रोधेन अध्मातम्)

• चक्षुषा: with (his) eye
• चक्षुषा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vast panorama: the three worlds dimmed under rajanīcara influence; Surya’s eyes, swollen with wrath, scan the scene as if preparing a purifying blaze.

Characters & Entities

• Sūrya (Bhānu)
• Trailokya
• Rajanīcara (Rākṣasas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When darkness spreads across life and worlds, divine light confronts it directly—restoring the rightful order of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, whose māhātmya frames Sūrya’s world-protecting role.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it narrates the cosmic crisis that sets up the sanctity of Sūrya’s kṣetra.