Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

एवं श्रुत्वा तदा ब्रह्मा ध्यानं कृत्वा तु निश्चलम् । आह्वयत्सर्वतीर्थानि पुष्करादीनि सर्वशः

Transliteration

evaṃ śrutvā tadā brahmā dhyānaṃ kṛtvā tu niścalam | āhvayatsarvatīrthāni puṣkarādīni sarvaśaḥ

Translation

ఇది విని బ్రహ్మదేవుడు నిశ్చల ధ్యానంలో నిలిచి, పుష్కరాది సమస్త తీర్థాలను అన్ని దిక్కుల నుండీ ఆహ్వానించెను।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (क्त्वान्त/absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having heard)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (क्त्वान्त/absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having done)

• तु: indeed; then
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis/contrast)

• निश्चलम्: steady; unmoving
• निश्चलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निश्चल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ध्यानम्)

• आह्वयत्: called; invoked
• आह्वयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ह्वे (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• सर्वतीर्थानि: all sacred fords/holy places
• सर्वतीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—सर्वाणि तीर्थानि (विशेषण-विशेष्य)

• पुष्करादीनि: Puṣkara and the others
• पुष्करादीनि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—पुष्करम् आदिः येषाम् (ādi-compound)

• सर्वशः: in every way; entirely
• सर्वशः: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (in every way; altogether)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmakuṇḍa (implied by ensuing verses)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Brahmā sits unmoving in deep meditation; from the four quarters, personified tīrthas (as river-goddesses and sages) stream toward him—Puṣkara foremost—forming a luminous convergence that will become a kuṇḍa.

Characters & Entities

• Brahmā
• Puṣkara
• Sarva-tīrtha
• Somnātha
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Through tapas and dhyāna, spiritual authority ‘gathers’ sanctity—showing that inner power can manifest as sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa/Prabhāsa, portrayed as a nexus where many tīrthas become present.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditative invocation (dhyāna + āhvāna) of tīrthas—an archetype for consecration and tīrtha-manifestation.