
ఈ అధ్యాయంలో ప్రభాసక్షేత్రంలోని చిత్రపథా నది మహాత్మ్యం, దాని కర్మఫలప్రద శక్తి వివరించబడింది. దేవిని బ్రహ్మకూణ్డ సమీపంలో, చిత్రాదిత్య సంబంధిత స్థలంలో ఉన్న ఈ నదికి వెళ్లమని ఉపదేశిస్తారు. కథలో—యమ ఆజ్ఞతో యమదూతలు ‘చిత్ర’ అనే వ్యక్తిని తీసుకెళ్తారు; అది తెలిసిన అతని సోదరి శోకంతో ‘చిత్రా’గా నదిరూపం దాల్చి, అన్నను వెతుకుతూ సముద్రంలో ప్రవేశిస్తుంది; తరువాత ద్విజులు ఆ నదికి ‘చిత్రపథా’ అనే నామం స్థిరపరుస్తారు. ఫలశ్రుతి ప్రకారం, చిత్రపథాలో స్నానం చేసి చిత్రాదిత్య దర్శనం చేసినవాడు దివాకర సంబంధిత పరమ పదాన్ని పొందుతాడు. కలియుగంలో ఈ నది గుప్తమై అరుదుగా, ముఖ్యంగా వర్షాకాలంలోనే దర్శనమిస్తుంది; అయినా ఎప్పుడైతే కనిపిస్తుందో, కేవలం దర్శనమే ప్రమాణం—కాలగణనపై ఆధారపడనక్కర లేదు. ఈ స్థలం పితృలోకంతో కూడ అనుసంధానమై ఉంది: నది దర్శనంతో స్వర్గస్థ పితరులు ఆనందిస్తారు, వంశజుల శ్రాద్ధాన్ని ఆశిస్తారు; దానివల్ల వారికి దీర్ఘ తృప్తి కలుగుతుంది. అందుచేత పాపనాశం, పితృప్రీతి కోసం అక్కడ స్నానం, శ్రాద్ధం చేయాలని చెప్పి, చిత్రపథాను ప్రభాస పవిత్ర భూగోళంలో పుణ్యప్రద తీర్తధారగా ప్రశంసించారు.
Verse 1
ततो गच्छेन्महादेवि नदीं चित्रपथां ततः । ब्रह्मकुण्डसमीपस्थां चित्रादित्यस्य मध्यतः
అనంతరం, ఓ మహాదేవి, చిత్రపథా అనే నదికి వెళ్లవలెను; అది బ్రహ్మకుండ సమీపమున, చిత్రాదిత్యక్షేత్రమధ్యభాగమున ఉన్నది.
Verse 2
यदा च चित्रः संनीतो यमदूतैः सुरप्रिये । सशरीरो महाप्राज्ञो यमादेशपरायणैः
మరియు, ఓ సురప్రియే, యమాజ్ఞకు పరాయణులైన యమదూతలు మహాప్రాజ్ఞుడైన చిత్రుని సశరీరంగా తీసికొనిపోయినప్పుడు.
Verse 3
एवं ज्ञात्वा तु तत्रस्था भगिनी तस्य दुःखिता । चित्रा नदी ततो भूत्वा स्वसा तस्य महात्मनः
ఇట్లు తెలిసికొని అక్కడ నిలిచిన అతని సోదరి దుఃఖితయై; అనంతరం ఆ మహాత్ముని సహోదరిగా ‘చిత్రా’ నదిగా మారింది.
Verse 4
प्रविष्टा सागरे देवि अन्वेषन्ती च बांधवम् । ततश्चित्रपथानाम तस्याश्चक्रुर्द्विजातयः
హే దేవీ! ఆమె సముద్రంలో ప్రవేశించి తన బంధువును అన్వేషించుచుండగా, ద్విజులు ఆమెకు ‘చిత్రపథా’ అనే నామం పెట్టిరి.
Verse 5
एवं तत्र समुत्पन्ना सा नदी वरवर्णिनि
హే వరవర్ణినీ! ఈ విధంగా అక్కడ ఆ నది ఉద్భవించింది.
Verse 6
तस्यां स्नात्वा नरो यस्तु चित्रादित्यं प्रपश्यति । स याति परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः
ఆ (నదిలో) స్నానమాచరించి ‘చిత్రాదిత్య’ను దర్శించు మనిషి, దేవుడు దివాకరుడు (సూర్యుడు) నివసించు పరమస్థానాన్ని పొందును.
Verse 7
अस्मिन्कलियुगे देवि अंतर्धानं गता नदी । प्रावृट्काले च दृश्येत दुर्लभं तत्र दर्शनम्
హే దేవీ! ఈ కలియుగంలో ఆ నది అంతర్ధానమైయెను; వర్షాకాలంలో మాత్రమే దర్శనమిస్తుంది, అప్పుడుకూడా దాని దర్శనం దుర్లభం.
Verse 8
स्नानं दानं विशेषेण सर्वपातकनाशनम्
స్నానం మరియు దానం—ప్రత్యేకంగా—సర్వ పాపాలను నశింపజేయునవి.
Verse 9
भुक्तो वाप्यथवाऽभुक्तो रात्रौ वा यदि वा दिवा । पर्वकालेऽथवाऽकाले पवित्रोऽप्यथवाऽशुचिः
అతడు భోజనం చేసినవాడైనా చేయనివాడైనా; రాత్రైనా పగలైనా; పర్వకాలమైనా అపర్వకాలమైనా; పవిత్రుడైనా అపవిత్రుడైనా—
Verse 10
यदैव दृश्यते तत्र नदी चित्रपथा प्रिये । प्रमाणं दर्शनं तस्या न कालस्तत्र कारणम्
ప్రియే! అక్కడ ఎప్పుడైతే చిత్రపథా నది దర్శనమవుతుందో, ఆ దర్శనమే ప్రమాణం; అక్కడ కాలం కారణం కాదు.
Verse 11
दृष्ट्वा नदीं महादेवि पितरः स्वर्गसंस्थिताः । गायंति तत्र सामानि नृत्यन्ति च हसंति च
మహాదేవీ! నదిని దర్శించిన వెంటనే స్వర్గస్థితులైన పితృదేవతలు అక్కడ సామగానాలు పాడుతారు; నర్తిస్తారు, నవ్వుతారు కూడా.
Verse 12
अस्माकं वंशजः कश्चिच्छ्राद्धमत्र करिष्यति । यावत्कल्पं तथाऽस्माकं प्रीतिमुत्पादयिष्यति
‘మా వంశంలో ఎవరో ఒక వంశజుడు ఇక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తాడు; కల్పం ఉన్నంతకాలం అతడు మాకు ప్రీతి, తృప్తి కలిగిస్తాడు.’
Verse 13
एवं ज्ञात्वा नरस्तत्र स्नानं श्राद्धं च कारयेत् । सर्वपापविनाशार्थं पितॄणां प्रीतये तथा
ఇలా తెలుసుకొని మనిషి అక్కడ స్నానం చేయించి, శ్రాద్ధం కూడా చేయించాలి—సర్వపాపనాశార్థం, అలాగే పితృదేవతల ప్రీతికోసం.
Verse 14
इत्येतत्कथितं देवि यथा चित्रपथा नदी । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता पापनाशिनी
హే దేవీ, ఈ విధంగా చెప్పబడింది—చిత్రపథా నది ప్రభాసక్షేత్రాన్ని చేరి అక్కడ పాపనాశినిగా స్థిరపడింది।
Verse 140
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रपथानदीमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘చిత్రపథానదీమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే 140వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।