Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 57

Devanagari script

ईश्वर उवाच । योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः । एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम् । ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छंदगतिचारिणः

Transliteration

īśvara uvāca | yogayuktā mahātmāno yoge pāśupate sthitāḥ | ete māṃ ca samārādhya prabhāsakṣetravāsinam | īdṛśīṃ siddhimāpannāḥ svacchaṃdagaticāriṇaḥ

Translation

ఈశ్వరుడు పలికెను— “ఈ మహాత్ములు యోగయుక్తులు, పాశుపత యోగంలో స్థితులై ఉన్నారు. ప్రభాసక్షేత్రంలో నివసించే నన్ను యథావిధిగా ఆరాధించి, వారు ఇలాంటి సిద్ధిని పొందారు— తమ ఇష్టానుసారంగా స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్నారు.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच्)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• योगयुक्ताः: yoga-endowed; united with yoga
• योगयुक्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yoga-yukta (प्रातिपदिक; √yuj (युज्) → युक्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (योग + युक्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण (joined with yoga)

• महात्मानः: great-souled ones
• महात्मानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā-ātman (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् + आत्मा); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• योगे: in yoga
• योगे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: yoga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• पाशुपते: Pāśupata (of Paśupati)
• पाशुपते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāśupata (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying योगे)

• स्थिताः: abiding; established
• स्थिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √sthā (स्था) → sthita (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• समाराध्य: having propitiated
• समाराध्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-ā-√rādh (राध्)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having duly worshipped/propitiated)

• प्रभास-क्षेत्र-वासिनम्: dwelling in the Prabhāsa sacred field
• प्रभास-क्षेत्र-वासिनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: prabhāsa (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदिक) + vāsin (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्रभासक्षेत्रे वासी); पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying माम्)

• ईदृशीम्: such
• ईदृशीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: īdṛśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying सिद्धिम्)

• सिद्धिम्: attainment; perfection
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: siddhi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• आपन्नाः: have attained
• आपन्नाः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ā-√pad (पद्) → āpanna (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; (प्राप्ताः/attained)

• स्वच्छन्द-गति-चारिणः: moving with free will; roaming at will
• स्वच्छन्द-गति-चारिणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: svacchanda (प्रातिपदिक) + gati (प्रातिपदिक) + cārin (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्वच्छन्दा गतिः यस्य/स्वच्छन्दया गत्या चरन्ति); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying एते/महात्मानः)

Speaker

Śiva (Īśvara, Maheśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks as teacher: around him, great yogins—radiant, ash-smeared, serene—are implied as perfected beings who worshipped Prabhāsa-Śiva and gained effortless movement.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Prabhāsa-kṣetra
• Pāśupata-yoga
• Mahātmans/Siddhas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship of Śiva in Prabhāsa, combined with Pāśupata-yoga, is praised as a direct path to siddhi and spiritual freedom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where Śiva is described as specially abiding (kṣetravāsin).

What ritualistic prescription is mentioned?

Samārādhana (devotional worship/propitiation) of Śiva in Prabhāsa-kṣetra, grounded in yogic discipline.