Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

सहस्रकृत्वस्तस्यैव भुक्तेऽन्ने यत्फलं भवेत् । तदन्त्यजानामन्नेन सकृद्भुक्तेन वै भवेत्

Transliteration

sahasrakṛtvastasyaiva bhukte'nne yatphalaṃ bhavet | tadantyajānāmannena sakṛdbhuktena vai bhavet

Translation

ఆ (కన్యావిక్రేత) అన్నాన్ని వెయ్యిసార్లు తిన్న ఫలం, అంత్యజుల అన్నాన్ని ఒక్కసారి తిన్నప్పుడే కలుగుతుంది.

Word by Word

• सहस्रकृत्वः: a thousand times
• सहस्रकृत्वः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रकृत्वस् (प्रातिपदिक; सहस्र + कृत्वस्)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb), द्विगुसमासः

• तस्य: of that (person/thing)
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphasis)

• भुक्ते: when (it is) eaten
• भुक्ते: Adhikaraṇa (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भुज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘भुक्ते (सति)’

• अन्ने: in/with food
• अन्ने: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative pronoun/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that (result)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अन्त्यजानाम्: of outcastes (antyajas)
• अन्त्यजानाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्त्यज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• अन्नेन: by/with food
• अन्नेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb)

• भुक्तेन: by eating (having eaten)
• भुक्तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भुज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphasis/assurance)

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narrative voice in Prabhāsakṣetra-māhātmya (contextual Purāṇic instruction; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A final rung in a moral ladder: a pilgrim climbs steps labeled with prior prohibitions; the top step is marked 'antyaja-anna' as a single step that drops the pilgrim into a shadowed pit, while the Prabhāsa shrine remains a steady beacon, implying the need for discipline to reach it.

Characters & Entities

• Antyaja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text intensifies its warning by ranking consequences, urging strict discipline in what a pilgrim accepts as food.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, presented as a place where purity and restraint are integral to pilgrimage merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a doctrinal warning about food-source purity.