Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 113

Devanagari script

बहुशो याचमानस्तु छाययाऽतीव कोपितः । स वै कोपाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात्

Transliteration

bahuśo yācamānastu chāyayā'tīva kopitaḥ | sa vai kopācca bālyācca bhāvino'rthasya vai balāt

Translation

ఎన్నిసార్లు వేడుకున్నా అతడు ఛాయాపై అత్యంత కోపించాడు. కోపం, బాల్యావేశం, అలాగే జరగవలసిన విధి బలంతో అతడు ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.

Word by Word

• बहुशः: many times, repeatedly
• बहुशः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘बहुवारम्/पुनः पुनः’

• याचमानः: begging, requesting
• याचमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: याच् (धातु) + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle, Ātmanepada sense); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’

• छायया: by Chāyā
• छायया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अतीव: exceedingly, very
• अतीव: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/intensifier): ‘अत्यन्तम्’

• कोपितः: angered
• कोपितः: Karta (Subject complement/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle used adjectivally); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): निश्चयार्थे/खल्वर्थे ‘indeed’

• कोपात्: from anger, due to anger
• कोपात्: Apādāna (Cause/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coordination conjunction)

• बाल्यात्: from childishness, due to immaturity
• बाल्यात्: Apādāna (Cause/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: बाल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coordination conjunction)

• भाविनः: of what was to happen, future
• भाविनः: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; विशेषण (अर्थस्य)

• अर्थस्य: of the matter/meaning/result
• अर्थस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): निश्चयार्थे ‘indeed’

• बलात्: by force, forcibly
• बलात्: Apādāna (Cause/means-source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘बलात्’ = बलपूर्वकं (by force)

Speaker

Unspecified narrator addressing Pārvatī (Śaiva dialogue tone)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Yama, after pleading repeatedly, turns fiercely toward Chāyā; his face shows righteous fury mixed with youthful impulsiveness; a subtle aura suggests fate pushing events forward.

Characters & Entities

• Chāyā
• Yama (contextually implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked anger, amplified by immaturity, becomes a doorway to harmful action—Purāṇas warn to master krodha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.