
ఈ అధ్యాయంలో ప్రహ్లాదుడు పండిత బ్రాహ్మణులకు ‘విష్ణుపదోద్భవ’ అనే తీర్థాన్ని ఆశ్రయించే విధానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. ఇది విష్ణువు పాదముద్ర నుండి ఉద్భవించిన పవిత్ర జలస్రోతస్సు; గంగా/వైష్ణవీ సంప్రదాయంతో సమానంగా భావించబడుతుంది. దీని దర్శనమాత్రంతోనే గంగాస్నాన ఫలం లభిస్తుందని, తీర్థోత్పత్తిని స్మరించి స్తుతించడం, స్మరణ–పఠనాల ద్వారా పాపక్షయం కలుగుతుందని చెప్పబడింది. తదనంతరం నదీదేవికి నమస్కరించి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి; తూర్పుముఖంగా నియమంతో స్నానం చేసి తీర్థమట్టిని దేహానికి లేపనంగా ధరించాలి. తిల–అక్షతలతో దేవతలు, పితృలు, మనుష్యుల కోసం తర్పణం చేసి, బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి యథావిధి శ్రాద్ధం చేయాలి; స్వర్ణ–రజతాదులతో దక్షిణ, అలాగే దరిద్రులు, బాధితులకు దానం చేయాలని ఉపదేశం. పాదుకలు, కమండలువు, ఉప్పు కలిపిన పెరుగు-అన్నం (కూరలు, జీలకర్రతో) వంటి ప్రయోజనకర దానాలు, రుక్మిణీ సంబంధిత వస్త్రార్పణ చేసి చివరికి ‘విష్ణువు ప్రసన్నుడగునుగాక’ అనే భక్తిసంకల్పంతో ముగించాలి. ఫలశ్రుతిలో—ఇలా చేసినవాడు కృతకృత్యుడవుతాడు; పితృలకు గయా-శ్రాద్ధ సమానమైన దీర్ఘ తృప్తి కలిగి వైష్ణవ లోకప్రాప్తి కలుగుతుంది. భక్తునికి ఐశ్వర్యం, దైవానుగ్రహం లభిస్తాయి; ఈ అధ్యాయ శ్రవణమే పాపవిమోచనకరం అని చెప్పబడింది.
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं विष्णुपदोद्भवम् । यस्य दर्शनमात्रेण गंगास्नानफलं लभेत्
ప్రహ్లాదుడు పలికెను—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! తదుపరి విష్ణుపాదమునుండి ఉద్భవించిన ఆ తీర్థమునకు వెళ్లవలెను; దాని దర్శనమాత్రముతో గంగాస్నానఫలము లభించును.
Verse 2
यस्योत्पत्तिर्मया पूर्वं कथिता द्विजसत्तमाः । यस्य संस्मरणादेव कीर्तनात्पापनाशनम्
ఓ ద్విజసత్తములారా! దాని ఉద్భవమును నేను ముందే వివరించితిని; దానిని కేవలం స్మరించుటచేతను, కీర్తించుటచేతను పాపనాశనం కలుగును.
Verse 3
हरिणा या समानीता रुक्मिण्यर्थे महात्मना । यस्या गण्डूषमात्रेण हयमेधफलं लभेत्
మహాత్ముడైన హరి రుక్మిణీ కొరకు తెచ్చిన ఆ పవిత్ర జలము—దాని గండూషమాత్రము (ఒక ముక్కు) సేవించుటచేత అశ్వమేధయాగఫలము లభించును.
Verse 4
विष्णोः पादप्रसूताया वैष्णवीति च विश्रुता । तत्र गत्वा महाभाग गृहीत्वाऽर्घ्यं विधानतः
విష్ణుపాదమునుండి ప్రసూతమైనదని ఆమె ‘వైష్ణవీ’ అని ప్రసిద్ధి. ఓ మహాభాగ! అక్కడికి వెళ్లి విధిపూర్వకంగా అర్ఘ్యము (జలార్పణము) గ్రహించి సమర్పించవలెను.
Verse 5
नमस्ये त्वां भगवति विष्णुपादतलोद्भवे । गृहाणार्घ्यमिदं देवि गंगे त्वं हरिणा सह
హే భగవతీ! విష్ణువు పాదతలమునుండి ఉద్భవించిన నిన్ను నేను నమస్కరిస్తున్నాను. హే దేవి గంగే! హరితో కలిసి ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు.
Verse 6
इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठा मृदमालभ्य पाणिना । प्राङ्मुखः संयतो भूत्वा स्नानं कुर्यादतन्द्रितः
ఇలా ఉచ్చరించిన తరువాత, హే ద్విజశ్రేష్ఠా! చేతిలో శుద్ధికర మట్టిని తీసుకొని, తూర్పు ముఖంగా, నియమంతో ఉండి, అలసత్వం లేక జాగ్రత్తగా స్నానం చేయాలి.
Verse 7
देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पितव्यं तिलाक्षतैः । उपहृत्योपहारांश्च ह्याहूय ब्राह्मणांस्ततः
నువ్వులు మరియు అక్షతలతో దేవతలకు, పితృదేవతలకు, మనుష్యులకు తర్పణం చేయాలి; తరువాత ఉపహారాలను సమర్పించి, ఆపై బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి.
Verse 8
श्रद्धया परया युक्तः श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । यथोक्तां दक्षिणां दद्यात्सुवर्णं रजतं तथा
పరమ శ్రద్ధతో కూడిన వివేకి శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి; అలాగే విధిగా చెప్పిన దక్షిణగా స్వర్ణం మరియు రజతాన్ని కూడా యథావిధిగా ఇవ్వాలి.
Verse 9
दीनान्ध कृपणानाञ्च दानं देयं स्वशक्तितः । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं द्विजसत्तमाः
దీనులు, అంధులు, కృపణులు (దరిద్రులు) వారికి తన శక్తి మేరకు దానం ఇవ్వాలి; హే ద్విజసత్తమా! ప్రత్యేకంగా స్వర్ణదానం చేయవలెను.
Verse 10
उपानहौ ततो देये जलकुम्भं द्विजातये । दध्योदनं सलवणं शाकजीरकसंयुतम्
ఆపై ద్విజాతికి పాదుకలు మరియు జలకుంభం దానం చేయాలి; ఉప్పుతో కూడిన దధ్యోదనం, శాకము మరియు జీలకర్ర కలిపి నైవేద్యంగా సమర్పించాలి।
Verse 11
रक्तवस्त्रैः कंचुकीभी रुक्मिणीं परिधापयेत् । विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च विष्णुर्मेप्रीयतामिति
రుక్మిణీదేవిని ఎర్ర వస్త్రాలు, కంచుకీలతో అలంకరింపజేయాలి; బ్రాహ్మణపత్నులు మరియు బ్రాహ్మణులను సత్కరించి—‘విష్ణువు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక’ అని ప్రార్థించాలి।
Verse 12
एवं कृते द्विज श्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । पितॄणामक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा
హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఇలా చేసినప్పుడు మనిషి కృతకృత్యుడవుతాడు; పితృదేవతలకు అక్షయ తృప్తి కలుగుతుంది—గయాశ్రాద్ధం వలెనే।
Verse 13
वैष्णवं लोकमायान्ति पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । जीवते स श्रियायुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः
త్రికులముల నుండి ఉద్భవించిన పితరులు వైష్ణవ లోకాన్ని పొందుతారు; కర్త కూడా పుత్రపౌత్రులతో, శ్రీయుక్తుడై జీవిస్తాడు।
Verse 14
प्रीतः सदा भवेत्तस्य रुक्मिण्या सह केशवः । यच्छते वाञ्छितान्सर्वानैहिकामुष्मिकान्प्रभुः
అతనిపై రుక్మిణీతో కూడిన కేశవుడు సదా ప్రసన్నుడై ఉంటాడు; ప్రభువు ఇహలోక-పరలోక సంబంధమైన అన్ని కోరిన వరాలను ప్రసాదిస్తాడు।
Verse 15
एतन्माहात्म्यमतुलं विष्णुपादोद्भवं तथा । यः शृणोति हरौ भक्त्या सर्वपापैः स मुच्यते
ఇది విష్ణుపాదముల నుండి ఉద్భవించిన అపూర్వమైన మహాత్మ్యం. హరిలో భక్తితో దీన్ని వినువాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.
Verse 16
श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ఈ పుణ్యాధ్యాయాన్ని వినినవాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.