Adhyaya 1

Verse 1

शौनक उवाच । कथं सूत युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । बहुपाखंडसंकीर्णे प्राप्स्यामो मधुसूदनम्

శౌనకుడు పలికెను—హే సూతా! ఈ రౌద్రమైన ‘కలి’ యుగంలో, అనేక పాఖండ మార్గాల కలవరంలో, మేము మధుసూదనుని ఎలా పొందగలము?

Verse 2

युगत्रये व्यतिक्रान्ते धर्माचारपरे सदा । प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुर्भगवानिति

మూడు యుగాలు గడిచిపోయి, సదా ధర్మాచరణమే ప్రధానంగా ఉన్నప్పుడు, భయంకర కలియుగం వచ్చిన వేళ—భగవాన్ విష్ణువు ఎక్కడ (ఎలా) లభ్యుడు?

Verse 3

सूत उवाच । दिवं याते महाराजे रामे दशरथात्मजे । दुष्टराजन्यभारेण पीडिते धरणीतले

సూతుడు పలికెను—దశరథనందనుడు మహారాజు రాముడు స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత, దుష్ట రాజుల భారంతో భూమి తలం పీడితమైంది।

Verse 4

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं भूभारहरणाय च । वसुदेवगृहे साक्षादाविर्भूते जनार्दने

దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం, భూభార హరణార్థం కూడా, వసుదేవుని గృహంలో సాక్షాత్తుగా జనార్దనుడు అవతరించాడు।

Verse 5

नंदव्रजं गते देवे पूतनाशोषणे सति । घातिते च तृणावर्ते शकटे परिवर्तिते

దేవుడు నందుని వ్రజానికి వెళ్లినప్పుడు—పూతన ప్రాణాలను శోషించి, తృణావర్తుని సంహరించి, శకటాన్ని తలకిందులు చేసి—ఈ దివ్య లీలలు జరిగాయి।

Verse 6

दमिते कालिये नागे प्रलंबे च निषूदिते । धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले

కాలియ నాగుడు దమనమై, ప్రలంబుడు సంహరింపబడి, గోవర్ధనగిరి ధరించబడి, గోకులము పరిరక్షింపబడినప్పుడు—

Verse 7

सुरभ्या चाभिषिक्ते तु इन्द्रे च विमदीकृते । रासक्रीडारते देवे दारिते केशिदानवे

సురభి ఇంద్రునకు అభిషేకము చేసి అతని గర్వము శమింపజేసినప్పుడు; రాసక్రీడలో రమించిన దేవుడు కేశి దానవుని చీల్చివేసినప్పుడు—

Verse 8

अक्रूरवचनाद्देवे मथुरायां गते हरौ । हते कुवलयापीडे मल्लराजे च घातिते

అక్రూరుని వచనముచే దేవుడు హరి మథురకు వెళ్లినప్పుడు; కువలయాపీడుడు హతుడై, మల్లరాజుడును సంహరింపబడినప్పుడు—

Verse 9

पश्यतां देव दैत्यानां भोजराजे निपातिते । यदुपुर्यामभिषिक्त उग्रसेने नराधिपे

దేవదైత్యులు చూస్తుండగా భోజరాజు నిపాతింపబడినప్పుడు; యదుపురిలో ఉగ్రసేన నరాధిపతిగా అభిషిక్తుడైనప్పుడు—

Verse 10

जरासंधबले रौद्रे यवने च हते क्षितौ । राजसूये क्रतुवरे चैद्ये चैव निपातिते

జరాసంధుని రౌద్రబలము జయింపబడి, భూమిపై యవనుడు హతుడైనప్పుడు; శ్రేష్ఠ రాజసూయ క్రతువులో చైద్యుడును నిపాతింపబడినప్పుడు—

Verse 11

निवृत्ते भारते युद्धे भारे च क्षपिते भुवः । यात्राव्याजसमानीते प्रभासं यादवे कुले

భారతయుద్ధం ముగిసి భూమి భారము తగ్గినప్పుడు, యాత్రా నెపంతో యాదవకులాన్ని ప్రభాస తీర్థానికి తీసుకొనివచ్చారు।

Verse 12

मद्यपानप्रसक्ते तु परस्परवधो द्यते । कलहेनातिरौद्रेण विनष्टे यादवे कुले

వారు మద్యపానంలో మునిగిపోయినప్పుడు పరస్పర వధ చెలరేగింది; అత్యంత భయంకరమైన కలహంతో యాదవకులం నశించింది।

Verse 13

गात्रं संत्यज्य चात्रैव गतेऽनंते धरातलात् । अश्वत्थमूललमाश्रित्य समासीने जनार्दने

ఇక్కడే, అనంతుడు (శేషుడు) భూమిని విడిచి వెళ్లిన తరువాత, జనార్దనుడు అశ్వత్థ వృక్షమూలాన్ని ఆశ్రయించి కూర్చున్నాడు।

Verse 14

व्याधप्रहारभिन्नांगे परित्यक्ते कलेवरे । स्वधामसंस्थिते देवे पार्थे च पुनरागते

వేటగాడి దెబ్బతో అవయవం ఛేదింపబడి దేహం విడిచినప్పుడు; దేవుడు స్వధామానికి చేరగా, పార్థుడూ తిరిగి వచ్చినప్పుడు।

Verse 15

यदुपुर्य्यां प्लावितायां सागरेण समंततः । शक्रप्रस्थं ततो गत्वा कारयित्वा हरेर्गृहम्

యదుపురి చుట్టూరా సముద్రం చేత ముంచబడినప్పుడు, అతడు శక్రప్రస్థానికి వెళ్లి హరి నివాసాన్ని నిర్మింపజేశాడు।

Verse 16

द्वापरे च व्यतिक्रांते धर्माधर्मविमिश्रिते । संप्राप्ते च महारौद्रे युगे वै कलिसंज्ञिते

ద్వాపరయుగం గడిచిపోయి ధర్మాధర్మాలు కలిసిమెలసినప్పుడు, ‘కలి’ అని పిలువబడే మహారౌద్ర యుగం వచ్చి చేరింది.

Verse 17

क्षीयमाणे च सद्धर्मे विधर्मे प्रबले तथा । नष्टधर्मक्रियायोगे वेदवादबहिष्कृते । एकपादे स्थिते धर्मे वर्णाश्रमविवर्जिते

సద్ధర్మం క్షీణించి విధర్మం బలపడినప్పుడు; ధర్మక్రియల నియమిత సాధన నశించి వేదవాక్యాధికారం త్రోసిపుచ్చబడినప్పుడు; ధర్మం ఒక్క పాదంపై నిలిచి వర్ణాశ్రమవ్యవస్థ విరహితమైపోయినప్పుడు.

Verse 18

अस्मिन्युगे विलुलिते ह्यृषयो वनचारिणः । समेत्यामंत्रयन्सर्वे गर्गच्यवनभार्गवाः

ఈ యుగం కలవరపడినప్పుడు అరణ్యవాసి ఋషులందరూ కూడి పరస్పరం మంత్రణ చేశారు—గర్గ, చ్యవన, భార్గవులు మొదలైనవారు.

Verse 19

असितो देवलो धौम्यः क्रतुरुद्दालकस्तथा । एते चान्ये च बहवः परस्परमथाब्रुवन्

అసిత, దేవల, ధౌమ్య, క్రతు, అలాగే ఉద్దాలక—వీరు మరియు మరెన్నో మునులు అప్పుడు పరస్పరం సంభాషించారు.

Verse 20

पश्यध्वं मुनयः सर्वे कलिव्याप्तं दिगंतरम् । समंतात्परिधावद्भिर्दस्युभिर्बाध्यते प्रजा

“ఓ మునులారా, చూడండి—అన్ని దిక్కులూ కలిచే వ్యాపించాయి; చుట్టూ తిరిగే దస్యువుల వల్ల ప్రజలు బాధింపబడుతున్నారు.”

Verse 21

अधर्मपरमैः पुंभिः सत्यार्जवनिराकृतैः । कथं स भगवान्विष्णुः संप्राप्यो मुनिसत्तमाः

అధర్మంలో మునిగిపోయి, సత్యం మరియు సరళతను విసర్జించిన మనుష్యులకు ఆ భగవాన్ విష్ణువు ఎలా లభ్యుడు అవుతాడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా?

Verse 22

को वा भवाब्धौ पततस्तारयिष्यति संगतान् । न कलौ संभवस्तस्य त्रियुगो मधुसूदनः । तं विना पुंडरीकाक्षं कथं स्याम कलौ युगे

భవసాగరంలో కలిసి పడిపోయిన మమ్మల్ని ఎవరు దాటిస్తారు? కలియుగంలో త్రియుగస్వరూపుడైన మధుసూదనుని అవతారం ప్రकटం కాదు. ఆ పుండరీకాక్ష ప్రభువు లేక కలియుగంలో మేము ఎలా నిలబడగలం?

Verse 23

तेषां चिंतयतामेवं दुःखितानां तपस्विनाम् । उवाच वचनं तत्र ऋषिरुद्दालकस्तदा

ఇలా దుఃఖంతో తపస్వులు ఆలోచించుచుండగా, అక్కడ ఋషి ఉద్దాలకుడు అప్పుడు వాక్యము పలికెను.

Verse 24

उद्दालक उवाच । यावन्न कलिदोषेण लिप्यामो मुनिसत्तमाः । अपापा ब्रह्मसदनं गच्छामः परिसंगताः

ఉద్దాలకుడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, కలిదోషం మమ్మల్ని అంటుకునే ముందే రండి; పాపరహితులమై, సమేతంగా బ్రహ్మసదనానికి వెళ్లుదాం.

Verse 25

पृच्छामो लोकधातारं स्थितं विष्णुं कलौ युगे । यदि विष्णुः कलौ न स्याद्रुद्रेण ब्रह्मणाऽसह

రండి, లోకధాతను అడుగుదాం—కలియుగంలో విష్ణువు ఏ విధంగా స్థితుడై ఉంటాడు? కలియుగంలో విష్ణువు లేకపోతే, రుద్రుడుతోను బ్రహ్మతోను కలిసి…

Verse 26

तं विना पुंडरीकाक्षं त्यक्ष्यामः स्वकलेवरम् । विना भगवता लोके कः स्थास्यति कलौ युगे

ఆ పుండరీకాక్ష ప్రభువు లేక మేము మా దేహాన్నే విడిచిపెడతాము. లోకంలో భగవంతుడు లేక కలియుగంలో ఎవరు స్థిరంగా నిలువగలరు?

Verse 27

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ऋषयः संशितव्रताः । साधुसाध्विति ते चोक्त्वा प्रस्थिता ब्रह्मणोंऽतिकम्

అతని వచనం విని వ్రతనిష్ఠులైన ఋషులు ‘సాధు, సాధు’ అని ప్రశంసించి, బ్రహ్మదేవుని సన్నిధికి బయలుదేరారు.

Verse 28

कथयन्तः कथां विष्णोः स्वरूपमनुवर्णनम् । तापसाः प्रययुः सर्वे संहृष्टा ब्रह्मणोंऽतिकम्

మార్గమధ్యంలో అందరు తపస్వులు ఆనందంతో విష్ణుకథను చెప్పుకుంటూ, ఆయన స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తూ, బ్రహ్మదేవుని సన్నిధికి చేరారు.

Verse 29

ददृशुस्ते तदा देवमासीनं परमासने । पितामहभूतगणैर्मूर्तामूर्तैर्वृतं तथा

అప్పుడు వారు పరమాసనంపై ఆసీనుడైన దేవుని దర్శించారు; పితామహుని భూతగణాలు—మూర్తమూర్త రూపాలతో—ఆయనను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.

Verse 30

दृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं दंडवत्प्रणताः क्षितौ । प्रणम्य देवदेवं तु स्तोत्रेण तुषुवुस्तदा

చతుర్ముఖ దేవుని చూచి వారు భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేశారు. దేవదేవునికి నమస్కరించి, అప్పుడు స్తోత్రంతో ఆయనను స్తుతించారు.

Verse 31

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

ఋషులు పలికిరి—హే పద్మసంభవా, హే చతుర్ముఖా, అక్షయావ్యయా! నీకు నమస్కారం. హే సృష్టికర్త పితామహా, నీకు ప్రణామము.

Verse 32

एवं स्तुतः सन्मुनिभिः सुप्रीतः कमलोद्भवः । पाद्यार्घ्येणाभिवन्द्यैतान्पप्रच्छ मुनिपुंगवान्

ఇలా సన్మునుల స్తుతితో సంతోషించిన కమలోద్భవుడు, పాద్యము అర్ఘ్యములతో వారిని అభివందించి, మునిపుంగవుడు వారిని ప్రశ్నించెను.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत तत्त्वेन पुत्रकाः । कुशलं वो महाभागाः पुत्रशिष्याग्निबन्धुषु

బ్రహ్మ పలికెను—హే పుత్రులారా, మీ రాకకు కారణమేమిటో సత్యంగా చెప్పుడి. హే మహాభాగులారా, మీ కుమారులు, శిష్యులు, యజ్ఞాగ్నులు, బంధువులు క్షేమమా?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । भवत्प्रसादात्सकलं प्राप्तं नस्तपसः फलम् । यद्भवंतं प्रपश्यामः सर्वदेवगुरुं प्रभुम्

ఋషులు పలికిరి—మీ ప్రసాదముచేత మా తపస్సు ఫలమంతయు లభించింది; ఎందుకంటే మేము మిమ్మును, సమస్త దేవతల గురువైన ప్రభువును, దర్శించుచున్నాము.

Verse 35

शृण्वेतत्कारणं शंभो एते प्राप्तास्तवांतिकम् । युगत्रये व्यतिक्रांते कृतादिद्वापरांतके

హే శంభో, మేము మీ సన్నిధికి వచ్చిన కారణమును వినుడి. కృతయుగమునుండి ఆరంభమై ద్వాపరాంతమువరకు మూడు యుగములు గడిచినప్పుడు—

Verse 36

प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुः पृथिवीतले । यं दृष्ट्वा परमां मुक्तिं यास्यामो मुक्तबन्धनाः

ఘోర కలియుగము వచ్చినప్పుడు భూమిపై విష్ణువు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఆయన దర్శనముచేత మేము బంధనములనుండి విముక్తులై పరమ ముక్తిని పొందుదుము.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मत्स्यकूर्मादिरूपैश्च भगवाञ्ज्ञायते मया । विष्णोः पारमिकां मूर्तिं न जानामि द्विजोत्तमाः

బ్రహ్ముడు పలికెను— మత్స్య, కూర్మాది రూపములచేత నేను భగవంతుని గుర్తించగలను; కాని ఓ ద్విజోత్తములారా, విష్ణువின் పరమాతీత మూర్తిని నేను తెలియను.

Verse 38

ऋषय ऊचुः । यदि त्वं न विजानासि तात विष्णोरवस्थितिम् । गत्वा प्रयागं तत्रैव संत्यक्ष्यामः कलेवरम्

ఋషులు పలికిరి— తాతా, మీరు విష్ణువின் నిజ స్థితిని తెలియకపోతే, మేము ప్రయాగమునకు వెళ్లి అక్కడే దేహాన్ని త్యజించెదము.

Verse 39

ब्रह्मोवाच । मा विषादं व्रजध्वं हि उपदेक्ष्यामि वो हितम् । इतो व्रजध्वं पातालं यत्रास्ते दैत्यसत्तमः

బ్రహ్ముడు పలికెను— విషాదపడకుడి; మీ హితార్థమై నేను ఉపదేశించెదను. ఇక్కడినుండి పాతాళమునకు వెళ్లుడి, అక్కడ దైత్యశ్రేష్ఠుడు నివసించుచున్నాడు.

Verse 40

तं गत्वा परिपृच्छध्वं प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । स ज्ञास्यति हरेः स्थानं याथातथ्येन भो द्विजाः

అక్కడికి వెళ్లి దైత్యశ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదుని ప్రశ్నించుడి. ఓ ద్విజులారా, అతడు హరి ధామాన్ని యథాతథ్యంగా తెలియజేయును.

Verse 41

तच्छुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । प्रणिपत्य च देवेशं प्रस्थितास्ते तपोधनाः

పరమాత్ముడైన బ్రహ్మ వాక్యాన్ని విని, తపోధనులైన వారు దేవేశ్వరునికి ప్రణామం చేసి ప్రయాణమై బయలుదేరిరి।

Verse 42

जग्मुः संहृष्टमनसः स्तुवन्तो दैत्यसत्तमम् । धन्यः स दैत्यराजोऽयं यो जानाति जनार्द्दनम्

హర్షభరిత మనస్సులతో వారు ముందుకు సాగి దైత్యశ్రేష్ఠుని స్తుతించిరి—“జనార్దనుని తెలిసిన ఈ దైత్యరాజు ధన్యుడు!”

Verse 43

इति संचिंतयानास्ते प्राप्ता वै सुतलं द्विजाः

ఇలా ఆలోచించుచూ ఆ ద్విజ ఋషులు నిజముగా సుతల లోకమునకు చేరిరి।

Verse 44

गत्वा ते तस्य नगरं विविशुर्भवनोत्तमम् । दूरादेव स तान्दृष्ट्वा बलिर्वैरोचनिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयाञ्चक्रे प्रह्लादेन समन्वितः

వారి నగరమునకు వెళ్లి వారు ఉత్తమ భవనములో ప్రవేశించిరి. దూరమునుండే వారిని చూచి వైరోచని బలి ప్రహ్లాదునితో కూడి లేచి ఎదురెళ్లి యథావిధిగా సత్కరించెను।

Verse 45

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वा चार्घ्यं तथैव च । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना

మధుపర్కమును, గోవును, అర్ఘ్యమును సమర్పించి, అతడు అంజలి ఘటించి అంతరాత్మానందంతో పలికెను।

Verse 46

स्वागतं वो महाभागाः सुव्युष्टा रजनी मम । भवतो यत्प्रपश्यामि ब्रूत किं करवाणि च

హే మహాభాగులారా, మీకు స్వాగతం. మీ దర్శనంతో నా రాత్రి సఫలమైంది. చెప్పండి—నేను మీకొరకు ఏమి చేయుదును?

Verse 47

एवं हि दैत्यराजेन सत्कृतास्ते द्विजोत्तमाः । ऊचुः प्रहृष्टमनसो दानवेन्द्रसुतं तदा

దైత్యరాజునిచే ఈ విధంగా సత్కరింపబడిన ఆ ద్విజోత్తములు హర్షితమనస్సులతో అప్పుడు దానవేంద్రుని కుమారునితో పలికిరి।

Verse 48

ऋषय ऊचुः । कार्यार्थिनस्तु संप्राप्ताः प्रह्लाद हरिवल्लभ । तदस्माकं महाबाहो भवांस्त्राता भवार्णवात्

ఋషులు పలికిరి—హే హరివల్లభ ప్రహ్లాదా, మేము కార్యసిద్ధి కోరి వచ్చితిమి. కావున హే మహాబాహో, భవసాగరమునుండి నీవే మా త్రాతవగు.

Verse 49

कथं दैत्य युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । भविष्यामो विना विष्णुं भीतानामभयप्रदम्

హే దైత్యా, కలి అనే ఈ రౌద్ర యుగములో, భీతులకు అభయమిచ్చే విష్ణువు లేక మేము ఎలా నిలువగలము?

Verse 50

अस्मिन्युगे ह्यधर्मेण जितो धर्मः सनातनः । अनृतेन जितं सत्यं विप्राश्च वृषलैर्जिताः

ఈ యుగములో అధర్మము సనాతన ధర్మమును జయించెను; అనృతము సత్యమును జయించెను; విప్రులు కూడ వృషలులచే జయింపబడిరి.

Verse 51

विटैर्जिता वेदमार्गाः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः । ब्राह्मणाश्चापि वध्यन्ते म्लेच्छ राजन्यरूपिभिः

నీచులు వేదమార్గాన్ని అణచివేస్తారు; స్త్రీలు పురుషులపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తారు; రాజవేషధారులైన మ్లేచ్ఛులు బ్రాహ్మణులనుకూడా హతమార్చుతారు।

Verse 52

अस्मिन्विलुलितप्राये वर्णाश्रमविवर्जिते । अविलुप्ते वेदमार्गे क्व विष्णुर्भगवानिति

ఈ లోకం దాదాపు చిద్రమై, వర్ణాశ్రమధర్మం విడిచిపెట్టబడి, వేదమార్గం మరుగున పడినప్పుడు—అప్పుడు భగవాన్ విష్ణువు ఎక్కడ లభిస్తాడు?

Verse 53

विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेंद्रियनिग्रहात् । प्राप्यते भगवान्यत्र तद्गुह्यं कथयस्व नः

జ్ఞానం లేకుండా, ధ్యానం లేకుండా, ఇంద్రియనిగ్రహం లేకుండానే ఎక్కడ భగవాన్ లభిస్తాడో—ఆ గూఢ రహస్యాన్ని మాకు చెప్పండి।

Verse 54

दैत्यराज त्वमस्माकं सुहृन्मार्गप्रदर्शकः । कथयस्व महाभाग यत्र तिष्ठति केशवः

హే దైత్యరాజా! మీరు మా శ్రేయోభిలాషి, మార్గదర్శకుడు. హే మహాభాగ! కేశవుడు ఎక్కడ నివసిస్తాడో చెప్పండి।

Verse 55

एवं स द्विजमुख्यैश्च संपृष्टो दैत्यसत्तमः । प्रणम्य ब्राह्मणान्सर्वान्भक्त्या संहृष्टमानसः

ఇలా శ్రేష్ఠ ద్విజులు ప్రశ్నించగా, దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అతడు—ఆనందభరిత హృదయంతో—అన్ని బ్రాహ్మణులకు భక్తితో నమస్కరించాడు।

Verse 56

स नमस्कृत्य देवेभ्यो ब्रह्मणे परमात्मने । भगवद्भक्तिर्युक्तः सन्व्याहर्त्तुमुपचक्रमे

అతడు దేవతలకు మరియు పరమాత్మస్వరూపుడైన బ్రహ్మకు నమస్కరించి, భగవద్భక్తితో యుక్తుడై, అనంతరం పలుకుట ప్రారంభించాడు।