
ఈ అధ్యాయంలో పులస్త్య ఋషి రాజుకు కోటితీర్థ మహిమను, దాని తత్త్వార్థాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. కోటితీర్థం ‘సర్వపాతకనాశన’ శుద్ధికర తీర్థమని పేర్కొనబడింది. ‘కోటి’ (కోట్ల) స్థాయి తీర్థశక్తి ఎందుకు కొన్ని ప్రత్యేక స్థలాల్లోనే కేంద్రీకృతమవుతుందో వివరిస్తూ—అనేక తీర్థాలలోని ఒక ‘కోటి’ భాగం అర్బుద పర్వతంలో నివసించిందని, పుష్కర–కురుక్షేత్రాలతో సంబంధిత సమాహారాలు ఉన్నాయని, వారాణసీలో ‘అర్ధకోటి’ దేవతలచే ప్రశంసింపబడి రక్షింపబడిందని చెబుతుంది. కలియుగంలో జనులు ‘మ్లేచ్ఛభూత’ స్థితికి చేరి, స్పర్శ వల్ల ‘తీర్థవిప్లవం’ కలగవచ్చునని చెప్పి, అందుకే తీర్థాలు త్వరగా ఈ రక్షిత స్థానాల్లోనే నిలిచిపోతాయని ప్రధాన భావం. ఆచరణ సూచనగా—పూర్తి ప్రయత్నంతో స్నానం చేయాలి, ముఖ్యంగా భాద్రపద (నభస్య) మాసం కృష్ణపక్ష త్రయోదశీనాడు. చివరగా ఫలశ్రుతి—అక్కడ చేసిన స్నానం, జపం, హోమం అన్నీ ‘కోటిగుణ’ ఫలితాన్ని ఇస్తాయని నిశ్చయంగా ప్రకటిస్తుంది.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । कोटितीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपातकनाशनम् । तीर्थानां यत्र संजाता कोटिः पार्थिव हेलया
పులస్త్యుడు పలికెను—ఆపై సర్వపాతకనాశకమైన కోటితీర్థానికి వెళ్లాలి. ఓ రాజా, అక్కడ ఒక భూపతి చేసిన అలక్ష్యక్రియవల్ల తీర్థాల కోటి ప్రాదుర్భవించింది.
Verse 2
यदा स्यात्कलिकालस्तु रौद्रो राजन्महीतले । म्लेच्छभूता जनाः सर्वे तत्स्पर्शात्तीर्थविप्लवः
ఓ రాజా, భూమిపై రౌద్రమైన కలియుగం వచ్చినప్పుడు, జనులందరూ మ్లేచ్ఛస్వభావులైపోతారు; అప్పుడు వారి స్పర్శవల్ల తీర్థాలకు విప్లవం, క్షీణత కలుగుతుంది.
Verse 3
तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां भूमिवासिनाम् । तेषां कोटिस्ततोऽवात्सीत्पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके
భూమిపై నివసించే తీర్థాలు మూడు కోట్లు మరియు అర్ధకోటి; వాటిలో ఒక పూర్తి కోటి ‘అర్బుద’ అనే పర్వతంపై నివసించసాగింది।
Verse 4
पुष्करे च तथा कोटिः कुरुक्षेत्रे च पार्थिव । वाराणस्यामर्धकोटिः स्तुता देवैः सवासवैः । राजन्नेतानि रक्षंति सर्वे देवाः सवासवाः
హే రాజా! పుష్కరంలో కూడా ఒక కోటి (తీర్థాలు) ఉన్నాయి, కురుక్షేత్రంలో కూడా ఉన్నాయి; వారాణసీలో అర్ధకోటి ఉంది, దానిని ఇంద్రుడితో కూడిన దేవతలు స్తుతించారు. రాజా, ఇంద్రుడితో కూడిన సమస్త దేవతలు ఈ తీర్థాలను రక్షిస్తారు।
Verse 5
यदा यदा भयार्त्तानि म्लेच्छस्पर्शात्समंततः । स्थानेष्वेतेषु तिष्ठंति तीर्थान्युक्तेषु सत्वरम्
మ్లేచ్ఛ-స్పర్శం వల్ల ఎప్పుడెప్పుడూ అన్ని వైపులా తీర్థాలు భయంతో బాధపడితే, అప్పుడు అవి చెప్పబడిన ఆ స్థలాల్లోనే త్వరగా ఆశ్రయించి నిలిచివుంటాయి।
Verse 6
कोटितीर्थानि त्रीण्येव तत्र जातानि भूतले । अर्ध कोटिसमेतानि सर्वपापहराणि च
అక్కడ భూతలంపై మూడు ‘కోటితీర్థాలు’ మాత్రమే ఉద్భవించాయి; వాటితో పాటు అర్ధకోటి (ఇతర తీర్థాలు) కూడా ఉన్నాయి; అవి సమస్త పాపాలను హరించేవి।
Verse 7
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां नभस्ये च विशेषतः
కాబట్టి అన్ని ప్రయత్నాలతో అక్కడ స్నానం ఆచరించాలి—ప్రత్యేకంగా కృష్ణపక్ష త్రయోదశిన, మరియు ముఖ్యంగా నభస్య (భాద్రపద) మాసంలో।
Verse 8
तत्र स्नानादिकं सर्वं जपहोमादिकं च यत् । सर्वं कोटिगुणं राजंस्तत्प्रसादादसंशयम्
ఓ రాజా, అక్కడ స్నానాది సమస్త కర్మలు, అలాగే జపహోమాది ఏది చేసినా, ఆ తీర్థప్రసాదం వలన నిస్సందేహంగా కోటిగుణ ఫలాన్ని ఇస్తాయి।
Verse 50
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कोटितीर्थप्रभाववर्णनंनाम पंचाशत्तमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణం ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని తృతీయ అర్బుదఖండంలో ‘కోటితీర్థ ప్రభావవర్ణనం’ అనే పంచాశత్తమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।