Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 68

Devanagari script

चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया । नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च । तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्

Transliteration

cirakālaṃ tapastaptaṃ brahmacaryeṇa vai mayā | nāśaṃ yāsyati tatsarvaṃ viṣayairnirjitasya ca | tasmādgacchāmi cānyatra yāvanna vikṛtirbhavet

Translation

నేను దీర్ఘకాలం బ్రహ్మచర్యంతో తపస్సు చేశాను; విషయాల చేత జయించబడితే అది అంతా నశిస్తుంది. కాబట్టి మనోవికారము కలగకముందే నేను ఇతరత్రా వెళ్తాను.

Word by Word

• चिरकालम्: for a long time
• चिरकालम्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चिर + काल (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘चिरः कालः’)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• तप्तम्: performed; practised
• तप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषण

• ब्रह्मचर्येण: by celibacy; by brahmacarya
• ब्रह्मचर्येण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• वै: indeed
• वै: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/पादपूरण अव्यय (emphatic particle)

• मया: by me
• मया: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया; एकवचन

• नाशम्: destruction; ruin
• नाशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• यास्यति: will go to; will meet with
• यास्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (with ‘सर्वम्’)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (referring to ‘तपः…’)

• विषयैः: by sense-objects
• विषयैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन

• निर्जितस्य: of (one) conquered/overcome
• निर्जितस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: निर्-जि (धातु) → निर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; ‘(मम) निर्जितस्य’—‘of me who am conquered’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् निपातप्रयोगः; हेत्वर्थक (indeclinable: ‘therefore/from that reason’)

• गच्छामि: I go
• गच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb: ‘elsewhere’)

• यावत्: until
• यावत्: Avadhi (अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधिवाचक अव्यय (conj./adverb: ‘until/as long as’)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• विकृतिः: disturbance; change
• विकृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• भवेत्: might be; should arise
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिङ् (Potential/Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Nārada (as recalled/reported within Pulastya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ascetic turns away from the tempting sight, preparing to depart; his posture is firm, eyes lowered, staff in hand, forest path opening ahead.

Characters & Entities

• Nārada
• Brahmacarya
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas must be protected proactively; withdrawal from tempting environments is portrayed as legitimate dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger Arbuda Khaṇḍa frames the episode in a sacred landscape, though the verse focuses on inner preservation of merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya and tapas are emphasized as disciplines; no specific pilgrimage rite is stated in this verse.