Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ चक्रतीर्थमनुत्तमम् । यत्र चक्रं पुरा मुक्तं विष्णुना प्रभविष्णुना

Transliteration

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha cakratīrthamanuttamam | yatra cakraṃ purā muktaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

Translation

పులస్త్యుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అనుత్తమమైన చక్రతీర్థమునకు వెళ్లవలెను; అక్కడ పూర్వము ప్రభవిష్ణువైన శ్రీ విష్ణువు చక్రమును విసిరెను।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक अव्यय (then/thereafter)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)

• चक्रतीर्थम्: to the Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (चक्रतीर्थम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• चक्रम्: the discus (chakra)
• चक्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (formerly/once)

• मुक्तम्: released, let go
• मुक्तम्: Kriya-visheshana (Predicate qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चक्रम्)

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• प्रभविष्णुना: by the mighty/sovereign Viṣṇu
• प्रभविष्णुना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रभ + विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; कर्मधारय (प्रभुः विष्णुः) विशेषण (विष्णुना)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra-tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpaśreṣṭha)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya guiding the king toward a radiant tīrtha; in a visionary overlay, Viṣṇu releases the Sudarśana cakra, which arcs through the sky and consecrates the waters below.

Characters & Entities

• Pulastya
• Viṣṇu
• Cakra (discus)
• Cakra-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is anchored in divine acts; visiting such places connects the pilgrim to Viṣṇu’s cosmic protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakra-tīrtha, famed for Viṣṇu’s casting of the discus there.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: one should go to Cakra-tīrtha.