Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने

Transliteration

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha tīrthaṃ trailokyaviśrutam | tasminkanakhalaṃnāma parvate pāpanāśane

Translation

పులస్త్యుడు పలికెను—హే నృపశ్రేష్ఠా! అనంతరం త్రిలోకప్రసిద్ధమైన ఆ తీర్థానికి వెళ్ళుము; పాపనాశకమైన ‘కనఖల’ అనే పర్వతమందు అది ఉంది.

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Modifier (काल-क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरम् (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आदेश/विधानार्थे

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपश्रेष्ठ (प्रातिपदिक; नृप + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)

• तीर्थम्: to a sacred ford/place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-विश्रुत (प्रातिपदिक; त्रैलोक्य + विश्रुत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् तीर्थम्; तत्पुरुष (त्रैलोक्ये विश्रुतम्)

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; निर्देशक सर्वनाम

• कनखलम्: Kanakhala
• कनखलम्: Karta/Predicate nominal (विधेय)
• Type: Noun
• Root: कनखल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; स्थाननाम

• नाम: named
• नाम: Naming marker (नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक (particle 'called')

• पर्वते: on/in the mountain
• पर्वते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• पापनाशने: (which is) destroyer of sins
• पापनाशने: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापनाशन (प्रातिपदिक; पाप + नाशन)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषणम् पर्वते; तत्पुरुष (पापस्य नाशनः)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kanakhala (Kanakhal/Kankhal)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpaśreṣṭha (king)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya, seated as a sage-teacher, points the way to a famed tirtha on a mountain near sacred waters; the king listens with folded hands; distant ghats and pilgrims appear.

Characters & Entities

• Pulastya
• Kanakhala
• Tīrtha
• Parvata (mountain)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma frames pilgrimage as a deliberate journey toward purification and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kanakhala Tīrtha, described as renowned across the three worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to go (pilgrimage) to Kanakhala; further rites are expected in subsequent verses.