Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 77

Devanagari script

मत्पादुकाभराक्रांतो न स दैत्यः सुरोत्तमाः । स्थानात्प्रचलितुं शक्तः स्तंभितः स्याद्यथा मया

Transliteration

matpādukābharākrāṃto na sa daityaḥ surottamāḥ | sthānātpracalituṃ śaktaḥ staṃbhitaḥ syādyathā mayā

Translation

హే దేవోత్తములారా, నా పాదుకల భారంతో నలిగిన ఆ దైత్యుడు తన స్థానంనుంచి కదలలేడు. నేను ఎలా స్థంభింపజేశానో అలా అతడు అచలంగా ఉంటాడు.

Word by Word

• मत्: my
• मत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-अर्थे (genitival sense) एकवचन; समासपूर्वपद-रूपे (in compound)

• पादुका: sandal
• पादुका: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)

• भर: weight/burden
• भर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग

• आक्रान्तः: pressed down/overpowered
• आक्रान्तः: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ+क्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘आक्रान्त’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (मत्+पादुका+भर) इत्युपपदसमासेन विशेषित

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दैत्यः: demon
• दैत्यः: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुरोत्तमाः: O best of gods
• सुरोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), बहुवचन

• स्थानात्: from (his) place
• स्थानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• प्रचलितुम्: to move forth
• प्रचलितुम्: Kriya (Infinitival complement/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+चल् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), क्रियार्थे (to do)

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘शक्त’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समर्थ/क्षम (able)

• स्तंभितः: immobilized
• स्तंभितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तम्भ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘स्तंभित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• यथा: as/just as
• यथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकार-वाचक अव्यय (comparative/manner)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrī Devī (continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bāṣkali-stambhana-pādukā-sthāna (Arbuda)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rajendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Devī declares that under the weight of her sandals the demon cannot move from his place; he remains immobilized by her decree.

Characters & Entities

• Śrī Devī
• pādukā
• daitya
• Bāṣkali (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power can restrain chaos decisively; the Goddess is shown as the authority who fixes and protects the sacred order of a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The action pertains to Arbuda’s protection, reinforcing the mountain’s sanctity and divine guardianship.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse describes a protective stambhana-like restraint enacted through the Goddess’s pādukā.