Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

Transliteration

pulastya uvāca | atha roṣasamāyukto dakṣo gatvā'bravīdvidhum | mama vākyaṃ tvayā caṃdra yasmātpāpa kṛtaṃ na hi

Translation

పులస్త్యుడు పలికెను—అప్పుడు కోపంతో నిండిన దక్షుడు విధు (చంద్రుడు) వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు—“ఓ చంద్రా! నీవు నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చలేదు; ఓ పాపీ!”

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• रोष-समायुक्तः: filled with anger
• रोष-समायुक्तः: Karta (Subject attribute/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोष (प्रातिपदिक) + समायुक्त (युज् धातु → क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुषसमास (रोषेण समायुक्तः); विशेषण

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया (having gone)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन

• विधुम्: the Moon
• विधुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी; एकवचन; सर्वनाम (my)

• वाक्यम्: command/word
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया; एकवचन; सर्वनाम (by you)

• चन्द्र: O Moon
• चन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

• यस्मात्: since/because
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मादर्थे पञ्चमी-रूपम्; हेतु/कारणार्थक (ablative used as causal: since/because)

• पाप: O sinful one
• पाप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; विशेषण (O sinful one)

• कृतम्: done/obeyed
• कृतम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मणि (done/fulfilled)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Emphasis/Reason marker)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (for/indeed)

Speaker

Pulastya

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, blazing with anger, approaches the Moon-god Vidhū/Candra and rebukes him for disobedience; a courtly-cosmic setting with sages witnessing.

Characters & Entities

• Pulastya
• Dakṣa
• Vidhū (Candra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disobedience to righteous instruction invites consequence; dharma operates through accountability that restores balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this excerpt; it introduces a turning point leading toward punishment/correction.