Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

सोऽपश्यद्वाजिनं तत्र सर्वश्वेतं गुणान्वितम् । तेनोक्तः स्पृश मे गुह्यं ततः कार्यं भविष्यति

Transliteration

so'paśyadvājinaṃ tatra sarvaśvetaṃ guṇānvitam | tenoktaḥ spṛśa me guhyaṃ tataḥ kāryaṃ bhaviṣyati

Translation

అక్కడ అతడు సర్వశ్వేతమై శుభలక్షణసంపన్నమైన ఒక అశ్వాన్ని చూచెను. ఆ అశ్వము చెప్పెను—“నా గుహ్యాంగాన్ని స్పర్శించు; అప్పుడు నీ కార్యం సిద్ధించును.”

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: लङ् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• वाजिनम्: a horse
• वाजिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vājin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• सर्वश्वेतम्: all-white
• सर्वश्वेतम्: Karma (Object qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva-śveta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• गुणान्वितम्: endowed with qualities
• गुणान्वितम्: Karma (Object qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: guṇa-anvita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √i ‘to go’ + क्त, with anu-?; anvita as ‘endowed’)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसके, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; सर्वनाम

• उक्तः: addressed / told
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि (said to)

• स्पृश: touch
• स्पृश: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: spṛś (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थे), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मे: my / to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचनस्य एन्क्लिटिक-रूपम्; ‘मम/मह्यम्’

• गुह्यम्: secret place
• गुह्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: guhya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Adverbial (sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तर्ये/तदनन्तरम्

• कार्यम्: the task
• कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kārya (कृदन्त-प्रातिपदिक; √kṛ + यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘to be done’ (कार्य)

• भविष्यति: will happen / will be accomplished
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्कालः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (contextual; later marked as Vasiṣṭha in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience within the Purāṇic dialogue (implied)

Visual Art Cues

Scene: In a forested mountain setting, Uttaṅka beholds a radiant, wholly white horse with auspicious marks; the horse speaks enigmatically, instructing him to touch a concealed spot, hinting at a divine identity beneath the form.

Characters & Entities

• Uttaṅka
• white horse (vājī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In moments of confusion, dharma is advanced by heeding divine guidance that appears in unexpected forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific earthly tīrtha is praised; the scene occurs in Pātāla within the Arbuda-khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the instruction is a narrative device (touching the horse’s ‘secret part’) to activate the next event.