Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2
Devanagari script
पंगुनामा द्विजः पूर्वं च्यवनस्यान्वयेऽभवत् । अशक्तश्चलितुं भूमौ पंगुभावान्नृपोत्तम
Transliteration
paṃgunāmā dvijaḥ pūrvaṃ cyavanasyānvaye'bhavat | aśaktaścalituṃ bhūmau paṃgubhāvānnṛpottama
Translation
హే నృపోత్తమా! పూర్వం చ్యవన వంశంలో పంగు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; కుంటితనము వల్ల భూమిపై నడవలేకపోయెను।
Word by Word
पंगुनामाnamed Paṅgu
पंगुनामा:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootपङ्गु (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य नाम पङ्गुः = whose name is Paṅgu)
द्विजःa Brahmin (twice-born)
द्विजः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
काल (Time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक (temporal adverb)
च्यवनस्यof Cyavana
च्यवनस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootच्यवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अन्वयेin the lineage
अन्वये:
अधिकरण (Location—lineage)
TypeNoun
Rootअन्वय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
अभवत्was/became
अभवत्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अशक्तःunable
अशक्तः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअ-शक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies द्विजः)
चलितुम्to move
चलितुम्:
प्रयोजन/अनन्तरक्रिया (Purpose/Complement)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formकृदन्त—तुमुन् (infinitive), अव्ययभाव (indeclinable infinitive)
भूमौon the ground
भूमौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पंगुभावात्due to lameness
पंगुभावात्:
हेतु/अपादान (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootपङ्गु (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; तत्पुरुष (पङ्गोः भावः = lameness)
नृपोत्तमO best of kings
नृपोत्तम:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (उत्तमः नृपः)
Speaker
Pulastya
Characters & Entities
P
PaṅguC
CyavanaN
Nṛpottama (king/listener)FAQs
Physical limitation does not obstruct dharma; devotion and perseverance can turn suffering into a sacred path.
Paṅgu Tīrtha is being introduced through the life of Paṅgu, whose tapas sanctified the place.
No direct rite here; it establishes the devotee’s identity and condition as background for the tīrtha’s sanctity.