Adhyaya 93

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति गोमुखाख्यं सुशोभनम् । यद्गोवक्त्रात्पुरा लब्धं सर्वपातकनाशनम्

సూతుడు పలికెను—అక్కడ మరొక అతి శోభనమైన తీర్థం ఉంది; అది ‘గోముఖ’మని ప్రసిద్ధి. అది పూర్వకాలంలో గోవు ముఖమునుండి ప్రాదుర్భవించి, సమస్త పాపాలను నశింపజేయునది।

Verse 2

पुरासीदत्र गोपालः कश्चित्कुष्ठसमावृतः । चमत्कारपुरं विप्र अतीव क्षामतां गतः

పూర్వము అక్కడ ఒక గోపాలుడు ఉండెను; అతడు కుష్ఠరోగంతో కప్పబడి ఉండెను. ఓ విప్రా! ‘చమత్కారపుర’మనే పట్టణంలో అతడు అత్యంత క్షీణించి బలహీనుడయ్యెను।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गोकुलम् । मध्याह्नसमये प्राप्तं चंद्रे चित्रासमन्वितः

ఆపై కొంతకాలానికి, అదే మార్గమున గోకులము మధ్యాహ్న సమయమున చేరబడెను; ఆ వేళ చంద్రుడు చిత్రా నక్షత్రసంయుక్తుడై ఉండెను।

Verse 4

एकादश्यां तृषार्त्तं च भास्करे वृषसंस्थिते । एकयापि ततो धेन्वा तृणस्तम्बमतीव हि । नीलमालोकितं तत्र दूरादेत्य प्रहर्षिता

ఏకాదశి నాడు, సూర్యుడు వృషరాశిలో ఉన్నప్పుడు, దాహంతో బాధపడుతున్న ఒక ఆవు దూరమునుండి అక్కడ నీలవర్ణంగా కనిపించిన గడ్డి గుత్తిని చూచెను. ఆ స్థలానికి చేరగానే ఆమె అత్యంత హర్షించింది।

Verse 5

दन्तैर्द्रुतं समुत्पाट्य यावदाकर्षति द्विजाः । तावत्तज्जडमार्गेण तोयधारा विनिर्गता

హే ద్విజులారా! ఆమె దంతాలతో దానిని వేగంగా పెకిలించి లాగగానే, ఆ కఠినంగా ఏర్పడిన మార్గం వెంటనే జలధారగా ఉప్పొంగి బయలుదేరింది।

Verse 6

अथास्वाद्य तृणं तस्मात्तृषार्ता च शनैःशनैः । पपौ तोयं सुविश्रब्धा सुस्वादु क्षीरसंनिभम्

ఆపై ఆ గడ్డిని రుచి చూసి, దాహంతో బాధపడుతున్న ఆ గోవు నెమ్మదిగా నిశ్చింతగా ఆ నీటిని తాగింది—రుచిలో మధురంగా, పాలవలె।

Verse 7

तस्या वेगेन तत्तोयं पिबन्त्यास्तत्रभूतले । गर्ता जाता सुविस्तीर्णा सलिलेन समावृता

ఆమె ఉత్సాహవేగంతో ఆ నీటిని తాగుతుండగా, అక్కడి నేలపై విశాలమైన గర్తం ఏర్పడి, అది జలంతో నిండీ కప్పబడింది।

Verse 8

ततोऽन्याः शतशो गावः पपुस्तोयं मुनिर्मलम् । तृषार्त्तास्तद्द्विजश्रेष्ठाः पीयूषरससंनिभम्

తర్వాత వందల సంఖ్యలో ఇతర గోవులు దాహంతో బాధపడుతూ, హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆ మునినిర్మలమైన నిష్కలంక జలాన్ని అమృతరసంలా తాగాయి।

Verse 9

यथायथा गता गावस्तत्र तोयं पिबंति ताः । सा गर्ता वक्त्रसंस्पर्शाद्वृद्धिं याति तथा तथा

ఎంతెంతగా గోవులు అక్కడికి వచ్చి నీటిని తాగాయో, అంతంతగా వారి ముఖస్పర్శ వల్ల ఆ గర్తం పెరిగి మరింత విస్తరించింది।

Verse 10

ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते । गोपालोऽपि तृषार्तस्तु तस्मिंस्तोये विवेश च

అప్పుడు సమస్త గోకులం దాహరహితమైంది; దాహంతో బాధపడుతున్న గోపాలుడుకూడా ఆ జలంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 11

अंगं प्रक्षाल्य पीत्वापो यावन्निष्क्रामति द्रुतम् । तावत्पश्यति गात्रं स्वं द्वादशार्कसमप्रभम्

అతడు దేహాన్ని కడిగి ఆ నీటిని త్రాగాడు; అది త్వరగా బయటికి పోకముందే, తన అవయవాలు పన్నెండు సూర్యుల సమాన కాంతితో ప్రకాశిస్తున్నట్లు చూశాడు।

Verse 12

ततो विस्मयमापन्नो गत्वा स्वीयं निकेतनम् । वृतांतं कथयामास लोकानां पुरतोऽखिलम्

అప్పుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి తన నివాసానికి వెళ్లి, ప్రజల సమక్షంలో జరిగినదంతా వివరించాడు।

Verse 13

तृणस्तम्बं यथा धेन्वा तत्रोत्पाट्य प्रशक्तितः । यथा विनिर्गतं तोयं यथा तेनावगाहितम्

అతడు వివరించాడు—అక్కడ ఆవు బలంగా గడ్డి ముద్దను పీకినట్లే, నీరు ఎలా ఉప్పొంగి బయలుదేరిందో, ఎలా వెలిసిందో, తాను అందులో ఎలా స్నానించాడో।

Verse 15

भवंति च विनिर्मुक्ता रोगैः पापैश्च तत्क्षणात् । अपापाश्च पुनर्यांति तत्क्षणात्त्रिदिवालयम्

వారు క్షణమాత్రంలోనే రోగాలనుండి, పాపాలనుండి విముక్తులవుతారు; పాపరహితులై అదే క్షణంలో దేవలోకధామానికి చేరుతారు।

Verse 16

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थं गोमुखसंज्ञितम् । गोमुखाद्भूतले जातं यतश्चैवं द्विजोत्तमाः

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం ‘గోముఖ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది; గోముఖమునుండి భూతలంపై అది ప్రాదుర్భవించినదని, ఓ ద్విజోత్తములారా।

Verse 17

अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम् । अक्लेशेन मनुष्याणां पूरयामास पांसुभिः

అప్పుడు సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) అది స్వర్గప్రదమని చూచి భయపడి, మనుష్యులకు అక్లేశంగా దొరకకుండునట్లు దానిని ఇసుకతో నింపివేశాడు।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । किं तत्कारणमादिष्टं येन तत्तादृशं जलम् । तस्मात्स्थानाद्विनिष्क्रांतं सूतपुत्र वदस्व नः

ఋషులు పలికిరి—ఏ నియత కారణముచేత అటువంటి జలం ఆ స్థలమునుండి వెలువడింది? ఓ సూతపుత్రా, మాకు చెప్పుము।

Verse 19

सूत उवाच । अत्र पूर्वं तपस्तप्तमम्बरीषेण भूभुजा । पुत्र शोकाभिभूतेन तोषितो गरुडध्वजः

సూతుడు పలికెను—ఇక్కడ పూర్వకాలంలో పుత్రశోకంతో బాధపడిన రాజు అంబరీషుడు తపస్సు చేసెను; గరుడధ్వజుడు (విష్ణువు) ప్రసన్నుడయ్యెను।

Verse 20

तस्य पुत्रः सुविख्यातः सुवर्चा इति विश्रुतः । एको बभूव वृद्धत्वे कथंचिद्द्विजसत्तमाः

అతని కుమారుడు ‘సువర్చా’ అని సుప్రసిద్ధుడు; రాజు వృద్ధుడైనప్పటికీ ఏదో విధంగా అతడు ఏకైక పుత్రుడుగా జన్మించాడు, ఓ ద్విజసత్తములారా।

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन स बालोऽपि च तत्सुतः । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतः पितृमातृसुदुःखदः

పూర్వకర్మవిపాకమువల్ల ఆ కుమారుడు, బాలుడైనప్పటికీ, కుష్ఠవ్యాధితో బాధింపబడి తల్లిదండ్రులకు మహాదుఃఖకారణమయ్యాడు।

Verse 22

अथ तत्कामिकं क्षेत्रं स गत्वा पृथिवीपतिः । चकार रोगनाशाय स्वपुत्रार्थं महत्तपः

అనంతరం భూపతి రాజు ఆ కామ్యక్షేత్రానికి వెళ్లి, తన కుమారుని కొరకు రోగనాశార్థం మహత్తపస్సు ఆచరించాడు।

Verse 23

ततस्तुष्टिं गतस्तस्य स्वयमेव जनार्दनः । प्रदाय दर्शनं वाक्यं ततः प्रोवाच सादरम्

అప్పుడు అతనిపై ప్రసన్నుడైన స్వయంవే జనార్దనుడు దర్శనమిచ్చి, అనంతరం సాదరంగా ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 24

परितुष्टोऽस्मि ते वत्स तस्माच्चित्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि वरं पुत्र न संशयः

‘వత్సా, నేను నీపై పరిపూర్ణంగా ప్రసన్నుడను; కనుక నీ హృదయంలో కోరినదాన్ని ప్రార్థించు. కుమారా, నేను వరమిచ్చెదను—సంశయం లేదు.’

Verse 25

राजोवाच । ममायं संमतः पुत्रो ग्रस्तः कुष्ठेन केशव । बालोऽपि तत्कुरुष्वास्य कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्

రాజు పలికెను: ‘హే కేశవా, నా ఈ ప్రియ కుమారుడు కుష్ఠంతో గ్రస్తుడయ్యాడు. బాలుడైనప్పటికీ, దయచేసి ఇతనిలోని కుష్ఠవ్యాధిని పూర్తిగా నశింపజేయుము।’

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । एष आसीत्पुरा राजा मेघवाहनसंज्ञितः । ब्रह्मण्यश्च कृतज्ञश्च सर्वशास्त्रार्थपारगः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ఇతడు మేఘవాహననామక రాజు; బ్రాహ్మణభక్తుడు, కృతజ్ఞుడు, సమస్త శాస్త్రార్థపారగుడు.

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्राह्मणोऽनेन घातितः । अंतःपुरे निशाकाले प्रविष्टो जारकर्मकृत

కానీ ఒక సమయంలో ఇతని చేత ఒక బ్రాహ్మణుడు హతుడయ్యాడు—అతడు రాత్రివేళ అంతఃపురంలో ప్రవేశించి జారకర్మలో లీనుడై ఉన్నాడు.

Verse 28

अथ पश्यति यावत्स प्रभातेऽभ्युदिते रवौ । यज्ञोपवीतसंयुक्तस्तावत्स द्विजरूपधृक्

తర్వాత ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు అతడు చూచెను—అతడు యజ్ఞోపవీతధారి, ద్విజరూపధారి గా కనిపించాడు.

Verse 29

अथ तं ब्राह्मणं मत्वा घृणाविष्टः सुदुःखितः । गत्वा काशीपुरीं पश्चात्तपश्चक्रे समाहितः

అతడిని బ్రాహ్మణుడని గ్రహించి అతడు పశ్చాత్తాపంతో, ఘోర దుఃఖంతో నిండిపోయెను. తరువాత కాశీపురికి వెళ్లి సమాధానచిత్తంతో తపస్సు చేసెను.

Verse 30

राज्ये पुत्रं समाधाय वैराग्यं परमं गतः । नियतो नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

రాజ్యాన్ని కుమారునికి అప్పగించి అతడు పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందెను. నియమశీలుడై మితాహారిగా, భిక్షతో లభించిన అన్నమే భుజించెను.

Verse 31

ततः कालेन संप्राप्तो यमस्य सदनं प्रति । विपाप्मापि च चिह्नेन युक्तोऽयं पृथिवीपतिः

తర్వాత కాలక్రమేణ ఆ రాజు యముని సదనానికి చేరెను; పాపరహితుడైనప్పటికీ ఆ కర్మచిహ్నం అతనిలో నిలిచెను.

Verse 32

ब्रह्मघातोद्भवेनैव बालभावेऽपि संस्थिते । येऽत्र कुष्ठसमायुक्ता दृश्यंते मानवा भुवि । तैर्नूनं ब्राह्मणाघातो विहितश्चान्यजन्मनि

ఇక్కడ భూమిపై బాల్యస్థితిలోనే కుష్ఠరోగంతో కనిపించే వారు బ్రహ్మహత్య ఫలమే పొందుతున్నారు; నిశ్చయంగా వారు పూర్వజన్మలో బ్రాహ్మణహత్య చేశారు.

Verse 33

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यो गत्वा श्राद्धमाचरेत् । पितॄणां चैव सर्वेषामनृणः स प्रजायते

హాటకేశ్వర క్షేత్రానికి వెళ్లి శ్రాద్ధం ఆచరించువాడు సమస్త పితృదేవతల పట్ల ఋణముక్తుడగును.

Verse 34

न ब्राह्मणवधाद्बाह्यं कुष्ठव्याधिः प्रजायते । एतत्सत्यं विजानीहि वदतो मम भूपते

బ్రాహ్మణవధం తప్ప కుష్ఠవ్యాధి మరే కారణంతోనూ పుట్టదు; ఓ రాజా, నా మాటను సత్యమని తెలుసుకొనుము.

Verse 35

अंबरीष उवाच । एतदर्थं सुराधीश मया त्वं पूजितः प्रभो । प्रसन्ने त्वयि देवेश नासाध्यं विद्यते भुवि

అంబరీషుడు పలికెను—ఓ సురాధీశా, ప్రభూ! ఈ కారణముననే నేను నిన్ను పూజించితిని. ఓ దేవేశా, నీవు ప్రసన్నుడైతే భూమిపై అసాధ్యమేమీ లేదు.

Verse 36

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवान्मधुसूदनः । पातालजाह्नवीतोयं स सस्मार समाधिना

అతడు అలా పలికిన వెంటనే భగవాన్ మధుసూదనుడు సమాధిలో లీనమై పాతాళస్థ జాహ్నవీ (గంగా) జలాన్ని స్మరించాడు.

Verse 37

सा ध्याता सहसा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा तु विवरं सूक्ष्मं विनिष्क्रांताऽथ तत्क्षणात्

ప్రభావవంతుడైన విష్ణువు ఆమెను ధ్యానించిన వెంటనే, ఆమె సూక్ష్మమైన రంధ్రాన్ని సృష్టించి తక్షణమే బయల్పడింది.

Verse 38

ततः प्रोवाच वचनमंबरीषं चतुर्भुजः । निमज्जतु सुतस्तेऽत्र सुपुण्ये जाह्नवीजले

అప్పుడు చతుర్భుజుడైన ప్రభువు అంబరీషునితో పలికెను— “నీ కుమారుడు ఇక్కడ ఈ అత్యంత పుణ్యమైన జాహ్నవీ జలంలో మునగుగాక.”

Verse 39

येन कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणादेव जायते । तथा ब्रह्मवधोद्भूतैः पातकैरुपपातकैः

ఆ (నిమజ్జన) వలన మనిషి తక్షణమే కుష్ఠరోగం నుండి విముక్తుడవుతాడు; అలాగే బ్రహ్మహత్యాజన్య పాపాలు, ఉపపాపాల నుండీ విడిపోతాడు.

Verse 40

एतस्मिन्नेव काले तु समानीय सुतं नृपः । स्नापयामास तत्तोयैः प्रत्यक्षं शार्ङ्गधन्वनः

అదే సమయంలో రాజు తన కుమారుణ్ని అక్కడికి తీసుకొచ్చి, శార్ఙ్గధన్వి (విష్ణువు) ప్రత్యక్ష సన్నిధిలో, ఆ జలాలతో స్నానం చేయించాడు.

Verse 41

ततः स बालकः सद्यः स्नातमात्रो द्विजोत्तमाः । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो जातो बालार्कसंनिभः

అప్పుడు, ఓ ద్విజోత్తములారా! ఆ బాలుడు స్నానం చేసిన వెంటనే కుష్ఠవ్యాధి నుండి విముక్తుడై, ప్రాతఃకాలంలో ఉదయించే బాలసూర్యునివలె ప్రకాశించాడు।

Verse 42

ततः प्रणम्य तं देवं हर्षेण महताऽन्वितः । पित्रा समं जगामाथ स्वकीयं भवनं द्विजाः

తర్వాత ఆ దేవునికి నమస్కరించి, మహా హర్షంతో నిండిన ఆ బ్రాహ్మణుడు తన తండ్రితో కలిసి తన ఇంటికి వెళ్లాడు।

Verse 43

तस्मिन्गते महीपाले सपुत्रे तत्क्षणाद्धरिः । तद्रंध्रं पूरयामास यथा नो वेत्ति कश्चन

ఆ రాజు కుమారునితో కలిసి వెళ్లిపోయిన వెంటనే, హరి తక్షణమే ఆ రంధ్రాన్ని పూరించాడు; ఎవరూ దానిని తెలుసుకోకుండా ఉండునట్లు।

Verse 44

एतस्मात्कारणात्पूर्वं तत्तोयं सर्वपापहृत् । यद्गोमुखेन भूयोऽपि भूतले प्रकटीकृतम्

ఈ కారణం వల్లనే ఆ జలం పూర్వకాలం నుంచే సర్వపాపహరమైంది; ఎందుకంటే గోముఖం ద్వారా అది మళ్లీ భూతలంపై ప్రకటితమైంది।

Verse 46

व्याधयोपि महारौद्रा दद्रुपामा समुद्भवाः । उपसर्गोद्भवाश्चैव विस्फोटकविचर्चिका

అత్యంత భయంకరమైన వ్యాధులూ—ఉపసర్గజన్య దద్రు (దద్దుర్లు) మరియు విచర్చిక (ఎక్జిమా), అలాగే విస్ఫోటక (పుండ్లు-పొక్కులు) వంటి చర్మరోగాలు—ఇక్కడ పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 47

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र भक्तितः । कुरुते याति लोकं स देवदेवस्य चक्रिणः

నిష్కాముడైన మానవుడు భక్తితో అక్కడ స్నానం చేస్తే, దేవదేవుడైన చక్రధారి విష్ణువు లోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 48

यस्मिन्दिने समानीता सा गंगा तत्र विष्णुना । तस्मिन्दिने वृषे सूर्यः स्थितश्चित्रासु चंद्रमाः

విష్ణువు ఆ గంగను అక్కడికి తీసుకొచ్చిన రోజునే సూర్యుడు వృషభ రాశిలో, చంద్రుడు చిత్రా నక్షత్రంలో స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 49

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

ఈనాటికీ ఆ జలస్పర్శతో భూమిపై మనిషి అత్యంత పవిత్రుడవుతాడు। ఆదివారము సూర్యోదయాన్ని ఎదుర్కొని అక్కడ స్నానం చేసినవాడికి గలగండము మొదలైన వ్యాధులు ఇహలోకంలోనే త్వరగా నశిస్తాయి।

Verse 50

तथान्येऽपि दिने तस्मिन्यदि तोयमवाप्य च । स्नानं करोति सद्भक्त्या तत्फलं सोऽपि चाप्नुयात्

అలాగే ఇతర దినాల్లో కూడా ఆ నీటిని పొందీ నిజమైన భక్తితో స్నానం చేస్తే, అతడూ అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘గోముఖతీర్థమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే తొంభైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।