Adhyaya 89

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజులారా! ఆ మాతృగణము అక్కడ నిత్యంగా నిలిచినప్పుడు, బ్రాహ్మణుల ఇల్లింటా బాలుల నాశనం సంభవించెను।

Verse 2

तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः

ప్రత్యేకంగా యువకుల విషయంలో, ‘చమత్కార’ అనే ఆ శ్రేష్ఠ నగరంలో, ఆ సమస్త దేవతలు ఒక చిద్రము (అవకాశము) కోసం అన్వేషిస్తూ ఎక్కడికక్కడ తిరుగుచుండిరి।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులందరూ ‘ఛిద్రం’ వల్లే ఈ విపత్తు పుట్టిందని గ్రహించి, బాలుల వినాశం దేవతలచే కలిగించబడిందని నిశ్చయించారు।

Verse 4

अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः

అంబావృద్ధను సమీపించి శ్రద్ధతో పూజించి, దుఃఖంతో దగ్ధులై వినయంతో వంగి నిలబడి వారు పలికారు।

Verse 6

ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः

రాత్రి వేళ ఒక ఛిద్రం దొరికితే వేలాది బాలులు అపహరించబడుతున్నారు; మీకు చెందిన ఈ దేవతలు చుట్టుముట్టి అలా చేస్తున్నారు।

Verse 7

प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले

కాబట్టి ఈ మహాత్మ బ్రాహ్మణులపై అనుగ్రహం చేయండి; లేకపోతే నగరాన్ని విడిచి భూమిపై మరెక్కడికైనా వెళ్లిపోతాము।

Verse 8

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः

వారి మాటలు విని కరుణాన్వితమైన అంబా పాదప్రహారంతో భూమిని కొట్టి, అక్కడే ఒక గుహను సృష్టించింది।

Verse 9

रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः

సర్వ బ్రాహ్మణుల రక్షార్థం రాజు అద్భుత కార్యంతో, మీ ఇద్దరి చేత ఈ శ్రేష్ఠమైన మనోహరమైన ప్రాసాద-దేవాలయం నిర్మింపబడింది।

Verse 10

इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्

నా ఈ దివ్య పాదుకలు సదా గుహామధ్యంలోని హృదయంలోనే నిలిచియుంటాయి। అందరూ వీటిని సేవించి పూజించాలి; ఇక్కడి నుంచి బయట ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు।

Verse 11

या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति

ఏ స్త్రీ అయినా చంచలతకు లోనై మోహంతో బయటకు వెళ్లిపోతే, ఆమె దివ్యభావం నుండి విరహితమై నక్కి రూపంలో జన్మిస్తుంది।

Verse 12

देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि

దేవతలు పలికిరి—ఓ మహాదేవీ! ఈ స్థలంలో మా పూజను ఎవరు నిర్వహిస్తారు? ఇక్కడ ఆహారాన్ని ఎవరు సమకూరుస్తారు? కనుక, ఓ సురేశ్వరీ, చెప్పుము।

Verse 13

अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः

అంబా పలికెను—ఇక్కడికి వచ్చి విముక్తులైన యోగులు, ధ్యానచింతనలో నిమగ్నులైన సాధకులు, సమస్త మాతృకల పట్ల భక్తితో యుక్తులై సమ్యకంగా పూజ నిర్వహిస్తారు।

Verse 14

पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि

మొదట నా పాదుకలను సమ్యక్గా పూజించి, ఆపై క్రమంగా మాంసం, మద్యము మొదలైన ఉపహారాలను సమర్పిస్తే, వారు అమరులకైనా దుర్లభమైన సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందుతారు।

Verse 15

ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके

అప్పుడు ‘తథాస్తు’ అని పలికి, వారు గుహామధ్యంలో స్థిరంగా నిలిచారు; ఆమె శుభకరమైన, మోక్షదాయినీ పాదుకలను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు।

Verse 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

తర్వాత అక్కడికి దూరం నుండి వచ్చిన పురుషులు కూడా పాదుకలను సమ్యక్గా పూజించి, ఆపై ఆ మాతృకలను ఆరాధిస్తారు; అనంతరం వారు జనన-মరణరహితమైన పరమ సిద్ధిని పొందుతారు।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये

ఈ మధ్యలో అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞక్రియలు లుప్తమయ్యాయి; తీర్థయాత్రలు, వ్రతాచరణలే మిగిలాయి, అలాగే సంయమాలు, నియమాలు కూడా।

Verse 18

ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः

ఎప్పుడూ మద్యాన్ని దూషించే శాంత స్వభావ బ్రాహ్మణులు కూడా, తమ స్వహస్తాలతోనే వివిధ రకాల మద్యాలలో ప్రవృత్తి చెందుతారు।

Verse 19

तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः

వారు సమస్త యజ్ఞక్రియలను విడిచి మాంసములతో తర్పణం చేస్తారు; అలాగే మాతృగణాలకు ప్రీతికరమైన పాదుకలను ధూపం, అనులేపనాలతో పూజిస్తారు।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

ఇంతలో ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు భయపడిపోయారు; యజ్ఞక్రియల ఉచ్ఛేదాన్ని చూసి వారు ఆకలి దాహాలతో కలవరపడ్డారు।

Verse 21

प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः

వారు మహేశ్వరుని వద్దకు వెళ్లి వినయంతో వంగి నిలిచారు; వేదోక్త శతరుద్రీయాది వివిధ సూక్తాలతో స్తుతించి ఇలా పలికారు।

Verse 22

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

దేవులు పలికారు—హాటకేశ్వర క్షేత్రంలో ఆ పాదుకలు స్థాపితమై ఉన్నాయి; అక్కడ అంబా మాతృగణాలతో కలిసి అత్యంత గుప్తమైన గుహలో నివసిస్తుంది।

Verse 23

ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्

హే దేవేశ్వరా! బ్రాహ్మణులు కూడా భక్తితో మద్యమాంసాలతో ఆ పాదుకలను పూజిస్తారు; వారు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 24

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

ఇప్పుడు ఈ మర్త్యలోకంలో సమస్త ధర్మక్రియలు నశించిపోయాయి. ప్రభూ, యజ్ఞభాగం లేక మాకు క్షయం ప్రారంభమైంది.

Verse 25

तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः

కాబట్టి దేవేశా, ‘పాదుకాక్షయం’ కలుగునట్లు చేయుము; భూమిపై యజ్ఞాలు మళ్లీ వికసించునట్లు, మాకు పరమానందం కలుగునట్లు చేయుము.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा

శ్రీభగవానుడు పలికెను—‘అంబా’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ శక్తియే పరమేశ్వరి. ఆమె జగన్మాత, సాక్షాత్ అక్షయ; ఆమెనే నా జననీ కూడా.

Verse 27

तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः

అయితే ఆమెకు క్షయం ఎవరైనా ఎలా చేయగలరు? మహాభాగులారా, ప్రత్యేకించి ఆ పాదుకలకు మనసులోనైనా క్షయం కల్పించడం అసాధ్యం.

Verse 28

परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते

అయినప్పటికీ, సురేశ్వరులారా, అక్కడ నేను ఒక సులభమైన ఉపాయాన్ని ఏర్పరచుదును—దానివల్ల మీకును పాదుకకును మహత్త్వం కలుగును.

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्

ఇట్లు పలికి దేవుడు మహేశ్వరుడు ధ్యానంలో లీనుడయ్యాడు. హృదయస్థ కమలాన్ని వికసింపజేసి కర్ణికాసహిత అష్టదళ కమలాన్ని దర్శించాడు।

Verse 30

तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्

తన అంతరంలో ఆసీనుడై ఆయన తన సూక్ష్మ స్వాత్మను దర్శించాడు—శుభమయమైనది, బొటనవేలి కొనంత పరిమాణమై, పన్నెండు సూర్యుల కాంతివలె ప్రకాశించేది।

Verse 31

तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा

ఆయన ఈ విధంగా ధ్యానించుచుండగా, అప్పుడు ఆయన తృతీయ నేత్రం నుండి శ్వేతాంబరధారిణి, శుభ్రప్రకాశమయిన ఒక మంగళకన్య బయలుదేరింది।

Verse 32

अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्

అప్పుడు ఆమె మహేశ్వర దేవునికి నమస్కరించి పలికింది—“దేవా! నన్ను ఏ ప్రయోజనార్థం సృష్టించారు? దయచేసి నాకు మీ ఆజ్ఞను ప్రసాదించండి।”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

శ్రీభగవానుడు పలికెను—“హాటకేశ్వర క్షేత్రంలో స్థాపితమైన ఆ శుభ పాదుకల వద్ద, జగన్మాత శ్రీమాత యొక్క ప్రధాన పాదుకలకు నీవు పూజ ఆచరించు।”

Verse 34

कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु

కన్యను వ్యక్తిగత స్వామ్యవస్తువుగా భావించకుండా, నీ వంశవృద్ధికి కారణమని భావించి ఎవడు ఆమె పూజను చేస్తాడో—అతనికి మాతృగణుల అనుగ్రహం లభించి, అతని ఆహారము/జీవిక సురక్షితమగును।

Verse 35

कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि

నీవు కూడా కౌమార బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, శుద్ధ భక్తితో ఆ ఇద్దరికీ పూజ చేయవలెను; లేకపోతే నాశమును పొందుదువు।

Verse 36

तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः

భక్తినే పరమలక్ష్యంగా చేసుకొని నీ పూజను చేసే జనులు మాతృగణులకు సమ్మతులై, ఎల్లప్పుడూ సుఖసంపన్నులుగా ఉంటారు।

Verse 37

एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्

ఇలా చెప్పిన తరువాత, అతడు ఆమెకు నియమానుసారంగా మంత్రమార్గాన్ని బోధించి, ముఖ్యంగా పూజావిధానాన్ని విస్తారంగా వివరించాడు।

Verse 38

ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्

అనంతరం మహాదేవుడు ఆ సమస్త దేవేశ్వరులకు యథోచిత గౌరవ-వ్యవస్థలతో కూడి ఛత్రాది ఆభరణాలు ప్రసాదించి వారిని విసర్జించాడు।

Verse 39

कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने

కన్యిక పలికింది—హే దేవా! మీరు చెప్పినట్లే, మీ వంశంలో జన్మించిన కన్యలు మీ అతి శోభాయమాన పాదుకలను పూజిస్తారు।

Verse 40

कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

బాల్యబ్రహ్మచర్యం పాటిస్తే వంశం ఎలా కొనసాగుతుంది? దయచేసి ఇది అంతా నాకు విస్తారంగా, యథావిధిగా చెప్పండి।

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति

శ్రీభగవానుడు పలికెను—నీవు ఏ కన్యపై ప్రసన్నమై అనుగ్రహించి, ఈ సంపూర్ణ మంత్రసమూహాన్ని యథావిధిగా ఉపదేశిస్తావో, ఆమె నీ భావస్వరూపమే—నీతో సమాన ఆధ్యాత్మిక స్థితి—పొందుతుంది।

Verse 42

एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः

ఇలా, ఓ మహాభాగ్యవతీ! పరంపరగా ఇతర కన్యలు కూడా—మంత్రబలంతో—అందరూ నీ వంశోద్భవులుగా ప్రాదుర్భవిస్తారు।

Verse 43

ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा

అనంతరం ఆమె పాదుకల ప్రాకట్యంతో పవిత్రమైన ఆ గుహను చేరి, త్రిపురారి (శివుడు) చెప్పినట్లే యథావిధిగా పూజను నిర్వహించింది।

Verse 44

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

సూతుడు పలికెను—ఆ వంశసంభవమైన కన్యక చేతితో, ఏకాగ్రచిత్తుడై, పవిత్ర పాదుకల పూజను చేయువాడు ఈ లోకంలో సుఖాన్ని పొందును; మరణానంతరం పరలోకంలోనూ సుఖసంపన్నుడగును.

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో, ముఖ్యంగా కన్యక చేతితో, పవిత్ర పాదుకలను పూజించవలెను; ఆ కన్యకను కూడా విశేష గౌరవంతో సత్కరించవలెను.

Verse 46

वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः

మహేశ్వరుడు పలికెను—భక్తితో యుక్తులై, ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ శాశ్వత సుఖాన్ని కోరువారు ఇలానే ఆచరించవలెను.

Verse 47

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! శ్రీమాత అంబాదేవి అనుషంగమున పుట్టిన పవిత్ర పాదుకల మహాత్మ్యమంతటిని మీకు నేను వివరించితిని.

Verse 48

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्

భక్తితో, ఏకాగ్రచిత్తుడై, చతుర్దశినాడు—ముఖ్యంగా అష్టమినాడు—ఈ మహాత్మ్యాన్ని శ్రవణం చేయువాడు పరమపదాన్ని పొందును.

Verse 89

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వర-క్షేత్ర మాహాత్మ్యంలో ‘శ్రీమాత పాదుకా మాహాత్మ్య వర్ణనం’ అనే ఏకోననవతితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।