Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ māhātmyaṃ pādukodbhavam | śrīmāturanuṣaṃgeṇa aṃbādevyā dvijottamāḥ

Translation

హే ద్విజోత్తములారా! శ్రీమాత అంబాదేవి అనుషంగమున పుట్టిన పవిత్ర పాదుకల మహాత్మ్యమంతటిని మీకు నేను వివరించితిని.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; सन्दर्भे—कर्मरूपेण (this)

• वः: to you (all)
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूप (Gen./Dat.), बहुवचन; अत्र—सम्प्रदानार्थे (to you)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘एतत्’ विशेषण

• आख्यातम्: has been narrated
• आख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रियापद-भाव)
• Type: Verb
• Root: आ-√ख्या (धातु) + आख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; क्त-प्रत्यय भूतकृदन्त, कर्मणि-प्रयोग (has been told)

• माहात्म्यम्: the greatness (māhātmya)
• माहात्म्यम्: Karma/Apposition (Object-apposition/कर्मसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘एतत्’ समानाधिकरण/विशेष्य

• पादुक: sandal
• पादुक: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (stem form)

• उद्भवम्: arising from / connected with origin
• उद्भवम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘माहात्म्यम्’ विशेषण

• श्री: venerable
• श्री: Sambandha (Honorific/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, समासपूर्वपद (honorific)

• मातुः: of the Mother
• मातुः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अनुषङ्गेण: in connection (with)
• अनुषङ्गेण: Hetu/Prakara (Cause/Manner)
• Type: Noun
• Root: अनुषङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; हेतौ/प्रसङ्गे (by occasion/connection)

• अंबादेव्या: of Goddess Ambā
• अंबादेव्या: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अंबा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘अंबा एव देवी’ कर्मधारय

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रेष्ठाः द्विजानाम्) संबोधनार्थे (vocative sense)

Speaker

Narrator (Sūta addressing sages/brāhmaṇas implied by 'dvijottamāḥ')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādukā-udbhava (Śrīmātā–Ambādevī-prasaṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta, seated in a forest hermitage assembly, concludes the account; brāhmaṇas listen attentively; in a vignette-like backdrop, Ambā Devī’s shrine and the sacred pādukās are symbolically shown.

Characters & Entities

• Śrīmātā (Divine Mother)
• Ambā Devī
• Pādukā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering and hearing a site’s māhātmya strengthens devotion to the Divine Mother and sanctifies pilgrimage practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the tradition of Śrīmātuḥ Pādukā linked with Ambā Devī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite; it concludes the narration of the pādukā-māhātmya.