Adhyaya 77
ఈ అధ్యాయంలో ఋషులు సూతుని ప్రశ్నిస్తారు—శివ-ఉమలు వేదిమధ్యంలో ప్రతిష్ఠితులై ఉన్నారని చెబుతారు; అయితే వారి వివాహం ముందుగా ఓషధిప్రస్థంలో, విస్తారంగా హాటకేశ్వర-క్షేత్రంలో జరిగినట్లు ఎలా స్మరించబడుతోంది? సూతుడు పూర్వ మన్వంతరాలకు చెందిన ప్రాచీన చక్రాన్ని సూచించి, తరువాత దక్షునితో సంబంధమైన వివాహకథను వివరించి ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తాడు. దక్షుడు మహా వైభవంగా వివాహ ఏర్పాట్లు చేస్తాడు. చైత్ర శుక్ల త్రయోదశి, భగ నక్షత్రం, ఆదివారం అనే శుభ ముహూర్తంలో శివుడు దేవ-గంధర్వ-యక్ష-రాక్షసాది విస్తార గణాలతో వచ్చెను. యజ్ఞంలో ఒక నీతి-ధర్మ ఘట్టం జరుగుతుంది—కామావేశంతో బ్రహ్మ సతీ ముఖాన్ని ఘూన్ఘటంలోనుండి చూడబోయి, యజ్ఞాగ్ని ధూమం ద్వారా చూసి వేస్తాడు; అప్పుడు శివుడు గట్టిగా మందలించి ప్రాయశ్చిత్తాన్ని నిర్దేశిస్తాడు. పడిన బీజం వల్ల అంగుళి పరిమాణమైన వాలఖిల్య తపస్వులు ఉద్భవిస్తారు; వారు శుద్ధ తపస్థలాన్ని కోరుకొని అక్కడ సిద్ధిని పొందుతారు. చివరికి శివుడు సతీతో కలిసి జీవశుద్ధి కోసం వేదిమధ్యంలో నిలిచిపోవడానికి అంగీకరిస్తాడు; నిర్దిష్ట కాలంలో దర్శనం పాపనాశకరం, సౌభాగ్యదాయకం, ముఖ్యంగా వివాహసంస్కారాలకు మంగళప్రదం అని చెప్పబడింది. ఫలశ్రుతిగా—శ్రద్ధతో విని వృషభధ్వజుని పూజించినవారి వివాహాది కర్మలు నిర్ఘాతం లేకుండా పూర్తవుతాయి.
Shlokas
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र तौ परमेश्वरौ । उमामहेश्वरौ सूत हरिश्चन्द्रेण भूभुजा
ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతా! మీరు అక్కడ ఉన్న ఆ ఇద్దరు పరమేశ్వరులు—ఉమా, మహేశ్వరులు—గురించి చెప్పినది, వారు రాజు హరిశ్చంద్రునితో ఏ విధంగా సంబంధించిరి?
Verse 2
कृतौ कथयसीत्येवं वेदिमध्यं समाश्रितौ । उतान्यौ स्थापितौ तत्र चमत्कारपुरांतिकम्
“ఇవి ఎలా చేయబడ్డాయి లేదా ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి?”—అని పలుకుతూ ఆ ఇద్దరు వేదిక మధ్యభాగంలో స్థిరపడ్డారు; ఇంకా ఇద్దరిని అక్కడే చమత్కారపుర సమీపంలో ప్రతిష్ఠించారు।
Verse 3
वेदिमध्यगतौ नित्यं पार्वतीपरमेश्वरौ । एतत्संश्रूयते सूत विवाहः प्रागभूत्तयोः । ओषधिप्रस्थमासाद्य पुरं हिम वतः प्रियम्
వేదిక మధ్యభాగంలో పార్వతీ పరమేశ్వరులు నిత్యం విరాజిల్లుతారు। ఓ సూతా, హిమవంతునికి ప్రియమైన ఓషధిప్రస్థ నగరాన్ని చేరిన తరువాత వారి వివాహం పూర్వకాలంలో జరిగినదని వినబడుతుంది।
Verse 4
अत्र नः संशयो जातः श्रद्धेयमपि ते वचः । श्रुत्वा किं वा भ्रमस्तेऽयं किं वाऽस्माकं प्रकीर्तय
ఇక్కడ మాకు సందేహం కలిగింది, మీ వాక్యాలు శ్రద్ధేయమైనవైనా. ఇది విని—ఈ భ్రమ మీది గానీ మా దేనా? దయచేసి స్పష్టంగా చెప్పండి।
Verse 5
सूत उवाच । नास्माकं विभ्रमो जातो युष्माकं तु द्विजोत्तमाः । परं यत्कारणं कृत्स्नं तद्ब्रवीमि निबोध्यताम्
సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా, నాకు భ్రమ కలగలేదు; సందేహం మీలోనే ఉద్భవించింది। దాని సంపూర్ణమైన నిజ కారణాన్ని నేను చెబుతాను—శ్రద్ధగా వినండి, గ్రహించండి।
Verse 6
य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्
ఓషధిప్రస్థలో ఉమా మరియు త్రినేత్రధారి ప్రభువు—ఆ ఇద్దరి పూర్వ వివాహం అత్యంత రమ్యమైనది, సమస్త దేవతలకు ఆనందం కలిగించినది।
Verse 7
वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं संजातो द्विजसत्तमाः । सप्तमस्य तु विख्यातो युष्माकं विदितोऽत्र यः
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇది వైవస్వత మన్వంతరానికి ముందే ఉద్భవించింది; ఏడవ మన్వంతరంలో కూడా ప్రసిద్ధమై, ఇక్కడ మీ అందరికీ తెలిసినదే.
Verse 8
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यश्चोद्वाहस्तयोरभूत् । स्वायंभुवमनोराद्ये स संजातः सुविस्तरः
హాటకేశ్వర పవిత్ర క్షేత్రంలో ఆ ఇద్దరి వివాహం జరిగింది; అది స్వాయంభువ మనువు ఆద్యయుగంలో మొదట ఉద్భవించి, పరంపరాశ్రుతిలో విస్తారంగా ప్రసిద్ధమైంది.
Verse 9
ऋषय ऊचुः । विवाह ओषधिप्रस्थे यः पुरा समभूत्तयोः । पार्वतीहरयोः सूत सोऽस्माभिर्विस्तराच्छ्रुतः
ఋషులు అన్నారు—హే సూతా! ఔషధిప్రస్థంలో పురాతనకాలంలో పార్వతి-హరుల వివాహం జరిగినది; దాని వివరాలను మేము విస్తారంగా విన్నాము.
Verse 10
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे दक्षयज्ञे मनोहरे । विवाहो वृषयानस्य मनौ स्वायंभुवे पुरा
హాటకేశ్వర క్షేత్రంలో మనోహరమైన దక్షయజ్ఞ సమయంలో, స్వాయంభువ మనువు కాలంలో పురాతనంగా వృషయానుని వివాహం జరిగింది.
Verse 11
सोऽस्माकं कीर्तनीयश्च त्वया सूतकुलोद्वह । विस्तरेण यथा वृत्तः एतन्न कौतुकं परम्
కాబట్టి హే సూతకులోద్భవా/శ్రేష్ఠా! ఇది మా కోసం నీవు తప్పక వర్ణించవలసినది—ఎలా జరిగిందో విస్తారంగా; ఎందుకంటే ఇది పరమ ఆశ్చర్యకరం.
Verse 12
सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वपातकनाशनम् । विवाहसमयं सम्यग्देवदेवस्य शूलिनः
సూతుడు పలికెను—ఇక్కడ నేను మీకు సమ్యక్రమంగా దేవదేవుడు శూలధారి పరమేశ్వరుని వివాహసమయపు పవిత్ర వృత్తాంతాన్ని కీర్తిస్తాను; అది సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।
Verse 13
ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाद्दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । शतानि पञ्च कन्यानां तस्य जातानि च द्विजाः
బ్రహ్ముని కుడి బొటనవేలి నుండి ప్రాచేతసుడైన దక్షుడు జన్మించాడు; ఓ ద్విజులారా, అతనికి ఐదు వందల కుమార్తెలు పుట్టారు।
Verse 14
तासां ज्येष्ठतमा साध्वी सतीनाम शुचिस्मिता । बभूव कन्यका सर्वैर्गुणैर्युक्ताऽयतेक्षणा
వారిలో జ్యేష్ఠమైన సాధ్వీ కన్య ‘సతీ’—పవిత్రమైన మృదుస్మితంతో శుచిస్మిత; ఆమె సర్వగుణసంపన్నురాలు, దీర్ఘమైన సుందర నేత్రాలుగలది।
Verse 15
न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च नागजा । तादृग्रूपाऽभवच्चान्या यादृशी सा सुमध्यमा
దేవీగణంలోనూ, గంధర్వకన్యలలోనూ, అసురీ స్త్రీలలోనూ, నాగజాత స్త్రీలలోనూ—ఆ సుమధ్యమా సతీ వంటి రూపవతి మరొకరు లేరు।
Verse 17
ततः पुण्यतमं क्षेत्रं कन्यादानस्य स क्षमम् । संध्याय ससुतामात्यः सभृत्यः समुपस्थितः
తదుపరి అతడు కన్యాదానానికి యోగ్యమైన అత్యంత పుణ్యక్షేత్రాన్ని ఎన్నుకున్నాడు; సంధ్యాసమయంలో కుమార్తె, మంత్రులు, సేవకులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 18
ततश्चोद्वाहयोग्यानि वसुनि विविधान्यपि । आनयामास भूरीणि मांगल्यानि विशेषतः
అనంతరం అతడు వివాహయోగ్యమైన నానావిధ ధనధాన్యాలు, వస్తువులు తెప్పించాడు; ముఖ్యంగా మాంగల్యకర్మలకు విరివిగా శుభసామగ్రి సమకూర్చాడు।
Verse 19
अथ चैत्रस्य शुक्लस्य नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानोः समायातो महेश्वरः
తర్వాత చైత్ర మాస శుక్లపక్షంలో, భగదైవత నక్షత్ర సమయంలో, త్రయోదశి తిథిన, భానువారము (ఆదివారం) నాడు మహేశ్వరుడు వచ్చెను।
Verse 20
सर्वैः सुरगणैः सार्धं देवविष्णुपुरःसरैः । आदित्यैर्वसुभी रुद्रैरश्विभ्यां च तथाऽपरैः
అతడు సమస్త దేవగణాలతో కూడి వచ్చెను—ముందుగా దేవ విష్ణువు; అలాగే ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినీద్వయం మరియు ఇతర దివ్యసత్త్వములు కూడా ఉన్నారు।
Verse 21
सिद्धैः साध्यगणैर्भूतैः प्रेतैर्वैनायकैस्तथा । गन्धर्वैश्चारणौघैश्च गुह्यकैर्यक्षराक्षसैः
సిద్ధులు, సాధ్యగణాలు, భూతప్రేతాలు, వైనాయకులు; అలాగే గంధర్వులు, చారణసమూహాలు, గుహ్యకులు, యక్షులు, రాక్షసులు కూడ వచ్చిరి।
Verse 22
एतस्मिन्नंतरे दक्षः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ संमुखस्तस्य युक्तः सर्वैः सुहृद्गणैः
ఇంతలో దక్షుడు ఆనందంతో రోమాంచితుడై, తన సమస్త సుహృద్గణాలతో కూడి, ఆయనను ఎదుర్కొనుటకు ముందుకు సాగెను।
Verse 23
वाद्यमानैर्महावाद्यैः सूतमागधबन्दिभिः । पठद्भिः सर्वतोऽनेकैर्गायद्भिर्गायनैस्तथा
మహావాద్యాలు మ్రోగుతుండగా, సూతులు, మాగధులు, బందులు అన్ని వైపులా స్తోత్రపాఠం చేస్తుండగా, గాయకులు కూడా గీతాలు ఆలపించుచుండిరి।
Verse 24
ततः सर्वे सुरास्तत्र स्वयं दक्षेण पूजिताः । यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठमुपविष्टा यथाक्रमम् । परिवार्याखिलां वेदिं मंडपांतरवर्तिनीम्
అనంతరం అక్కడ ఉన్న సమస్త దేవతలను దక్షుడు స్వయంగా పూజించాడు. వారు శ్రేష్ఠత, జ్యేష్ఠత ప్రకారం క్రమంగా కూర్చొని, మండపమధ్యనున్న సమస్త వేదికను చుట్టుముట్టి ఆసీనులయ్యారు।
Verse 25
ततः पितामहं प्राह दक्षः प्रीतिपुरःसरम् । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभोः
అప్పుడు దక్షుడు ప్రేమపూర్వకంగా పితామహ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికెను. నమస్కరించి చెప్పెను— “హే విభో, ఈ వివాహకర్మను మీరు నిర్వహించవలెను.”
Verse 26
स्वयमेव सुताऽस्माकं येन स्यात्सुभगा सती । पुत्र पौत्रवती नित्यं सुशीला पतिवल्लभा
“మా కుమార్తె సతీ నిజంగా సుభగగా ఉండునట్లు— నిత్యం పుత్రపౌత్రవతిగా, సుశీలగా, భర్తకు ప్రియంగా ఉండునట్లు.”
Verse 27
बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना । समुत्थाय ततश्चक्रे कृत्यमर्हणपूर्वकम्
అతడు “బాఢం (తథాస్తు)” అని పలికి, అంతరాత్మతో హర్షించి లేచి, ముందుగా విధివిధానంగా అర్ఘ్యాదులతో సత్కరించి, ఆపై చేయవలసిన కర్మను నిర్వహించెను।
Verse 28
संप्रदानक्रियां कृत्वा तत्रैव विधिपूर्वकम् । ततो हस्तग्रहं ताभ्यां मिथश्चक्रे यथाक्रमम् । मातॄणां पुरतो वेधाः सतीशाभ्यां यथोचितम्
అక్కడే విధిపూర్వకంగా సంస్ప్రదానక్రియ (కన్యాదానం) నిర్వహించి, అనంతరం క్రమంగా ఆ ఇద్దరి పరస్పర హస్తగ్రహణాన్ని జరిపించాడు. మాతృగణాల సమక్షంలో వేద్హా (బ్రహ్మ) సతి–ఈశులకు యథోచిత వివాహవిధిని నిర్వహించాడు.
Verse 29
अथ वेदिं समासाद्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टं चकाराथ सुविस्तरम्
ఆపై యజ్ఞవేదికను సమీపించి, గృహ్యసూత్రోక్త విధానమంతటినీ అనుసరించి, సూచించినట్లే విస్తారంగా అగ్నికార్యాన్ని సంపూర్ణంగా నిర్వహించాడు.
Verse 30
यथायथा स रम्याणि वीक्षतेंऽगानि कौतुकात् । सत्याः पितामहो हृष्टः कामार्तोऽभूत्तथातथा
కౌతుకంతో అతడు ఆమె రమ్యమైన అవయవాలను ఎంతెంతగా తిలకించాడో, అంతంతగా సత్యా పితామహుడు హర్షించి, అదే మేరకు కామవేదనతో కాతరుడయ్యాడు.
Verse 31
तेनैकं वदनं मुक्त्वा तस्या वस्त्रावगुंठितम् । वीक्षिताऽतिस्मरार्तेन यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते
ఆ ఉద్దేశంతో ఆమె వస్త్రావగుంఠితమైన దేహాన్ని అలాగే కప్పి ఉంచి, కేవలం ముఖమే బయటపడేలా చేసి, అతిస్మరపీడితుడై ఆమెను అలా తిలకించాడు—ఎవరికి బుద్ధి నిలవదో అట్లుగా.
Verse 32
न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रकटं मुखम्
శంభువుపట్ల లజ్జ కారణంగా అతడు ఆమె ముఖాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడలేదు; ఆమె కూడా లజ్జావశంగా తన ముఖాన్ని బహిరంగంగా ప్రదర్శించలేదు.
Verse 33
ततस्तद्दर्शनार्थाय स उपायं व्यलो कयत् । धूमद्वारेण कामार्तश्चकार च ततः परम्
అప్పుడు ఆమె దర్శనార్థం ఒక ఉపాయాన్ని అతడు ఆలోచించాడు. కామవేదనతో ధూమాన్నే నెపంగా, సాధనంగా చేసుకొని అతడు మరింత ముందుకు సాగాడు.
Verse 34
आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वाक्षित्वा विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भव स्तथा
అతడు అగ్నిలో విరివిగా తడిచిన ఇంధనాలను వేసి, స్వల్పంగా నెయ్యి ఆహుతులను అమర్చాడు; అందువల్ల తేమగల ద్రవ్యాల నుంచే అతడు కోరినట్లుగా ధూమం పుట్టింది.
Verse 35
एतस्मिन्नंतरे धूमः प्रादुर्भूतः समंततः । तादृग्येन तमोभूतं वेदिमूलं विनिर्मितम्
ఇంతలో అన్ని వైపులా ధూమం వ్యాపించింది; దాని ఘనత వల్ల వేదిక మూలభాగం చీకటితో కప్పబడినట్టుగా అయింది.
Verse 36
ततो धूमाकुलेनेत्रे भगवांस्त्रिपु रान्तकः । हस्ताभ्यां छादयामास येऽन्ये तत्र व्यवस्थिताः
అప్పుడు ధూమంతో కలత చెందిన నేత్రాలుగల భగవాన్ త్రిపురాంతకుడు తన చేతులతో కళ్లను కప్పుకున్నాడు; అక్కడ ఉన్న ఇతరులూ అలాగే చేశారు.
Verse 37
ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रं पितामहः । वीक्षयामास कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना
తర్వాత పితామహుడు వస్త్రాన్ని పైకి ఎత్తి సతీ ముఖాన్ని దర్శించాడు. కామార్తుడైనా అతని అంతరాత్మ ఆనందంతో ఉల్లసించింది.
Verse 38
तस्य रेतः प्रचस्कन्द ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । पतितं च धरापृष्ठे तुषारचयसंनिभम्
ఆ దృశ్యాన్ని చూచిన వెంటనే అతని రేతస్సు అకస్మాత్తుగా స్ఖలించి, త్వరగా భూమి పైన పడింది; అది మంచు కుప్పవలె కనిపించింది.
Verse 39
ततश्च सिकतौघेना तत्क्षणात्पद्मसंभवः । छादयामास तद्रेतो यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते
అప్పుడే పద్మసంభవుడైన బ్రహ్ముడు ఇసుక ప్రవాహంతో ఆ రేతస్సును కప్పివేశాడు; ఎవరూ దానిని తెలుసుకోకుండా ఉండుటకై.
Verse 40
अथ तद्भगवाञ्च्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोऽवस्कन्दनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह
అనంతరం భగవాన్ శంభుడు దివ్యదృష్టితో అది గ్రహించి, రేతస్సు స్ఖలనమైన ఆ కార్యంపై కోపించి ఇలా పలికెను.
Verse 41
किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । नैवार्हा मम कान्ताया वक्त्रवीक्षाऽनुरागतः
ఏ పాపీ! ఇది ఏమి చేసినావు? నీవు నింద్యమైన కర్మను ఆచరించావు. ఇలాంటి ఆచరణలో ఆసక్తుడై నా ప్రియ దేవి ముఖాన్ని చూడుటకు నీవు అర్హుడవు కాదు.
Verse 43
त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्
నీవు ‘నాకు తెలుసు’ అనుకుంటున్నావు; కానీ ఈ కర్మజాలాన్ని శంకరుడుకూడా గ్రహించలేదు. త్రిలోకాల్లో నాకూ కొన్ని గూఢమైనవి ఉంటాయి; అప్పుడు, హే విధాతా, అన్నీ ఎలా తెలిసేది? మూడు లోకాలలో ఉన్న జంగమ-స్థావరములన్నిటిలో నేను మధ్యలో ఉన్నాను—నువ్వు మూర్ఖుడవు, నువ్వు తిలగింజలో దాగిన నూనెవలె.
Verse 44
तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः
కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణా, నీ స్వంత శిరస్సును స్పర్శించు—ఇందులో సందేహం లేదు. బ్రహ్మా చేతితో తలని తాకిన క్షణమే వృషవాహనుడు అయిన భగవాన్ శివుడు అదే రూపంతో సాక్షాత్తుగా అక్కడ నిలిచాడు।
Verse 45
ततो लज्जापरीतांगः स्थितश्चाधोमुखो द्विजाः । इन्द्राद्यैरमरैः सर्वैः सहितः सर्वतः स्थितैः
అప్పుడు లజ్జతో నిండిన దేహంతో అతడు ముఖం కిందికి వంచి నిలిచాడు, ఓ ద్విజులారా. ఇంద్రుడు మొదలైన సమస్త అమరదేవతలు చుట్టూరా నిలిచి అతనితో కలిసి అక్కడ ఉన్నారు।
Verse 46
अथाऽसौ लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रोवाच च स्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति
అనంతరం లజ్జతో ఆవిష్టుడై అతడు మహేశ్వరునికి సాష్టాంగ నమస్కరించి, స్తుతి చేసి ఇలా అన్నాడు—“క్షమించండి, క్షమించండి.”
Verse 47
अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं प्राय श्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च यथान्यायं येन पापं प्रयाति मे
ఈ పాప శుద్ధి కోసం, ఓ ప్రభూ, తగిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చెప్పండి. అలాగే న్యాయానుసారం తగిన నియమ-నిగ్రహాన్ని కూడా విధించండి, దానివల్ల నా పాపం తొలగిపోవాలి।
Verse 48
श्रीभगवानुवाच । अनेनैव तु रूपेण मस्तकस्थेन वै ततः । तपः कुरु समाधिस्थो ममाराधनतत्परः
శ్రీభగవానుడు పలికెను—“ఇదే రూపాన్ని శిరస్సుపై స్థిరంగా ధరించి తపస్సు చేయి. సమాధిలో స్థితుడై, నా ఆరాధనలో సంపూర్ణంగా నిమగ్నుడవు.”
Verse 49
ख्यातिं यास्यति सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्म नाम्
ఈ తీర్థం భూమిపై సర్వత్ర ‘రుద్రశిరః’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందును; తేజస్సుగల ద్విజుల సమస్త ధర్మకృత్యములను సిద్ధింపజేయును।
Verse 50
मानुषाणामिदं कृत्यं यस्माच्चीर्णं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले
నీవు ఇప్పుడే మనుష్యులకు తగిన ఈ కార్యాన్ని ఆచరించినందున, నీవు మనుష్యుడై భూమిపై సంచరించెదవు।
Verse 51
यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा पृच्छां करिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि भगवांस्त्रिपुरांतकः
మరియు ఎవడైనా నిన్ను ఈ రూపంలో చూచి ఇలా ప్రశ్నించును—‘హే భగవన్ త్రిపురాంతకా! బ్రహ్ముని శిరస్సుపై ఇది ఏమిటి?’—
Verse 52
ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्च शृणोति यः । परदारकृतात्पापात्ततो मुक्तिं प्रयास्यति
అప్పుడు భక్తియుత కౌతుకంతో నీ సమస్త చరిత్రను వినువాడు, పరస్త్రీసంబంధజన్య పాపం నుండి విముక్తుడై అనంతరం మోక్షమార్గం వైపు సాగును।
Verse 53
यथायथा जनस्त्वेतत्कृत्यं ते कीर्तयिष्यति । तथातथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति
ప్రజలు ఎంతెంతగా నీ ఈ కృత్యాన్ని కీర్తించునో, అంతంతగా ఈ పాపం నుండి నీ శుద్ధి కలుగును।
Verse 54
एतदेव हि ते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम् । जनहास्यकरं लोके तव गर्हाकरं परम्
హే బ్రాహ్మణా! ఇదే నీ ప్రాయశ్చిత్తమని ప్రకటించబడింది—లోకంలో నిన్ను జనహాస్యానికి పాత్రునిగా చేసి, నీకు పరమ నిందను కలిగించేది।
Verse 55
एतच्च तव वीर्यं तु पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्व्यर्थं भविष्यति
మరియు నీ వీర్యము వేదిక మధ్యలో పడిపోయింది. కామార్తుడై ఉన్నప్పుడు నేను దాన్ని చూశాను; ఇది వ్యర్థం కాబోదు।
Verse 56
यावन्मात्रैः परिस्पृष्टमेतत्सैकतरेणुभिः । तावन्मात्रा भविष्यंति मुनयः संशितव्रताः
ఇది ఇసుక రేణువులతో ఎంత మేరకు స్పృశించబడిందో, అంతే మేరకు దృఢవ్రతులైన మునులు జన్మిస్తారు।
Verse 57
वालखिल्या इति ख्याताः सर्वेंऽगुष्ठप्रमाणकाः । तपोवीर्यसमोपेताः शापानुग्रहकारकाः
వారు ‘వాలఖిల్యులు’ అని ప్రసిద్ధి చెందుతారు—అందరూ బొటనవేలు పరిమాణంలో, తపోవీర్యంతో యుక్తులు, శాపమూ అనుగ్రహమూ చేయగలవారు।
Verse 58
एतस्मिन्नंतरे तस्माद्वेदिमध्याच्च तत्क्षणात् । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । अंगुष्ठकप्रमाणानि निष्क्रान्तानि द्विजोत्तमाः
అదే క్షణంలో వేదిక మధ్య నుండి భావితాత్ములైన మునుల ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది—బొటనవేలు పరిమాణంలో—బయటికి వచ్చారు, ఓ ద్విజోత్తమా!
Verse 59
ततस्ते प्रणिपत्योच्चैः प्रोचुर्देवं पितामहम् । स्थानं दर्शय नस्तात तपोऽर्थं कलिवर्जितम्
అప్పుడు వారు సాష్టాంగ నమస్కరించి, దేవ పితామహుడు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి గట్టిగా పలికారు— “తండ్రీ! తపస్సు చేయుటకు కలిదోషం లేని స్థలాన్ని మాకు చూపుము।”
Verse 60
पितामह उवाच । अस्मिन्क्षेत्रे मया सार्धं कुरुध्वं पुत्रकास्तपः । गमिष्यथ परां सिद्धिं येन लोके सुदुर्लभाम्
పితామహుడు పలికెను— “ఓ నా కుమారులారా! ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో నాతో కలిసి తపస్సు చేయుడి. దానివల్ల లోకంలో అత్యంత దుర్లభమైన పరమ సిద్ధిని పొందుదురు।”
Verse 61
ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा तत्राश्रमं शुभम् । वालखिल्यास्तपश्चक्रुः संसिद्धिं च परां गताः
వారు “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి అక్కడ శుభ్రమైన ఆశ్రమాన్ని నిర్మించారు. అనంతరం వాలఖిల్యులు తపస్సు చేసి పరమ సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందారు.
Verse 62
अथ ब्रह्मापि तत्कर्म सर्वं वैवाहिकं क्रमात् । समाप्तिमनयत्प्रोक्तं यच्छ्रुतौ तेन च स्वयम्
అనంతరం బ్రహ్ముడు కూడా శ్రుతిలో విధించినట్లుగా, చెప్పబడిన విధానానుసారం క్రమంగా ఆ సమస్త వైవాహిక కర్మను ముగింపుకు చేర్చెను.
Verse 63
पतत्सु पुष्पवर्षेषु समन्ताद्गगनांगणात् । वाद्यमानेषु वाद्येषु गीय मानैश्चगीतकैः
ఆకాశ విహంగమండలమునుండి చుట్టూరా పుష్పవర్షం కురుస్తుండగా, వాద్యాలు మ్రోగుతూ, మధుర గీతాలు ఆలపించబడుతున్నవి.
Verse 64
पठत्सु विप्रमुख्येषु नृत्यमानासु रागतः । रंभादिषु पुरन्ध्रीषु देवानां दृङ्मनोहरम्
శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు పఠిస్తుండగా, రంభా మొదలైన అప్సరలు రాగభావంతో నర్తిస్తుండగా, ఆ దృశ్యం దేవతల కన్నులకు మనసులకు పరమ మనోహరమైంది।
Verse 65
एवं महोत्सवो जज्ञे तत स्तुंबुरुपूर्वकैः । गीयमानेषु गीतेषु यथापूर्वं त्रिविष्टपे
ఇలా మహోత్సవం ఏర్పడింది; తుంబురు మొదలైనవారు పాడుతున్న గీతాల మధ్య అది పూర్వకాల త్రివిష్టప (స్వర్గ) ఉత్సవంలా కనిపించింది।
Verse 66
अथ कर्मावसाने स भगवांस्त्रिपुरांतकः । प्रोवाच पद्मजं भक्त्या दक्षिणां ते ददामि किम्
తర్వాత కర్మ పూర్తైనప్పుడు భగవాన్ త్రిపురాంతకుడు (శివుడు) భక్తితో పద్మజుడు (బ్రహ్మ)తో ఇలా అన్నాడు—“నీకు దక్షిణ ఇస్తాను; ఏమి కోరుకుంటావు?”
Verse 67
वैवाहिकी सुरश्रेष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम
ఓ దేవశ్రేష్ఠా! వివాహ దక్షిణ అత్యంత దుర్లభమైనదైనా, మహాభాగుడా, త్వరగా చెప్పు; నాకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు।
Verse 68
पितामह उवाच । अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां सुरेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये
పితామహుడు (బ్రహ్మ) అన్నాడు—“ఓ సురేశ్వరా! ఇదే రూపంతో ఈ వేదిక్షేత్రంలో నీవు ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉండాలి, మనుష్యుల పాపశుద్ధి కోసం।”
Verse 69
येन ते सन्निधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशिशेखर । तपः करोमि नाशाय पापस्यास्य महत्तमम्
హే శశిశేఖరా! నీ సన్నిధిలో నా ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, ఈ మహాపాపం సంపూర్ణ నాశనార్థం నేను తపస్సు చేస్తున్నాను।
Verse 70
चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारेण यो भक्त्या वीक्षयिष्यति मानवः । तदैव तस्य पापानि प्रयास्यन्ति च संक्षयम्
చైత్ర శుక్ల త్రయోదశి నాడు, భగదైవత నక్షత్రంలో, ఆదివారము భక్తితో (ఈ పవిత్ర సన్నిధిని) దర్శించే మనిషి పాపాలు ఆ క్షణమే క్షయమై నశిస్తాయి।
Verse 71
या नारी दुर्भगा वन्ध्या काणा रूपविवर्जिता । साऽपि त्वद्दर्शनादेव भविष्यति सुरूपधृक् । प्रजावती सुभोगाढ्या सुभगा नात्र संशयः
ఏ స్త్రీ దుర్భాగ్యవతి, వంధ్య, ఒక కన్ను లేనిది లేదా రూపహీనురాలైనా—నీ దర్శనమాత్రంతోనే ఆమె సురూపిణి అవుతుంది; సంతానవతి, సుభోగ-సంపదతో నిండినదిగా, సుభాగ్యవతిగా మారుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 72
महेश्वर उवाच । हिताय सर्वलोकानां वेद्यामस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्यात्व द्वचनाद्विधे
మహేశ్వరుడు పలికెను—సర్వలోకాల హితార్థం, ఈ వేదికపై ప్రతిష్ఠితుడనై, నేను భార్యతో కలిసి ఇక్కడే నిలిచి ఉంటాను। హే విధి (బ్రహ్మా)! నీ వచనంతో దీనిని సత్యం చేయుము।
Verse 73
सूत उवाच । एवं स भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । विद्यते वेदिमध्यस्थो लोकानां पापनाशनः ०
సూతుడు పలికెను—ఈ విధంగా భగవాన్ వృషభధ్వజుడు (శివుడు) భార్యతో కలిసి అక్కడ వేదిక మధ్యలో విరాజిల్లుచున్నాడు; లోకుల పాపాలను నశింపజేసేవాడు।
Verse 74
एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषनाथस्य मनौ स्वायंभुवे द्विजाः
హే ద్విజోత్తములారా! పూర్వకాలంలో జరిగినట్లే ఈ సమస్తాన్ని మీకు వివరించితిని—స్వాయంభువ మనువు కాలమున వృషనాథుని వివాహము.
Verse 76
कन्या च सुखसौभाग्य शीलाचारगुणान्विता । तथा स्यात्पुत्रिणी साध्वी पतिव्रतपरायणा
ఆ కన్య సుఖసౌభాగ్యములతో యుక్తమై, శీలాచారగుణసంపన్నురాలై ఉంటుంది; ఆమె పుత్రవతిగా, సాధ్విగా, పతివ్రతధర్మపరాయణగా మారుతుంది.
Verse 79
विवाहसमये प्राप्ते प्रारम्भे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रं संपूज्य वृषभध्वजम् । तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत्
వివాహకాలము వచ్చినప్పుడు గాని, ఆరంభములో గాని, ఎవడు అవ్యగ్రచిత్తముతో వృషభధ్వజుడు (శివుడు)ను విధివిధానముగా పూజించి ఈ ఆఖ్యానమును శ్రవణం చేస్తాడో—అతనికి సమస్త వైవాహిక కర్మలు నిర్విఘ్నముగా జరుగును.