Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्

Transliteration

tvaṃ vetsi śaṃkareṇaitatkarmajālaṃ na viṃditam | trailokye'pi mayā'pyasti gūḍhaṃ tatsyātkathaṃ vidhe | yatkiñcittriṣu lokeṣu jaṃgamaṃ sthāvaraṃ tathā | tasyāhaṃ madhyago mūḍha tailaṃ yadvattilāṃtagam

Translation

నీవు ‘నాకు తెలుసు’ అనుకుంటున్నావు; కానీ ఈ కర్మజాలాన్ని శంకరుడుకూడా గ్రహించలేదు. త్రిలోకాల్లో నాకూ కొన్ని గూఢమైనవి ఉంటాయి; అప్పుడు, హే విధాతా, అన్నీ ఎలా తెలిసేది? మూడు లోకాలలో ఉన్న జంగమ-స్థావరములన్నిటిలో నేను మధ్యలో ఉన్నాను—నువ్వు మూర్ఖుడవు, నువ్వు తిలగింజలో దాగిన నూనెవలె.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वेत्सि: know
• वेत्सि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम

• शंकरेण: by Śaṅkara
• शंकरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कर्मजालम्: net/complex of actions
• कर्मजालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्म + जाल (प्रातिपदिक-समास)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मणां जालम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• विंदितम्: known/understood
• विंदितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मजालम् इत्यस्य विशेषणम्

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक-समास)
• Form: द्विगु-समासः (त्रयाणां लोकानां समाहारः); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि—समुच्चय/अपवाद (even/also)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि—समुच्चय (also)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• गूढम्: hidden
• गूढम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गूढ (प्रातिपदिक; √गुह् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कर्मजालम्/एतत्) इत्यस्य विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्यात्: could be / would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshana (Interrogative manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्न-क्रियाविशेषण (how)

• विधे: O Vidhi (Brahmā)
• विधे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (ब्रह्मणः सम्बोधनम्)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (Correlative object/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karta (Subject of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; लोकेषु इत्यस्य विशेषणम्

• लोकेषु: in the worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• जंगमम्: moving
• जंगमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; किञ्चित् इत्यस्य विशेषणम्

• स्थावरम्: immobile
• स्थावरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; किञ्चित् इत्यस्य विशेषणम्

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार (and likewise)

• तस्य: of that/of it
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मध्यगः: situated in the middle
• मध्यगः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + ग (प्रातिपदिक; √गम् धातोः क्त/ग-प्रत्ययान्त)
• Form: तत्पुरुष-समासः (मध्यं गतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्

• मूढ: O deluded one
• मूढ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मूढ (प्रातिपदिक; √मुह् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तैलम्: oil
• तैलम्: Karta (Subject in simile clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तैल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपमान-उपमेय-प्रयोगे उपमेय/उपमान-भागः

• यद्वत्: just as
• यद्वत्: Sambandha (Simile marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: यद्वत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान-वाचक (just as)

• तिलान्तगम्: present within sesame seeds
• तिलान्तगम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिल + अन्त + ग (प्रातिपदिक-समास)
• Form: तत्पुरुष-समासः (तिलानाम् अन्तं गतं/अन्तर्गतं); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तैलम् इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Brahmā (addressing Śiva; self-referential cosmological speech within the episode)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative tableau: Śiva speaking to Brahmā (Vidhātṛ), with the universe symbolically shown—moving beings, trees, mountains—while a sesame seed motif illustrates hidden oil, signifying immanence.

Characters & Entities

• Brahmā (Vidhātṛ)
• Śiva (Śaṅkara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karma is subtle and difficult to fully comprehend; the divine presence pervades beings invisibly, like oil within sesame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the origin-story sequence in Nāgarakhaṇḍa that leads to the sanctification and fame of Rudraśiraḥ tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the verse is doctrinal, explaining the subtlety of karma and immanence.