Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

दक्ष उवाच । मया धर्म्यमपि प्रोक्तो वाक्यमेष कुबुद्धिमान् । नाकरोन्मे पुरः प्रोच्य करिष्यामीत्य सत्यवाक्

Transliteration

dakṣa uvāca | mayā dharmyamapi prokto vākyameṣa kubuddhimān | nākaronme puraḥ procya kariṣyāmītya satyavāk

Translation

దక్షుడు పలికెను—నేను అతనికి ధర్మోపదేశమైన మాటలును చెప్పితిని; కాని ఆ కుబుద్ధి వాటిని ఆచరింపలేదు. నా సమక్షమున ‘చేస్తాను’ అని చెప్పి, తరువాత తన వాక్యమునకు విరుద్ధమై అసత్యుడయ్యెను।

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• धर्म्यम्: righteous, proper
• धर्म्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (वाक्यम् इति)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• प्रोक्तः: was spoken/told
• प्रोक्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे कर्तृ-सम्बन्धः (मया)

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• एषः: this (person)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• कुबुद्धिमान्: of evil intellect, foolish
• कुबुद्धिमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कु-बुद्धि-मत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (एषः) ; समासः: कु (दुष्ट) + बुद्धि (intellect) + मत् (possessing)

• न: not
• न: Sambandha/Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अकरोत्: did
• अकरोत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me / for me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Gen./Dat.), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• पुरः: in front, before
• पुरः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb/preposition)

• प्रोच्य: having said
• प्रोच्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• करिष्यामि: I will do
• करिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• सत्यवाक्: truth-speaking
• सत्यवाक्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (एषः) ; समासः: सत्य (true) + वाच् (speech)

Speaker

Dakṣa

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Vṛṣabhadhvaja)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, stern and wounded, recounts to Śiva how the Moon promised obedience yet failed; a court-like assembly with sages as witnesses, tension in posture and gesture.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Candra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Keeping one’s word and acting on dharmic counsel are central virtues; failure in satya leads to grave consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dialogue occurs within the Prabhāsa-kṣetra-centered Tīrthamāhātmya narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse focuses on ethical causality—speech, promise, and accountability.