Adhyaya 57

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे तथादित्यः स्थापितो द्विजसत्तमाः । भीष्मेण ब्राह्मणेंद्राणां संमतेन तथात्मना

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో భీష్ముడు బ్రాహ్మణేంద్రుల సమ్మతితో, దృఢసంకల్పంతో ఆదిత్యదేవుని విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 2

शंतनोर्दयितः पुत्रो गांगेय इति विश्रुतः । आसीत्पुरा वरो नृणामूर्ध्वरेताः सुविश्रुतः

శంతనువు ప్రియపుత్రుడు ‘గాంగేయుడు’ అని ప్రసిద్ధుడు; అతడు పూర్వకాలంలో మనుష్యులలో శ్రేష్ఠుడై, ఊర్ధ్వరేతస్సు (బ్రహ్మచర్యతేజస్సు) గలవాడిగా సువిశ్రుతుడయ్యెను।

Verse 3

तस्यासीत्तुमुलं युद्धं भार्गवेण समं महत् । त्रयोविंशद्दिनान्येव देवासुररणोपमम् । अंबाकृते शितैः शस्त्रैरस्त्रैश्च तदनंतरम्

అతనికి భార్గవునితో మహత్తరమైన, ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది; అది ఇరవైమూడు దినములు దేవాసుర సంగ్రామంలా సాగింది. అనంతరం అంబా కారణంగా అతడు పదునైన శస్త్రాలు, దివ్యాస్త్రాలతో సమరమాడెను।

Verse 4

ततो ब्रह्मादयो देवाः स्वयमेव व्यवस्थिताः । ताभ्यां निवारणार्थाय शांत्यर्थं सर्वदेहिनान् । गताश्च ते समुत्थाप्य पुनरेव त्रिविष्टपम्

అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చిరి. ఆ ఇద్దరిని ఆపుటకై, సమస్త దేహధారుల శాంతికోసం వారు వెళ్లి వారిని సంగ్రామం నుండి లేపి, అనంతరం మళ్లీ త్రివిష్టపం (స్వర్గలోకం) చేరిరి।

Verse 5

अंबापि प्राप्य परमं गांगेयोत्थं पराभवम् । प्रविष्टा कोपरक्ताक्षी सुसमिद्धे हुताशने

అంబా కూడా గాంగేయుని వల్ల కలిగిన పరమ పరాభవాన్ని పొందిన తరువాత, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, బాగా ప్రజ్వలించిన హుతాశనంలో (అగ్నిలో) ప్రవేశించింది।

Verse 6

भर्त्सयित्वा नदीपुत्रं बाष्पव्याकुललोचना । ततःप्रोवाच मध्यस्था वह्नेः कुरुपितामहम्

నదీపుత్రుని గద్దించి, కన్నీళ్లతో కలవరపడిన కన్నులతో ఆమె తరువాత అగ్నిమధ్యంలో నిలిచి కురుపితామహుడు భీష్మునితో పలికింది।

Verse 7

यस्माद्भीष्म त्वया त्यक्ता कामार्ताहं सुदुर्मते । तस्मात्तव वधायाशु भविष्यामि पुनः क्षितौ

ఓ భీష్మా, దుర్మతీ! కామార్తురాలైన నన్ను నీవు విడిచిపెట్టినందున, నీ వధార్థం నేను త్వరగా మళ్లీ భూమిపై జన్మిస్తాను।

Verse 8

स्त्रीहत्यया समायुक्तस्त्वं च नूनं भविष्यसि । प्रमाणं यदि धर्मोऽत्र स्मृतिशास्त्रसमुद्भवः

నీవు కూడా నిశ్చయంగా స్త్రీహత్యాపాపంతో కలుషితుడవుతావు—ఇక్కడ ధర్మానికి ప్రమాణం స్మృతిశాస్త్రాల నుండి పుట్టిన అధికారమే అయితే।

Verse 9

ततः स घृणयाऽविष्टो भीष्मः कुरुपितामहः । मार्कंडेयं मुनिश्रेष्ठं पप्रच्छ विनयान्वितः

అప్పుడు కరుణా-పశ్చాత్తాపాలతో ఆవరించబడిన కురుపితామహుడు భీష్ముడు వినయంతో మునిశ్రేష్ఠుడు మార్కండేయుని ప్రశ్నించాడు।

Verse 10

भगवन्काशिराजस्य सुतया मे प्रजल्पितम् । मम मृत्युकरं पापं सकलं ते भविष्यति

భీష్ముడు అన్నాడు: ఓ భగవన్! కాశీరాజుని కుమార్తె నాతో పలికిన మాటల వల్ల—నా మరణకారణమైన ఆ సమస్త పాపం నిజంగా నాపై పడుతుందా?

Verse 11

तत्किं स्याद्वाक्यमात्रेण नो वा ब्राह्मणसत्तम । अत्र मे संशयस्तत्त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

హే బ్రాహ్మణోత్తమా! కేవలం వాక్యమాత్రంతోనే అది ఫలిస్తుందా, లేక ఫలించదా? ఇక్కడ నాకు సందేహం ఉంది; యథావిధిగా సత్యతత్త్వాన్ని చెప్పవలసినది।

Verse 12

श्रीमार्कंडेय उवाच । आक्षिप्तस्ताडितो वापि यमुद्दिश्य त्यजेदसून् । स्त्रीजनो वा द्विजो वापि तस्य पापं तु तद्भवेत्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అవమానింపబడినా, కొట్టబడినా, ఆ దాడిచేసినవాడినే మనసులో ఉంచుకొని ఎవడైనా ప్రాణత్యాగం చేస్తే—స్త్రీ అయినా, ద్విజుడైనా—ఆ మరణపాపం కారణమైనవాడికే కలుగును।

Verse 13

स्त्रियं वा ब्राह्मणं वापि तस्मान्नैव प्रकोपयेत् । निघ्नंतं वा शपंतं वा यदीच्छेच्छुभमात्मनः

అందువల్ల స్త్రీని గాని బ్రాహ్మణుని గాని ఎప్పుడూ కోపపెట్టకూడదు. వారు కొట్టినా శపించినా, తన శ్రేయస్సు కోరేవాడు వారి కోపాన్ని మరింత రగిలించకూడదు।

Verse 15

भीष्म उवाच । तदर्थं वद मे ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तपो वा यदि वा दानं व्रतं नियममेव वा

భీష్ముడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! దాని కోసం నా విశుద్ధికి ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పుము—తపస్సా, దానమా, వ్రతమా, లేక నియమాచరణమా?

Verse 16

मार्कंडेय उवाच । दशानां ब्राह्मणेंद्राणां यद्वधे पातकं स्मृतम् । तत्पापं स्त्रीवधे कृत्स्नं जायते भरतर्षभ

మార్కండేయుడు పలికెను—హే భరతవృషభా! పది బ్రాహ్మణేంద్రులను వధించిన పాతకం ఏదో స్మృతిలో చెప్పబడిందో, అదే పాపం స్త్రీవధలో సంపూర్ణంగా కలుగుతుంది।

Verse 17

तदत्र विषये दानं न तपो न व्रतादिकम् । तीर्थसेवां परित्यज्य तस्मात्त्वं तां समाचर

ఈ విషయంలో తీర్థ సేవను విడిచిపెట్టి దానము, తపస్సు లేదా వ్రతాలు సరిపోవు; కావున నీవు ఆ తీర్థ సేవనే ఆచరించుము.

Verse 19

ततः क्रमात्समायातो भ्रममाणो महीतले । चमत्कारपुरे क्षेत्रे नानातीर्थसमाकुले

తదనంతరం భూమండలముపై సంచరిస్తూ క్రమంగా అనేక తీర్థములతో నిండిన చమత్కారపుర క్షేత్రమునకు చేరుకున్నారు.

Verse 20

अथापश्यन्महात्मा स सुपुण्यं तद्गयाशिरः । स्नात्वा श्राद्धं च विधिवद्यावच्छ्रद्धासम न्वितः

పిమ్మట ఆ మహాత్ముడు పరమ పవిత్రమైన గయాశిరస్సును దర్శించి, స్నానమాచరించి, అత్యంత శ్రద్ధతో విధియుక్తంగా శ్రాద్ధమును నిర్వహించెను.

Verse 21

चक्रे तावन्नभोवाणी वाक्यमेतदुवाच ह । भीष्मभीष्म महाबाहो नार्हस्त्वं श्राद्धजं विधिम्

అప్పుడే ఆకాశవాణి పలికి ఇట్లు చెప్పెను - "ఓ మహాబాహూ భీష్మా! భీష్మా! నీవు ఈ శ్రాద్ధ విధిని ఆచరించుటకు అర్హుడవు కావు."

Verse 22

कर्तुं स्त्रीहत्ययायुक्तस्तस्माच्छृणु वचो मम । शर्मिष्ठातीर्थमित्येव ख्यातं पातकनाशनम्

"ఎందుకనగా నీవు స్త్రీహత్యా దోషముతో కూడి ఉన్నావు, కావున నా మాట విను. పాపాలను నశింపజేసే 'శర్మిష్ఠా తీర్థము' అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక తీర్థము కలదు."

Verse 23

अस्मात्स्थानात्समीपस्थं वारुण्यां दिशि पुण्यकृत् । कृष्णांगारकषष्ठ्यां यो नरः स्नानं समाचरेत्

ఈ స్థలానికి సమీపంలో, వరుణదిక్కు (పడమర) వైపున పుణ్యప్రదమైన తీర్థస్థానం ఉంది. కృష్ణపక్షంలో భౌమవారంతో కూడిన షష్ఠీ తిథినాడు ఎవడు అక్కడ విధిగా స్నానం చేస్తాడో…

Verse 24

स स्त्रीहत्याकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । तस्मादद्य दिने पुत्र भौमवारसमन्विता

అతడు స్త్రీహత్యాజన్య పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి, కుమారా, ఈ రోజు భౌమవారంతో కూడి ఉంది…

Verse 25

सैव षष्ठी तिथिः पुण्या तस्मात्तत्र द्रुतं व्रज । अहं तव पिता पुत्र शंतनुः पृथिवीपतिः

అదే షష్ఠీ తిథి పుణ్యమైనది; కాబట్టి అక్కడికి త్వరగా వెళ్లు. నేను నీ తండ్రిని, కుమారా—పృథివీపతి శంతను.

Verse 26

स्त्रीहत्ययान्वितं ज्ञात्वा ततस्तूर्णमिहागतः । ततो भीष्मो द्रुतं गत्वा तत्र स्थाने समाहितः

అతడు స్త్రీహత్యాపాపభారంతో ఉన్నాడని తెలిసి అతడు (శంతను) వెంటనే ఇక్కడికి వచ్చాడు. తరువాత భీష్ముడు కూడా త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి ఆ స్థలంలో మనస్సు ఏకాగ్రం చేసుకొని నిలిచాడు.

Verse 27

स्नानं कृत्वा ततः श्राद्धं चक्रे श्रद्धासमन्वितः । ततो भूयः समागत्य स तं प्रोवाच शतनुः

స్నానం చేసి, శ్రద్ధతో శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాడు. తరువాత మళ్లీ వచ్చి, శంతను అతనితో ఇలా అన్నాడు.

Verse 28

विपाप्मा त्वं कुरुश्रेष्ठ संजातोऽसि न संशयः । तस्मान्निजं गृहं गच्छ राज्यचिंतां समाचर

హే కురుశ్రేష్ఠా! నీవు నిస్సందేహంగా పాపరహితుడవయ్యావు. కనుక నీ స్వగృహానికి వెళ్లి రాజధర్మమును, రాజ్యపాలన బాధ్యతలను నిర్వహించు.

Verse 29

ततः स विस्मयाविष्टो ज्ञात्वा तीर्थमनुत्तमम् । वासुदेवात्मिकामर्चां तथान्यां कुरुसत्तमः

అనంతరం ఆ అనుత్తమ తీర్థాన్ని తెలిసికొని ఆశ్చర్యంతో నిండిన కురుశ్రేష్ఠుడు అక్కడ వాసుదేవస్వరూపమైన అర్చామూర్తిని, అలాగే మరొక దేవమూర్తినీ స్థాపించాడు.

Verse 30

पारिजातमयीं मूर्तिं रवेर्लक्षणलक्षिताम् । सुप्रमाणां सुरूपां च श्रद्धापूतेन चेतसा

శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో అతడు పారిజాతమయమైనట్లైన ఒక దివ్యమూర్తిని నిర్మించి స్థాపించాడు; అది రవి (సూర్య) లక్షణచిహ్నాలతో గుర్తింపబడినది, సుప్రమాణమూ సురూపమూ గలది.

Verse 31

तथान्यत्स्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः । दुर्गां च भक्तिसंयुक्तो विधिदृष्टेन कर्मणा

అదేవిధంగా భక్తితో కూడి, శాస్త్రవిధి ప్రకారం కర్మచేసి, అతడు శూలధారి దేవుడు (శివుడు) యొక్క లింగాన్ని స్థాపించాడు; అలాగే దుర్గాదేవినీ ప్రతిష్ఠించాడు.

Verse 32

ततः सर्वान्समाहूय स विप्रान्पुरसंभवान् । प्रोवाच कौरवो भीष्मो विनयावनतः स्थितः

అనంతరం అతడు పట్టణంలో ఉన్న సమస్త బ్రాహ్మణులను పిలిపించాడు. తరువాత వినయంతో వంగి, భక్తిపూర్వకంగా నిలిచి, కౌరవ భీష్ముడు వారితో ఇలా పలికాడు.

Verse 33

मया विनिर्मितं विप्रा देवागारचतुष्टयम् । एतत्क्षेत्रे च युष्माकं दयां कृत्वा ममोपरि

హే విప్రులారా! నేను దేవతల నాలుగు దేవాలయాలను నిర్మింపజేశాను. ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో నాపై కరుణచేసి వీటి బాధ్యతను మీరు స్వీకరించండి.

Verse 34

पालयध्वं प्रयास्यामि स्वगृहं प्रति सत्वरम् । प्रेरितः पितृभिर्दिव्यैः स्वर्गमार्गसमाश्रितैः

వీటిని రక్షించి పోషించండి; నేను త్వరగా నా గృహానికి బయలుదేరుతాను. స్వర్గమార్గంలో నివసించే నా దివ్య పితృదేవతల ప్రేరణతోనే నేను వెళ్తున్నాను.

Verse 35

ब्राह्मणा ऊचुः । गच्छगच्छ कुरुश्रेष्ठ सुविश्रब्धः स्वमायया । वयं सर्वे करिष्यामो युष्मच्छ्रेयोऽभिवर्धनम्

బ్రాహ్మణులు అన్నారు—వెళ్ళు, వెళ్ళు, ఓ కురుశ్రేష్ఠా! నీ స్వజ్ఞానమయ ఏర్పాటుతో నిశ్చింతగా ఉండు. మేమందరం నీ శ్రేయస్సు, పుణ్యవృద్ధి కలిగించే కార్యమంతా చేస్తాము.

Verse 36

देवश्रेणिरियं राजन्या त्वयात्र विनिर्मिता । अस्याः पूजादिकं सर्वं करिष्यामः सदा वयम्

హే రాజా! ఈ దేవశ్రేణిని ఇక్కడ నీవే స్థాపించావు. దీని పూజ మొదలైన సమస్త విధులను మేము ఎల్లప్పుడూ నిర్వహిస్తాము.

Verse 37

तवापि विनयं दृष्ट्वा परितुष्टा वयं नृप । सर्वान्प्रार्थय तस्मात्त्वं वरं स्वं मनसि स्थितम्

హే నృపా! నీ వినయాన్ని చూసి మేము సంతోషించాము. కాబట్టి నీ హృదయంలో ఉన్న వరాన్ని మమ్మల్ని అందరినీ కోరుము.

Verse 38

भीष्म उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्संतुष्टा द्विजोत्तमाः । तथाप्याशु वचः कार्यं युष्मदीयं मयाधुना

భీష్ముడు పలికెను—శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు సంతుష్టులగుటయే మా వరము. అయినా మీ వాక్యాన్ని నేను ఇప్పుడే వెంటనే కార్యరూపంలో పెట్టవలెను.

Verse 39

एतानि देवसद्मानि मदीयानि नरो भुवि । यो यं काममभिध्याय पूजयेच्छ्रद्धयाऽन्वितः । प्रसादादेव युष्माकं तस्य तत्स्यादसंशयम्

భూమిపై ఉన్న ఈ దివ్య దేవాలయాలు నావే. ఎవడు ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి శ్రద్ధతో ఇక్కడ పూజించునో, మీ అనుగ్రహముచేత అతనికి ఆ ఫలము నిశ్చయంగా కలుగును.

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । आदित्यस्य करिष्यामो यात्रां भाद्रपदे वयम् । सप्तम्यां सूर्यवारेण सर्वदैव समाहिताः

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—భాద్రపద మాసంలో మేము ఆదిత్యుని యాత్రను నిర్వహించెదము. ఆదివారంతో కూడిన సప్తమి తిథిన, మేము ఎల్లప్పుడూ సమాహితులై భక్తితో చేయుదము.

Verse 41

तथा शिवस्य चाष्टम्यां चैत्रशुक्ले विशेषतः । चतुर्दश्यां महाभाग तव स्नेहान्न संशयः

అలాగే శివునికై—ప్రత్యేకంగా చైత్ర శుక్ల అష్టమిన. ఇంకా చతుర్దశి తిథిన కూడా, ఓ మహాభాగ, నీపై స్నేహముచేత—సందేహమే లేదు.

Verse 42

शयने बोधने विष्णोः संप्राप्ते द्वादशीदिने । विष्णोरपि च दुर्गायाः संप्राप्ते नवमीदिने

విష్ణువు శయనము మరియు బోధనము సమయమున, ద్వాదశి తిథి వచ్చినప్పుడు; అలాగే నవమి తిథి వచ్చినప్పుడు—విష్ణువుకును దుర్గాదేవికును కూడా (వ్రత-పూజ) జరుగును.

Verse 43

आश्विने शुक्लपक्षे च गीतवादित्रनिस्वनैः । महोत्सवं तथा चित्रैर्हास्यलास्यैः पृथग्विधैः

ఆశ్విన మాస శుక్లపక్షంలో గీతాలు, వాద్యాల నినాదంతో మహోత్సవం నిర్వహించాలి; నానావిధ వినోదాలు, హాస్యం, విభిన్న నృత్యాలతో అది శోభించాలి।

Verse 44

यस्तत्र मानवो नित्यं श्रद्धया परया युतः । करिष्यति च गीतादि स यास्यति परां गतिम्

అక్కడ ఎవడు నిత్యం పరమ శ్రద్ధతో కూడి భజన-కీర్తనాది చేస్తాడో, వాడు పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 45

वयं तस्य भविष्यामः सदैव प्रीतमानसाः । प्रदास्यामस्तथा कामान्मनसा वांछितान्नृप

ఓ రాజా! మేము ఎల్లప్పుడూ అతనిపై ప్రసన్నహృదయులమై ఉంటాము; అతని మనసులో కోరిన కోరికలను కూడా మేము ప్రసాదిస్తాము।

Verse 46

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः स्वानि स्थानानि भेजिरे । भीष्मोऽपि हर्षसंयुक्तः स्वगृहं प्रस्थितस्ततः

ఇలా చెప్పి ఆ విప్రులు తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిపోయారు; భీష్ముడు కూడా హర్షంతో నిండిపోయి అప్పుడు తన ఇంటికి బయలుదేరాడు।