Adhyaya 48

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्य समुद्देशे हरिश्चंद्रस्य भूपतेः । आश्रमो ऽस्ति सुविख्यातो नानाद्रुमसमावृतः

సూతుడు పలికెను—ఆ ప్రాంతంలోనే, అక్కడే, రాజు హరిశ్చంద్రుని ప్రసిద్ధ ఆశ్రమము ఉంది; అది నానావిధ వృక్షములతో ఆవరించబడి ఉంది.

Verse 2

यत्र तेन तपस्तप्तं संस्थाप्योमामहेश्वरौ । यच्छता विविधं दानं ब्राह्मणेभ्योऽभिवांछितम्

అక్కడ అతడు తపస్సు ఆచరించెను; ఉమా-మహేశ్వరులను ప్రతిష్ఠించి, బ్రాహ్మణులకు వారు కోరినట్లుగా నానావిధ దానములు ఇచ్చెను.

Verse 3

आसीद्राजा हरिश्चंद्रस्त्रिशंकुतनयः पुरा । अयोध्याधिपतिः श्रीमान्सूर्यवंशसमुद्भवः

పూర్వకాలంలో త్రిశంకుని కుమారుడైన, సూర్యవంశసంభవుడైన, శ్రీమంతుడూ అయోధ్యాధిపతియైన రాజు హరిశ్చంద్రుడు ఉండెను.

Verse 4

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं ध्रुवम् । तस्मिञ्छासति धर्मेण न च चौरकृतं भयम्

ఆయన రాజ్యంలో క్షామం లేదు, వ్యాధి లేదు, అకాలమరణం కూడా లేదు; ధర్మమార్గంలో పాలించినందున దొంగల వల్ల భయం కలగలేదు।

Verse 5

कालवर्षी सदा मेघः सस्यानि प्रचुराणि च । रसवंति च तोयानि सर्वर्तुफलिता द्रुमाः

మేఘాలు కాలానుగుణంగా ఎల్లప్పుడూ వర్షించేవి; పంటలు సమృద్ధిగా ఉండేవి; నీరు మధురంగా, ప్రాణదాయకంగా ఉండేది; చెట్లు ప్రతి ఋతువులో ఫలించేవి।

Verse 6

दंडस्तत्राभवद्वास्तौ गृहरोधोऽक्षदेवने । एको दोषाकरश्चंद्रः प्रियदोषाश्च कौशिकाः

అక్కడ ‘దోషాలు’ అన్నవి పేరుకే—ఇంట్లో దండం కేవలం వస్తువుగా; ‘గృహనిర్బంధం’ పాశక్రీడలో మాత్రమే; రాత్రిని కలిగించేది చంద్రుడొక్కడే; రాత్రిప్రియులు గుడ్లగూబలే।

Verse 7

स्नेहक्षयश्च दीपेषु विवाहे च करग्रहः । वृत्तभंगस्तथा गद्ये दानोत्थितिर्गजानने

‘నూనె తగ్గడం’ దీపాల్లో మాత్రమే; ‘చేతి పట్టుకోవడం’ వివాహంలో మాత్రమే; ‘ఛందోభంగం’ గద్యంలో మాత్రమే; ‘దానంతో లేచుట’ గజానన శ్రీగణేశునిలో మాత్రమే।

Verse 8

तस्यैवं गुणयुक्तस्य सार्वभौमस्य भूपतेः । एक एव महानासीद्दोषः पुत्रविवर्जितः

అటువంటి గుణసంపన్నుడైన ఆ సార్వభౌమ రాజుకు ఒకే గొప్ప లోపం ఉండెను—అతడు పుత్రహీనుడు।

Verse 9

ततः पुत्रकृते गत्वा चकार सुमहत्तपः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे लिंगं संस्थाप्य भक्तितः

అనంతరం పుత్రప్రాప్తి కొరకు అతడు వెళ్లి మహాతపస్సు ఆచరించాడు. చమత్కారపుర పుణ్యక్షేత్రంలో భక్తితో శివలింగాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 10

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशसंस्थितः । जलाश्रयश्च हेमंते स ध्यायति महेश्वरम्

గ్రీష్మంలో పంచాగ్ని సాధన చేసి, వర్షాకాలంలో తెరిచిన ఆకాశం కింద నిలిచి, హేమంతంలో నీటిని ఆశ్రయించి అతడు మహేశ్వరుని ధ్యానించాడు।

Verse 11

ततो वर्षसहस्रांते तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूत्समं गौर्या गणसंघैः समावृतः

తర్వాత వెయ్యేళ్ల ముగింపున అతనిపై ప్రసన్నుడైన మహేశ్వరుడు, గౌరీతో కూడి, గణసమూహాలతో పరివృతుడై ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 13

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः स्तुत्वा सूक्तैः श्रुतैरपि । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

అప్పుడు అతడు ఆయనకు ప్రణామం చేసి, శ్రుతిలో ప్రసిద్ధమైన సూక్తులతో గట్టిగా స్తుతించాడు. అనంతరం వినయంతో, అంజలి ముద్రలో నిలిచి ఇలా పలికాడు।

Verse 14

त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ यत्किंचिद्धरणीतले । तदस्ति मे गृहे सर्वं वांछितं स्वेन चेतसा

హే దేవశ్రేష్ఠా! నీ ప్రసాదంతో భూమిపై ఉన్నదేదైనా, నా మనసు కోరినదంతా నా గృహంలోనే ఇప్పటికే ఉంది।

Verse 19

यस्मात्त्वया महामूर्ख न प्रणामः कृतो मम । हरादनंतरं तस्माच्छापं दास्याम्यहं तव

ఓ మహామూఢుడా! హరుడు (శివుడు) వెంటనే తరువాత నిలిచిన నన్ను నీవు నమస్కరించలేదు; అందుచేత నేను నీకు శాపం ఇస్తాను।

Verse 20

तव संलप्स्यते पुत्रो यथोक्तः शूलपाणिना । परं तन्मृत्युजं दुःखं त्वं शिशुत्वेपि लप्स्यसे

శూలపాణి (శివుడు) చెప్పినట్లే నీకు కుమారుడు తప్పక కలుగును; కానీ మరణజన్యమైన ఘోర దుఃఖాన్ని అతడు శిశువై ఉన్నప్పుడే నీవు అనుభవిస్తావు।

Verse 21

एवमुक्त्वा भगवती सार्धं देवेन शंभुना । अदर्शनं ययौ पश्चात्तथान्यैरपि पार्श्वगैः

ఇలా పలికి భగవతి దేవి దేవుడు శంభుతో కలిసి, ఇతర పరివారసహితంగా, తరువాత కనబడకుండా అంతర్ధానమైంది।

Verse 22

सोऽपि राजा वरं लब्ध्वा शापं च तदनंतरम् । न जगाम गृहं भूयश्चकार सुमहत्तपः

ఆ రాజు వరం పొందిన వెంటనే శాపమూ పొందాడు; అయినా ఇంటికి వెళ్లలేదు, మళ్లీ అత్యంత మహత్తర తపస్సు చేశాడు।

Verse 23

एकासनं समारूढौ कृत्वा गौरी महेश्वरौ । ततश्चाराधयामास समं पुष्पानुलेपनैः

గౌరీ మహేశ్వరుల కోసం ఒకే ఆసనం సిద్ధం చేసి వారిని కలిసి కూర్చోబెట్టాడు; తరువాత పుష్పాలు, సుగంధ అనులేపనాలతో ఇద్దరినీ సమంగా ఆరాధించాడు।

Verse 24

विशेषेण ददौ दानं ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः । भूमिशायी प्रशांतात्मा षष्ठकालकृताशनः

ప్రత్యేక భక్తితో ఆ భూపతి బ్రాహ్మణులకు దానం చేశాడు. నేలపై శయనించి, ప్రశాంతచిత్తుడై, ఆరవ కాలంలో మాత్రమే భోజనం చేసేవాడు।

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते भगवान्वृषभध्वजः । पार्वत्या सहितो भूयस्तस्य संदर्शनं गतः

ఆపై సంవత్సరాంతంలో వృషభధ్వజుడైన భగవాన్, పార్వతీతో కలిసి, మళ్లీ అతని దర్శనానికి వచ్చాడు।

Verse 26

ततः स नृपतिस्ताभ्यां युगपद्विधिपूर्वकम् । कृत्वा नतिं ततो वाक्यं विनयादिदमब्रवीत्

అప్పుడు రాజు విధిపూర్వకంగా వారిద్దరికీ ఒకేసారి నమస్కరించి, వినయంతో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 27

पुरा देवि मयानंदपूरे व्याकुल चेतसा । न नता त्वं न मे कोपं तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

ఓ దేవీ! పూర్వం ఆనందపురంలో నా మనస్సు వ్యాకులమై ఉండగా నేను నీకు నమస్కరించలేదు; అందువల్ల నాపై కోపించకుము।

Verse 28

देहार्धधारिणी देवि सदा त्वं शूलधारिणः । तदैकस्मिन्नते कस्मान्न नता त्वं वदस्व मे

ఓ దేవీ! నీవు శూలధారుడైన శివుని అర్ధాంగినివి, సదా ఆయనతో ఏకమై ఉన్నావు; అయితే నేను ఆయనకే నమస్కరించినప్పుడు నీవు ఎందుకు నమస్కారాన్ని స్వీకరించలేదు? చెప్పుము।

Verse 30

तथापि च पृथक्त्वेन मया त्वं तु नता सह । एकासनं समारूढा तत्समं देवि पूजिता

అయినప్పటికీ, ఓ దేవీ, నేను నిన్ను ప్రత్యేకంగా కూడా నమస్కరించాను; శివునితో ఒకే ఆసనంపై ఆసీనురాలివైనందున నిన్ను కూడా సమానంగా పూజించాను।

Verse 31

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यः पुरोक्तः पुरारिणा । सोस्तु वै सफलः सद्यो वरः पुत्रकृते मम

కాబట్టి నాపై ప్రసాదం చేయుము; త్రిపురారియైన శివుడు ముందుగా పలికిన వరం నా కుమారప్రాప్తి కోసం వెంటనే ఫలించుగాక।

Verse 32

यया वंशधरः पुत्रो दीर्घायुर्दृढविक्रमः । त्वत्प्रसादाद्भवेद्देवि तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ఓ దేవీ, నీ ప్రసాదంతో వంశధరుడైన, దీర్ఘాయుష్మంతుడైన, దృఢవిక్రముడైన కుమారుడు జన్మించునట్లు నీవు దయచేసి చేయుము।

Verse 33

श्रीदेव्युवाच । नान्यथा मे वचो राजञ्जायतेऽत्र कथंचन । तस्माद्बालोऽपि ते पुत्रः पंचत्वं समुपैष्यति

శ్రీదేవి పలికెను—ఓ రాజా, ఇక్కడ నా వాక్యం ఏ విధంగానూ ఇతరథా కాదే; అందుచేత నీ కుమారుడు బాలుడైనప్పటికీ పంచత్వం (మరణం) పొందును।

Verse 34

दर्शयित्वा तु ते दुःखमल्पमृत्युसमुद्भवम् । भूयः संप्राप्स्यति प्राणानचिरान्मे प्रसादतः

కాని స్వల్పమరణం వల్ల కలిగిన నీ దుఃఖాన్ని చూపించిన తరువాత, నా ప్రసాదంతో అతడు త్వరలోనే మళ్లీ ప్రాణాలను పొందును।

Verse 35

भविष्यति च दीर्घायुस्ततो वंशधरो जयी । सार्वभौमप्रधानश्च दानी यज्वा च धर्मवित्

అనంతరం అతడు దీర్ఘాయుష్మంతుడై, వంశధరుడుగా విజేతగా నిలుస్తాడు. సార్వభౌమాధిపతులలో ప్రధానుడై, దానశీలుడై, యజ్ఞపరుడై, ధర్మవేత్తగా ఉంటాడు.

Verse 36

तस्माद्राजन्गृहं गत्वा कुरु राज्यमभीप्सितम् । संप्राप्स्यसि सुतं श्रेष्ठं यादृशं कीर्तितं मया

కాబట్టి, ఓ రాజా, గృహానికి వెళ్లి నీకు అభీష్టమైన రాజ్యాన్ని స్వీకరించు. నేను వర్ణించినట్లే నీవు శ్రేష్ఠమైన కుమారుని పొందుతావు.

Verse 37

अन्योऽपि मानवो यो मां रूपेणा नेनसंस्थिताम् । पूजयिष्यति चात्रैव समं देवेन शंभुना

ఇంకెవడైనా మనిషి నన్ను ఇక్కడ ఇదే రూపంలో స్థితురాలినని భావించి పూజిస్తే, అతనికి దేవుడు శంభువును పూజించినంత పుణ్యం లభిస్తుంది.

Verse 38

तस्याहं संप्रदास्यामि पुत्रान्हृदयवांछितान् । तथान्यदपि यत्किंचिदचिरान्नात्र संशयः

అటువంటి భక్తునికి నేను హృదయాభిలషితమైన కుమారులను ప్రసాదిస్తాను; అలాగే అతడు కోరిన మరేదైనా త్వరలోనే ఇస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 39

श्रीमहादेव उवाच । भूय एव नृपश्रेष्ठ मत्तः प्रार्थय वांछितम् । न वृथा दर्शनं मे स्यात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

శ్రీ మహాదేవుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మరల నన్ను కోరినదాన్ని ప్రార్థించు. నా దర్శనం వృథా కాదును; ఇది సత్యమని నీకు చెబుతున్నాను.

Verse 40

हरिश्चंद्र उवाच । कृतकृत्योस्मि देवेश सर्वमस्ति गृहे मम । पुत्रं त्यक्त्वा त्वया सोऽपि दत्तो वंशधरो जयी

హరిశ్చంద్రుడు పలికెను—హే దేవేశా! నేను కృతకృత్యుడను; నా గృహంలో సమస్త సమృద్ధి ఉంది. పుత్రలేమి దుఃఖాన్ని తొలగించి, నీవు వంశధరుడైన జయశీలి పుత్రుని ప్రసాదించితివి।

Verse 41

तथापि न तवादेशो व्यर्थः कार्यः कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देव याचयिष्यामि वांछितम्

అయినప్పటికీ నీ ఆజ్ఞ ఏ విధంగానూ వ్యర్థం కాకూడదు. అందుకే, హే దేవా! నేను కోరిన వరాన్ని యాచించెదను।

Verse 42

राजसूयकृतेऽस्माकं सदा बुद्धिः प्रवर्तते । निषेधयंति मां सर्वे मन्त्रिणः सुहृदस्तदा

రాజసూయ యాగం చేయాలనే నా బుద్ధి ఎల్లప్పుడూ ప్రవృత్తమై ఉంటుంది. కానీ ఆ సమయంలో నా మంత్రులు, సుహృదులు అందరూ నన్ను నిరోధిస్తారు।

Verse 43

सर्वैस्तैर्जायते यज्ञः पार्थिवैः करदीकृतैः । युद्धं विना करं तेऽपि न यच्छन्ति यतो विभो

ఆ యజ్ఞం అన్ని రాజులను కరదులుగా (అధీనులుగా) చేసినప్పుడే సిద్ధిస్తుంది. యుద్ధం లేకుండా వారు కూడా కరాన్ని ఇవ్వరు—అందుకే, హే విభో!

Verse 44

ततो युद्धार्थिनं मां ते वारयंति हितैषिणः । कृतोत्साहं मखप्राप्तौ नीतिमार्गसमाश्रिताः

కాబట్టి నేను యుద్ధం కోరినప్పుడు ఆ హితైషులు నన్ను ఆపుతారు. యాగసిద్ధికి నేను ఉత్సాహంతో ఉన్నా, వారు నీతి-మార్గం, ఉపదేశ మార్గాన్ని ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 45

तस्मात्तव प्रसादेन राजसूयो भवेन्मखः । अविघ्नः सिद्धिमायातु मम नान्यद्वृणोम्यहम्

కాబట్టి మీ ప్రసాదముచేత రాజసూయ యాగము సిద్ధించుగాక. అది అవిఘ్నంగా విజయాన్ని పొందుగాక; నాకు మరొకటి ఏదియు కావలెను కాదు.

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शन हरः । सोऽपि लब्धवरो भूपः स्वमेव भवनं गतः

సూతుడు పలికెను— ‘తథాస్తు’ అని హరుడు (శివుడు) ప్రతిజ్ఞ చేసి దర్శనమునకు అందకుండా అంతర్ధానమయ్యెను. వరం పొందిన రాజు కూడా తన భవనమునకు వెళ్లెను.

Verse 47

एवं तेन नरेन्द्रेण पूर्वं तत्र विनिर्मितौ । उमामहेश्वरौ पश्चान्निर्मितावितरैरपि

ఈ విధంగా ఆ నరేంద్రుడు ముందుగా అక్కడ ఉమా-మహేశ్వరులను స్థాపించెను; తరువాత ఇతరులచేత కూడా వారు నిర్మింపబడి ప్రతిష్ఠింపబడ్డారు.

Verse 48

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

హే ద్విజులారా! పంచమీ తిథి వచ్చినప్పుడు ఆ ఉమా-మహేశ్వరులకు పూజ చేసి, సంవత్సరమంతా ఫలాదులు సమర్పించువాడు, తన వంశోద్ధరణకు సమర్థమైన ఇష్టపుత్రుని పొందును.

Verse 529

यस्तं नमति देवेशं तेन त्वं सर्वदा नता । नतायां त्वयि देवेशो नतः स्यादिति मे मतिः

ఎవడు ఆ దేవేశ్వరునికి నమస్కరిస్తాడో, అతని చేత నీవు కూడా సదా నమిత (గౌరవిత) అవుతావు. నిన్ను నమస్కరించినప్పుడు దేవేశ్వరునికీ నమస్కారం అవుతుంది—ఇది నా భావన.