Adhyaya 45

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అక్కడే అత్యంత పుణ్యప్రదమైన పుష్కరత్రయం ఉంది; అక్కడ పూర్వం ఆనర్తాధిపతి రాజు తపస్సు చేశాడు.

Verse 2

यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्

ఎవడు అక్కడ కార్తిక మాసంలో, చంద్రుడు కృత్తికా నక్షత్రంలో ఉన్నప్పుడు, మధ్యాహ్నం స్నానం చేస్తాడో—వాడు పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ఋషులు పలికిరి—అక్కడ అత్యంత పుణ్యమైన పుష్కరత్రయం ఎలా వచ్చి చేరింది? అది ఏ స్థలంలో తెలిసికొనవలెను, ఏ ఏ లక్షణాలచే? ఓ సూతపుత్రా, చెప్పుము।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् । प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता

సూతుడు పలికెను—ఏ లక్షణాలచే పుష్కరత్రయం తెలిసికొనబడునో, వాటిని మీకు నేను కీర్తించెదను. పూర్వకాలంలో అక్కడ ధీమంతుడైన ముని విశ్వామిత్రుడు దానిని దర్శించెను।

Verse 5

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

ఒకప్పుడు, ఆ సన్ముని విశ్వామిత్రుడు అక్కడ నివసించుచుండగా, కృత్తికాయోగసంయుతమైన పుణ్య కార్త్తికీ తిథి సముపస్థితమైంది।

Verse 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

ఆ క్షేత్రం సర్వతీర్థమయమని తెలిసికొని, తపోనిధి గాధినందనుడు అప్పుడు తన చిత్తంలో ఆలోచించెను।

Verse 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

“ఈ రోజు పుణ్య కార్త్తికీ, కృత్తికాయోగసంయుతమైనది; ఈ రోజున పుష్కరజలంలో స్నానం చేయుటవలన మనుష్యులకు శ్రేయస్సు లభించును. కాని ఆద్య పుష్కరం దూరమైయున్నది; ఇప్పుడది చేరుట సాధ్యం కాదు।”

Verse 8

तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् । स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा

కాబట్టి ఇక్కడ ఉన్నదానిలోనే నేను స్నానం చేస్తాను. ఇలా నిశ్చయం చేసుకొని, శ్రద్ధతో పవిత్రమైన చిత్తంతో అతడు ఆ కార్యాన్ని ఆచరించాడు.

Verse 9

ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः । बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत

ఆపై అతడు అన్ని దిక్కులా పుష్కరాలను వెదకసాగాడు. అక్కడ తీర్థాలు అనేకంగా ఉండటంతో అతడు స్పష్టమైన నిర్ణయానికి రాలేకపోయాడు.

Verse 10

दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् । स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः

ఒకటి తర్వాత ఒక జలస్థానాన్ని చూసి అతడు మళ్లీ మళ్లీ స్నానం చేశాడు. ఆపై ఇటూ అటూ తిరుగుతూ అతడు అలసటకు లోనయ్యాడు.

Verse 12

वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः । तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् । मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् । ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः

అప్పుడు అతడు చెట్టు వేరును ఆశ్రయించి నేలపై కూర్చున్నాడు. శుచిగా మారి శ్రద్ధతో త్రిపుష్కరాన్ని స్తుతించాడు. మధ్యమ (పుష్కర) నుండి స్వర్గమార్గం ఒక యోజనమని, కనిష్ఠం నుండి అర్ధ యోజనమని; జ్యేష్ఠకుండం నుండి అయితే సద్గుణులలో అది మళ్లీ చేతి కొలతంత దూరమేనని ప్రసిద్ధి.

Verse 13

पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते

సందేహం లేకుండా తీర్థాలు స్నానం, దానాల ద్వారా పవిత్రం చేస్తాయి; కానీ పుష్కర దర్శనం మాత్రమే చేసినా మనిషి పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

పుష్కర అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, కూరలు–మూలాలు–ఫలముల మాత్రముతోనైనా ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టినచో, అక్కడ ఒక్క బ్రాహ్మణుని భోజనమే కోటి మందికి భోజనం పెట్టిన ఫలముగా భావింపబడును।

Verse 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

పుష్కరంలో స్నానం దుష్కరం, పుష్కరంలో తపస్సు దుష్కరం; పుష్కరంలో నివాసమూ దుష్కరమే—పుష్కరంలో అన్నీ దుష్కరములు (అందువల్ల మహాపుణ్యప్రదములు)।

Verse 16

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः । स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्

కార్తిక మాసంలో కృత్తికా-యోగ సమయమున పుష్కరంలో స్నానం చేయు మనుష్యుడు, జన్మమరణ చక్రంవలన కూడిన పాపములనుండి క్షణమాత్రంలో విముక్తుడగును।

Verse 17

ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः । कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्

జ్యేష్ఠ పుష్కరంలో ప్రాతఃస్నానం, మధ్యమ పుష్కరంలో మధ్యాహ్నస్నానం, కనిష్ఠ పుష్కరంలో సూర్యాస్తమయ స్నానం—ఇలా ఒకసారి చేసినవాడే స్వర్గాన్ని పొందును।

Verse 18

तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् । यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः

సర్వ దేహధారుల దేహములలో పాపము అంతవరకే నిలిచియుండును; మనుష్యులు పుష్కర జలములతో నిశ్చయంగా స్నానం చేయువరకు।

Verse 19

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

సూర్యకిరణాల స్పర్శతో చీకటి ఎలా నశిస్తుందో, అలాగే పుష్కర జలస్పర్శతో పాపము శీఘ్రంగా తొలగిపోతుంది।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि । कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते

భూమిపై మనిషి బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు చేసినా, కార్తీక మాసంలో పుష్కరంలో స్నానం చేస్తే నిర్దోషత్వాన్ని పొందుతాడు।

Verse 21

किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः । कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्

దానాలు, వ్రతాలు, హోమాలు లేదా విస్తార యజ్ఞాలు ఎందుకు? కార్తీకంలో పుష్కరస్నానంతో వాటన్నిటి ఫలము లభిస్తుంది।

Verse 22

यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता । तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्

సంయమంతో నేను పలికిన ఈ వాక్యము సత్యమైతే, నాకీ రోజే శీఘ్రంగా పుష్కరసంభవుని దర్శనం కలుగుగాక।

Verse 23

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

ఇలా జ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు పలుకుతుండగా, ఆకాశం నుండి శరీరరహిత వాణి ఉద్భవించింది—ఓ శ్రేష్ఠ ద్విజులారా!

Verse 24

विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः । मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्

హే విశ్వామిత్ర మునిశ్రేష్ఠా! నా నివాసం నిత్యము గగనమందే ఉంటుంది—కృత్తికా నక్షత్రయోగముతో కూడిన ఆ ఒక్క కార్త్తికీ సందర్భాన్ని తప్ప.

Verse 25

तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् । अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर

కాబట్టి ఆ దినమున భూమితలమందు నా నివాసము నిశ్చయము. ఈ పుణ్యవనములో తత్త్వానుసారంగా విధివిధానములతో స్నానం ఆచరించు.

Verse 26

विश्वामित्र उवाच । सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः । तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—మీరు సమస్త తీర్థములకు ఆశ్రయమని వినబడుచున్నది. అయితే హే తీర్థేశ్వరా! మీరు ఇక్కడే స్థితులై ఉన్నారని నేను ఎలా తెలుసుకొందును?

Verse 27

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

అప్పుడు మళ్లీ ఒక వాణి ఉద్భవించింది—తారలవలె, గగనమందు సంచరించుచూ—మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుని హర్షింపజేసింది, హే ద్విజోత్తమా!

Verse 28

नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः । तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्

ఈ వనమునకు అతి దూరముకాదు; ఇక్కడ కొన్ని జలాశయములు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటిలో అధోముఖముగా నిలిచిన ఒక పద్మము కనబడుచున్నది.

Verse 29

ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके । तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्

రెండవ జలాశయంలో కమలం పైవైపు ముఖముతో ఉంటుంది; మూడవదానిలో అది పక్కవైపు ముఖముతో ఉంటుంది. అక్కడ పైముఖ కమలాలచే జ్యేష్ఠ పుష్కరమని గుర్తించవలెను.

Verse 30

पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् । अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! పక్కముఖ కమలాలతో గుర్తించబడిన పుష్కరము ‘మధ్యమ పుష్కరము’ అని కీర్తించబడింది. అలాగే క్రిందిముఖ కమలాలతో గుర్తించబడినది భూమిపై ‘కనిష్ఠ పుష్కరము’ అని తెలుసుకోవలెను.

Verse 31

एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఈ చిహ్నాలచే తీర్థాన్ని గుర్తించి పవిత్రస్నానం ఆచరించుము. ఇది విని ఆ ముని వెంటనే లేచి ఆ స్థలమునకు వెళ్లెను.

Verse 32

तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः । तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्

అక్కడ అలాంటి కమలాలతో అలంకృతమైన ఆ జలాశయాలు నిలిచియున్నవి. వాటిని చూచి శ్రద్ధతో కూడినవాడై అతడు క్రమానుసారంగా విధివిధానంగా స్నానం చేసెను.

Verse 33

ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्

ఆ తరువాత అతడు విధిప్రకారం సమ్యకంగా పితృతర్పణం ఆచరించెను.

Verse 34

ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः । चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः

అనంతరం శాకములు, మూలములు, నీవారము (అడవి ధాన్యం) మరియు ఫలములతో, శ్రేష్ఠ ద్విజులు అక్కడే విధివిధానంగా శ్రాద్ధం నిర్వహించారు।

Verse 35

तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः

అక్కడే ఆ తీరం మీద నిలబడి, సమాహిత మనస్సుతో అతడు కార్తిక మాసంలో కృత్తికా-యోగం వచ్చినప్పుడు పవిత్ర చిహ్న దర్శనానికి ఆకాంక్షతో గమనిస్తూ ఉన్నాడు।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

బ్రాహ్మణులు అన్నారు—కార్తిక మాసంలో జ్యేష్ఠ పుష్కరంలో కృత్తికా-యోగం వచ్చినప్పుడు ఎలాంటి పవిత్ర చిహ్నం ప్రదర్శితమవుతుంది? అక్కడ జరిగేదంతా మాకు త్వరగా చెప్పండి।

Verse 37

सूत उवाच । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः । तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः

సూతుడు అన్నాడు—కార్తిక మాసంలో కృత్తికా-యోగ సమయంలో చంద్రుడు ఆ స్థితిలో ప్రవేశించినప్పుడు, నీటి మధ్య నుంచి ఒక అత్యుత్తమ కమలం వెలువడుతుంది।

Verse 38

तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः । सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्

ఆ కమల మధ్యభాగంలో ప్రజలు బొటనవేలి పరిమాణంలో ఒక పురుషుని దర్శిస్తారు; అందువల్ల శ్రద్ధతో శుభ్రంగా స్నానం చేసినవారు ఆ తీర్థఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతారు।

Verse 39

एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः

ఈ కారణముచేత మహాముని విశ్వామిత్రుడు స్నానం చేసి, ఆ పవిత్ర చిహ్నాన్ని దర్శించుటకు మహా ప్రయత్నంతో నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 40

तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः

ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు అలా దర్శించుచుండగా, అక్కడికి ఆనర్తాధిపతి రాజు బృహద్బలుడు వచ్చెను।

Verse 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

వేటచేత అత్యంత శ్రమించి, అనేక మృగసమూహాలను, అలాగే ఎలుగుబంట్లను, వరాహాలను, సారంగమృగాలను, శంబరమృగాలను సంహరించెను।

Verse 42

सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः । तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः

అదే మార్గమున మధ్యాహ్న వేళ అతనికి సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు, తోడేళ్లు వంటి హింసక అరణ్యచారులు, ఇంకా ఇతర జంతువులూ ఎదురయ్యెను।

Verse 43

अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्

అప్పుడు అతడు చెట్టు అడుగున మునీశ్వరుడైన విశ్వామిత్రుని చూచెను—స్నానం చేసి కూర్చొని, ఆ జలాశయాన్ని దర్శించుచుండెను।

Verse 44

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् । श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः

అప్పుడు అతడు ఆయనకు భక్తితో నమస్కరించి గుర్రం నుండి దిగాడు; శ్రమతో అలసిన ఆ ఉత్తమ రాజు ఆ జలంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् । सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्

అంతలో ఆ జలములోనుండి ఒక కమలం ఉద్భవించింది—వెయ్యి రేకులతో అలంకృతమై, పన్నెండు సూర్యుల వంటి కాంతితో ప్రకాశించింది।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् । जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना

ఆ మహత్తరమైన, అత్యద్భుతమైన కమలాన్ని చూసి, కుతూహలంతో నిండిన రాజు దానిని తానే ఎడమ చేతితో పట్టుకున్నాడు।

Verse 47

स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः । उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆ కమలాన్ని కేవలం తాకగానే ఒక మహా ధ్వని ఉద్భవించింది; అది సమస్త లోకాన్ని నింపింది।

Verse 48

तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् । पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्

ఆ ధ్వనిని విని రాజు మూర్ఛలోకి వెళ్లాడు; ఆ జలంలో పడగానే ఆ కమలం కూడా కనుమరుగైంది।

Verse 49

ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः । सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः

అప్పుడు మహా కష్టంతో అతనిని నీటిలోనుండి బయటికి లాగి తీశారు; దుఃఖశోకంతో ఆర్తులైన సేవకులు “హాయ్! హాయ్!” అని విలపించారు।

Verse 50

ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् । यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्

తర్వాత అతడు కష్టపడి తీరం చేరి క్రమంగా చైతన్యం పొందాడు; కానీ తన అవయవాలను చూసిన వెంటనే కుష్ఠరోగం వచ్చి పడింది।

Verse 51

ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः । शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्

అప్పుడు తన శరీరం అలా మారినదాన్ని చూసి అతడు విషాదంలో మునిగిపోయాడు; ముక్కు, పాదాలు, చేతులు క్షీణించి, స్వరం కర్కశంగా ఘర్ఘరంగా మారింది।

Verse 52

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

అప్పుడు రాజు విశ్వామిత్ర ముని సమీపానికి వెళ్లి దీనమైన మాటలు పలికాడు; కన్నీళ్లతో గొంతు గద్గదమై, వాక్కు కంపించింది।

Verse 53

भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि । अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्

“భగవన్, చూడండి—నా శరీరం ఎలా అయిందో! నేను అకస్మాత్తుగా ఈ నీటిలో మునిగాను; అంతటితోనే ఈ దేహం వికృతమై నింద్యమైంది।”

Verse 54

तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर । येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्

ఓ మునీశ్వరా! ఇది త్రాగు నీటి దోషమా, లేక భూమిలోని ఏదైనా వికృతియా? దాని వల్ల నా శరీరం అకస్మాత్తుగా ఇంతటి వికృతికి లోనైంది.

Verse 55

विश्वामित्र उवाच । सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया । उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఓ రాజా! నీవు స్పర్శించినది నిజంగా సావిత్ర పద్మమే. దాని మధ్యాహ్న సమయంలో మధ్యలో స్వయంగా సూర్యుడు నివసిస్తాడు; నీవు ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో దానిని తాకితివి.

Verse 56

यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव । शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले

ఓ పార్థివా! కార్తిక మాసంలో కృత్తికా-యోగం కలిగినప్పుడు, చంద్రసంబంధమైన ఆ సమయంలో ఇది (సావిత్ర పద్మం) పుష్కర జలంలో ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 57

तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः । प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता

ఇదే జ్యేష్ఠ పుష్కరం; నీవు శ్రమతో అలసిపోయి ఇక్కడ ప్రవేశించితివి. నేడు కార్తికీ, అది కృత్తికా-యోగంతో సంయుక్తమై ఉంది.

Verse 58

एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये । श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्

ఇదిని దర్శించి మనిషి ఇక్కడ ఈ జలాశయంలో స్నానం చేయవలెను. పరమ శ్రద్ధతో యుక్తుడై అతడు పరమ గతిని పొందును.

Verse 59

उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् । एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्

ఓ రాజా, నీవు అశౌచస్థితిలో కేవలం తీసుకుపోవాలనే ఉద్దేశంతో ఈ పద్మాన్ని స్పృశించావు; అందుకే ఇలాంటి ఫలితం కలిగింది.

Verse 60

बृहद्बल उवाच । कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः । तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै

బృహద్బలుడు అన్నాడు— ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నా కుష్ఠవ్యాధి పూర్తిగా ఎలా నశిస్తుంది? తపస్సుతోనా, నియమాలతోనా, లేక విధిగా చేసిన వ్రతంతోనా?

Verse 61

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు— ఓ మహీపతే, ఈ క్షేత్రంలో సహస్రాంశు సూర్యుని ఆరాధించు; అప్పుడు కుష్ఠనాశమునుండి పుట్టిన నిశ్చిత సిద్ధిని పొందుతావు.

Verse 62

तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः । तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा

ముని వాక్యాన్ని విని భూపాలుడు బృహద్బలుడు ఆ క్షణమే సూర్యుని ప్రతిమను స్థాపించాడు.

Verse 63

अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः । श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः

అతడు పుష్పాలు, ధూపం, అనులేపనాలతో విధివిధానంగా (సూర్యుని) అర్చించాడు; పరమ శ్రద్ధతో, ముఖ్యంగా ఆదివారంలో.

Verse 64

उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः । पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः

ఉపవాసంలో నిమగ్నుడై, రక్తచందనలేపనంతో, ఎర్ర పుష్పాలతో కూడ పరమ శ్రద్ధతో పూజ చేశాడు।

Verse 65

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

తర్వాత ఒక సంవత్సరం ముగింపున, ఆ రాజు కుష్ఠవ్యాధి మొదలైన రోగాల నుండి విముక్తుడై, పన్నెండు సూర్యుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించాడు।

Verse 66

ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः । देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा

ఆపై తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందీ, అనేక రాజభోగాలు అనుభవించి, దేహాంతంలో దిననాథుడు సూర్యదేవుని మందిరలోకాన్ని పొందాడు।

Verse 67

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

సూతుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఈ విధంగా అక్కడ ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు సర్వలోకాలకు తెలిసేలా పుష్కరత్రయాన్ని ప్రकटించి స్థాపించాడు।

Verse 68

यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च । प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति

అక్కడ కార్తిక మాసంలో—కార్తికీ పౌర్ణమి నాడు, కృత్తికా నక్షత్రంలో—స్నానం చేసే మనిషి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు।

Verse 69

तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् । वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः । स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः

అలాగే బృహద్బలుడు ప్రతిష్ఠించిన భాస్కరుని దర్శించినవాడు—ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రతి ఆదివారము క్షణమాత్రమైనా అలా చేస్తే—రోగగ్రస్తుడైనా రోగముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 70

नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् । निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः

తీక్ష్ణదీధితి (తేజోమయ దేవుడు) అనుగ్రహంతో మనిషి నిరోగుడై, మనసులో కోరినదాన్ని త్వరగా పొందుతాడు; అలాగే నిష్కాముడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 71

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः । पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्

కార్తీక మాసంలో కృత్తికా యోగం ఉన్నప్పుడు, అత్యంత పుణ్యమైన పుష్కరాలలో ఎవడు వృషోత్సర్గం చేస్తాడో, అతడు అశ్వమేధ యాగ ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 72

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

అనేక మంది కుమారులను కోరాలి—వారిలో ఒక్కడైనా గయకు వెళితే; లేదా అశ్వమేధ యాగం చేస్తే; లేక నీలవర్ణ వృషభాన్ని వృషోత్సర్గంగా విడిచితే.

Verse 73

एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः । एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च

ఒక వైపు అన్ని తీర్థాలు, ఒక వైపు అన్ని దానాలు; కానీ మరో వైపు కార్తీకంలో పుష్కరాలలో చేసిన ఒక్క వృషోత్సర్గమే (అన్నిటికన్నా గొప్పది).

Verse 74

यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः । संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते

ఇదిని నిత్యం వినువాడు గాని, శ్రద్ధతో పఠించువాడు గాని, సర్వకామములను పొందించి బ్రహ్మలోకమున గౌరవింపబడును।