Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

॥ సూతుడు పలికెను ॥ అనంతరం అతడు మునిశ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునికి మరల నమస్కరించి, ఆయన శతసంఖ్యక కుమారులు ఉన్న చోటుకు వెళ్లెను।

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

వారికీ నమస్కరించి రాజు అదే విషయమై పలికెను; వశిష్ఠుని సంపూర్ణ ఉపదేశాన్ని వారు కూడా సమర్థించి ప్రకటించిరి।

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

అప్పుడు అతడు వారితో మరల చెప్పెను—“మీ తండ్రి ఇప్పుడు ఈ శరీరంతోనే నన్ను స్వర్గానికి నడిపించలేక, కార్యం నుండి విరమింపబడ్డాడు।”

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

“కాబట్టి మీరు ఇప్పుడే నా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించకపోతే, మిమ్మల్ని విడిచి నేను త్వరగా మరొక పురోహితుని నియమించెదను।”

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

“హే గురుపుత్రులారా! యజ్ఞప్రభావంతో ఈ శరీరంతోనే నన్ను దేవలోకానికి నడిపించువాడు ఎవడో, నేనతనినే ఆశ్రయించెదను।”

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

అతని ఆ మాటలు విని ఆ మునిశ్రేష్ఠులందరూ తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయి అతనితో కఠిన వాక్యాలతో పలికారు.

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

నీ హితాన్ని కోరిన గురువును నీవు విడిచిపెట్టినందున నీవు పాపివి; కాబట్టి, ఓ పాపీ, ఇప్పుడే లోకనిందితుడైన చండాలుడవు కావు.

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

ఆ మాటలు ముగియగానే ఆ భూపతి క్షణమాత్రంలోనే అంత్యజరూపాన్ని ధరించి వికృతాకార దేహాన్ని పొందాడు.

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

అతడు సన్నని నడుము, క్షీణమైన మెడ, పింగళ నేత్రాలు, విరిగిన ముక్కుతో కూడినవాడయ్యాడు; నల్లని అవయవాలు, వెలసిన వర్ణం, దుర్గంధంతో కప్పబడ్డాడు.

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

తర్వాత తనను తాను వికృతంగా చూసిన ఆ నరాధిపుడు—ఇప్పుడు చండాలధర్మాన్ని అనుసరించేవాడై—లజ్జతో వెంటనే తలవంచి నిలిచాడు.

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

ఆ బ్రాహ్మణులచే 'పో! పో!' అని పదేపదే తిరస్కరించబడుతూ, నలువైపులా అదుపులేని కుక్కలచే బాధింపబడుతూ, చిరిగిన బట్టలు కప్పుకున్న అతడు కాకి లేదా కోకిల వలె కనిపించాడు.

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

పిమ్మట, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఆవరించబడిన అతడు ఇలా ఆలోచించాడు: "నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? నాకు శాంతి ఎలా కలుగుతుంది?"

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

"మూర్ఖుడనైన నేను ఆ దొరకని పదవిని ఎందుకు కోరుకున్నాను? దాని ప్రభావం వల్ల నా స్వంత కులధర్మం కూడా భ్రష్టుపట్టిపోయింది."

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

"ఈ రోజు నేను నీటిలో ప్రవేశించాలా? లేక మండుతున్న మంటల్లో దూకాలా? లేదా విషం తినాలా? ఈ రోజు నాకు మరణం ఎలా సంభవిస్తుంది?"

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

"అటువంటి (దివ్య) శరీరంతో నేను ఎవరితోనైతే విహరించానో, ఆ నా భార్యలను ఈ (వికృత) శరీరంతో ఎలా చూడగలను?"

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

నేను నా కుమారులను, మనవలను, సుహృదులను, బంధువులను—అలాగే నా ఇతర సేవకజనులను—మళ్లీ ఎలా ఎదుర్కొనగలను?

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

నేను ఇలాంటి స్థితికి వచ్చానని విని, వారు ఈరోజు భయంలేక ఆనందిస్తారు।

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

నేను దానాలతో తృప్తిపరచిన వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు, నేను ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్నానని ఈరోజు విని, నిశ్చయంగా దుఃఖిస్తారు।

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

అలాగే నా హితంలో నిత్యం నిమగ్నమైన నా ప్రియ సుహృదులు, నన్ను ఇలాంటి స్థితిలో నిలిచినట్లు చూసి, వ్యాకుల దుఃఖస్థితికి చేరుతారు।

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

నా భద్రజాతి గజాలు—మదంతో అంధులై, అరవై ఏళ్ల వయస్సు గలవి—పరస్పరం యుద్ధం చేస్తే, నన్ను లేకుండా ఈరోజు వాటిని ఎవరు నియంత్రించి నియోగిస్తారు?

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

నా అశ్వాలు—తిత్తిర, కల్మాష వర్ణములవి, సుశిక్షితమై దృఢమైన సాదులతో నియంత్రితమై—నన్ను లేకుండా వాటి చిత్రపదన్యాసములతో ఎవరు అదుపు చేస్తారు?

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

అలాగే నా భృత్యవర్గం—కులీనులు, యుద్ధదుర్మదులు—నన్ను లేకుండా ఈ రోజు తీవ్ర దుఃఖంతో ఎవరి సమీపానికి వెళ్తారు?

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

నా ఖజానా కూడా—అనేక రత్నాలతో నిండినది—క్షీణమవుతుంది; నన్ను కోల్పోయి అది ఎవరి రక్షణలో భోగసౌఖ్యమూ భద్రతనూ పొందుతుంది?

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

అలాగే నా మహా నిల్వలు—ధాన్యం, గోవులు, మేకలు-గొర్రెల మందలు—సంఖ్యలో తగ్గిపోతాయి; నేను నా ప్రియులచే రక్షింపబడినవి ఎలా క్షీణిస్తాయి?

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

ఇలా రాజు అనేక విధాల విలపిస్తూ, దుఃఖంతో వ్యాకులుడై, పాదచారిగా నెమ్మదిగా నగర సీమ వైపు వెళ్లాడు.

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

అనంతరం రాత్రివేళ అతడు జనరహితమైన తన స్వనగరానికి చేరాడు. ద్వారమున నిలిచి మంత్రులతో కూడిన తన కుమారుని పిలిచెను.

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

శాపమునుండి పుట్టిన సమస్త వృత్తాంతమును అతడు వివరించెను. మహాత్మ వసిష్ఠుని కుమారుల నుండి దూరముగా నిలిచెను.

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

అతని వాక్యము వజ్రపాతమువలె; దానిని విని వారును విలపించిరి. కన్నీళ్లతో ముఖములు కలవరపడి, శోకముతో నిండిరి.

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

“హా నాథా! హా మహారాజా! మీరు నిత్యం ధర్మవత్సలులు. మీరులేక మేమెట్లు జీవించగలం—ఈ రోజు మేము మహాదుఃఖితులము.”

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

“ఆ దురాత్మ వాసిష్ఠులు శాపమివ్వడం ఎలా సముచితం? ముఖ్యంగా వినయశీలుడై వారి యజ్ఞకర్మకు భక్తితో అంకితుడైన వానిపై?”

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

కాబట్టి, ఓ రాజశార్దూలా! గృహాదులను సమస్తం విడిచి, నిస్సందేహంగా నీతో కలిసి వెళ్తాము—అంత్యజస్థితికైనా సరే।

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

త్రిశంకువు అన్నాడు—మీకు నాపై భక్తి నిజంగా నిర్బంధరహితమైతే, వెంటనే నా కుమారునికి మంత్రిత్వాన్ని అందరూ కల్పించండి।

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

ఈ హరిశ్చంద్రుడు నా సుపుత్రుడు—జ్యేష్ఠుడు, అత్యంత ప్రియుడు. మీరు ఆలస్యం చేయక త్వరగా నా పదవిలో అతనిని నియమించండి।

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

నేను నా మనసులో స్థిరపరచుకున్నదే చేస్తాను. మరణాన్ని చేరుతాను, లేక ఈ దేహంతోనే దేవలోకాన్ని చేరుతాను।

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

ఇలా చెప్పి ఆ రాజు వారందరినీ విడిచి, అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, పాదచారిగా నెమ్మదిగా ముందుకు సాగాడు।

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

ఆ సన్మంత్రులూ వెంటనే, నాద-వాద్యాల ఘోష మధ్య, అతనికి సుసమ్మతమైన కుమారుని రాజ్యపదంలో నియమించారు।