Adhyaya 267

Verse 1

सूत उवाच । तस्मादेषा महाराज शिवरात्रिर्विपश्चिता । कर्तव्या पुरुषेणात्र लोकद्वयमभीप्सुना

సూతుడు పలికెను—కాబట్టి, ఓ మహారాజా, ఈ వివేకమయమైన శివరాత్రి వ్రతాన్ని ఇహలోక-పరలోక శ్రేయస్సును కోరుకునే పురుషుడు తప్పక ఆచరించాలి।

Verse 2

आनर्त उवाच । मंकणेश्वरमाहात्म्यं मया विस्तरतः श्रुतम् । शिवरात्रिसमोपेतं यत्त्वया परिकीर्तितम्

ఆనర్తుడు పలికెను—మీరు శివరాత్రి వ్రతంతో కూడిన మంకణేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని వివరంగా కీర్తించినదాన్ని నేను విస్తారంగా విన్నాను।

Verse 3

सांप्रतं वद मे कृत्स्नं सिद्धेश्वरसमुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग परं कौतूहलं हि मे

ఇప్పుడు, ఓ మహాభాగా, సిద్ధేశ్వరుని ఆవిర్భావాన్ని సంపూర్ణంగా నాకు విస్తారంగా చెప్పండి; ఎందుకంటే నాకు అపారమైన కుతూహలం ఉంది।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । सिद्धेश्वर इति ख्यातो महादेवो महीपते । तस्योत्पत्तिस्त्वया पूर्वं श्रुतात्र वदतो मम

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—హే మహీపతే! ఇక్కడ మహాదేవుడు ‘సిద్ధేశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు. ఆయన ఉద్భవం నీవు ముందే విన్నావు; అయినా ఇప్పుడు నేను చెప్పునట్లు వినుము।

Verse 5

सांप्रतं तत्फलं वच्मि तस्मिन्दृष्टे तु दानजम् । यत्फलं जायते नॄणां चक्रवर्तित्व संभवम्

ఇప్పుడు ఆ దర్శనఫలాన్ని చెప్పుదును—అది దర్శించిన తరువాత చేసిన దానమునుండి పుణ్యం జన్మిస్తుంది. ఆ పుణ్యమువలన మనుష్యులకు చక్రవర్తిత్వం పొందుటకు అవకాశం కలుగుతుంది।

Verse 6

तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले

హే రాజా! ఆ స్థలమున ‘తులాపురుష-దానం’ విశేషంగా ప్రశంసింపబడుతుంది—సమస్త భూమండలముపై చక్రవర్తిత్వం కోరువానికి।

Verse 7

आनर्त उवाच । तुलापुरुषदानस्य यो विधिः परिकीर्तितः । तं मे सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ఆనర్తుడు పలికెను—హే మహామునీ! తులాపురుష-దానానికి ప్రకటించబడిన విధానమంతటిని నాకు విస్తారంగా వివరించుము।

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । चंद्रसूर्योपरागे वा अयने विषुवे तथा । तीर्थे वा पुरुषश्रेष्ठ तुलापुरुषसंभवम्

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—హే పురుషశ్రేష్ఠా! చంద్రగ్రహణములో గాని సూర్యగ్రహణములో గాని, అయనకాలములో, విషువదినములో, లేదా ఏదైనా తీర్థములో—తులాపురుష కర్మను ఆచరించవచ్చు।

Verse 9

प्रशंसंति विधिं सम्यक्प्राप्ते वा चेंदुसंक्षये । ब्राह्मणानां सुदांतानामनुष्ठानवतां सताम्

చంద్రక్షయం (లేదా గ్రహణకాలం) వచ్చినప్పుడు సమ్యగ్విధి అత్యంతంగా ప్రశంసింపబడుతుంది—సుదాంతులు, సద్గుణులు, అనుష్ఠాననిష్ఠులైన బ్రాహ్మణులతో కలిసి।

Verse 10

वेदाध्ययनयुक्तानां निर्दोषाणां च पार्थिव । विभज्य स भवेद्देयो नैकस्य च कथंचन

హే రాజా, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులై నిర్దోషులైనవారికే దానం ఇవ్వాలి; దానాన్ని విభజించి అనేకులకు ఇవ్వాలి—ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఒక్కరికే కాదు।

Verse 12

शुचौ देशे समे पुण्ये पूर्वोत्तरप्लवे शुभे । मंडपं कारयेद्विद्वान्रम्यं ष़ोशहस्तकम् । तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्त प्रमाणतः । यजमानस्य हस्तेन हस्तैकेन समुच्छ्रिताम्

శుచియైన, సమతలమైన పుణ్యదేశంలో—తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశకు స్వల్ప వాలుదల గల శుభభూమిపై—విద్వాన్ పదహారు హస్తాల పరిమాణంలో రమ్యమైన మండపం నిర్మింపజేయాలి. దాని మధ్యలో నాలుగు హస్తాల ప్రమాణమున్న వేదికను నిర్మించి, యజమాని చేతి ప్రమాణం ప్రకారం ఒక హస్తం ఎత్తుగా చేయాలి।

Verse 14

चतुर्हस्तानि कुण्डानि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत । एकहस्तप्रमाणानि आयामव्यासविस्तरात् । ऐशान्यामपरां वेदिं हस्तमात्रां न्यसेच्छुभाम् । रत्निमात्रोत्थितां चैव ग्रहांस्तत्र प्रकल्पयेत्

నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు హస్తాల కుండాలను ఏర్పాటు చేయాలి; వాటి పొడవు-వెడల్పు-విస్తారం ఒక్కో హస్త ప్రమాణంగా ఉండాలి. ఈశాన్యంలో ఒక హస్త పరిమాణమున్న శుభమైన మరో వేదికను ఉంచి, అక్కడ రత్నిమాత్రం (ఒక బిత్త) ఎత్తుగా గ్రహాధారాలను స్థాపించాలి।

Verse 15

युग्मांश्च ऋत्विजः कार्याश्चतुर्दिक्षु यथाक्रमम् । बह्वृचोऽध्वर्यश्चैव च्छंदोगाथर्वणावपि

నాలుగు దిక్కులలో క్రమానుసారం జంటలుగా ఋత్విజులను నియమించాలి—బహ్వృచులు (ఋగ్వేదీయులు), అధ్వర్యులు (యజుర్వేదీయులు), అలాగే ఛాందోగులు మరియు ఆథర్వణులు కూడా।

Verse 16

तूष्णीं तु देवताहोमस्तैः कार्यः सुसमाहितैः । तल्लिंगैर्नृपतेमंत्रैः स्वशक्त्या जप एव च

అనంతరం సుసమాహితులైన ఋత్వికులు మౌనంగా దేవతాహోమం చేయవలెను; ఓ రాజా, తల్లింగలక్షణములైన మంత్రాలతో తన శక్తి మేరకు జపమును కూడా చేయవలెను।

Verse 17

एकहस्तप्रविष्टं तु चतुर्हस्तोच्छ्रितं तथा । स्तंभद्वयं तु कर्तव्यं वेदियाम्योत्तरे स्थितम्

ఒక హస్తం భూమిలో నాటించి, నాలుగు హస్తాల ఎత్తుకు పైకి నిలబెట్టాలి. వేదికకు దక్షిణం మరియు ఉత్తరంలో రెండు స్తంభాలు నిర్మించవలెను.

Verse 18

तन्मध्ये सुशुभं काष्ठं स्तंभजात्यं दृढं न्यसेत् । चन्दनः खदिरो वाथ बिल्वोवाऽश्वत्थ एव वा

ఆ రెండింటి మధ్య స్తంభానికి తగిన దృఢమైన, శోభనమైన కట్టెను బలంగా నిలపాలి—చందనం, ఖదిరం, బిల్వం లేదా అశ్వత్థం ఏదైనా కావచ్చు.

Verse 19

तिंदुको देवदारुर्वा श्रीपर्णी वा वटोऽथवा । अष्टौ वृक्षाः शुभाः शस्ताः स्तंभार्थं नृपसत्तम्

లేదా తిందుక, దేవదారు, శ్రీపర్ణీ లేదా వట వృక్షమూ కావచ్చు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా, స్తంభార్థం ఈ ఎనిమిది వృక్షాలు శుభకరములుగా ప్రశంసింపబడినవి.

Verse 20

शिक्यद्वय समोपेतां तन्मध्ये विन्यसेत्तुलाम् । स्नातः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः

రెండు శిక్యములతో కూడిన తులాను మధ్యలో స్థాపించాలి. స్నానం చేసి తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, తెల్ల మాలలు మరియు తెల్ల అనులేపనాలతో అలంకరించుకోవాలి.

Verse 21

पूरयित्वा समंताच्च लोकपालान्यथाक्रमम् । स्तंभान्संपूजयत्पश्चाद्गन्धमाल्यानुलेपनैः

చుట్టూరా యథాక్రమంగా లోకపాలులకు నైవేద్యాదులు సమర్పించి, అనంతరం గంధము, మాలలు, అనులేపనములతో స్తంభాలను సంపూర్ణంగా పూజించవలెను।

Verse 22

तुलां च पार्थिवश्रेष्ठ पुण्याहं च प्रकीर्तयेत् । यजमानो निजैः सर्वैरायुधैः कायसंस्थितैः

ఓ రాజశ్రేష్ఠా! తులా-విధిని యథావిధిగా ప్రకటించి ‘పుణ్యాహ’ పఠించవలెను. యజమానుడు తన స్వకీయ సమస్త ఆయుధాలను దేహంపై ధరించి సమక్షంలో ఉండవలెను।

Verse 23

पश्चिमां दिशमास्थाय प्राङ्मुखः श्रद्धयाऽन्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इमं मंत्रमुदीरयेत्

పశ్చిమ దిశలో నిలిచి, తూర్పు ముఖంగా, శ్రద్ధతో నిండినవాడై, అంజలి ముద్రతో ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను।

Verse 24

ब्रह्मणो दुहिता नित्यं सत्यं परममाश्रिता । काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला

‘తులా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన ఆమె బ్రహ్ముని నిత్య కుమార్తె; పరమ సత్యంలో సదా స్థితురాలై, కాశ్యప గోత్రసంభవురాలు।

Verse 25

त्वं तुले सत्यनामासि स्वभीष्टं चात्मनः शुभम् । करिष्यामि प्रसादं मे सांनिध्यं कुरु सांप्रतम्

హే తులా! నీవు ‘సత్య’ నామధారిణివి; నా ఆత్మకల్యాణకరమైన అభీష్టాన్ని నెరవేర్చుము. నేను ఈ ప్రసాదకర్మను చేయుదును; కృపచేసి ఇప్పుడే ఇక్కడ సాన్నిధ్యం కలిగించుము।

Verse 26

ततस्तस्यां समारुह्य स्वशक्त्या यत्समाहृतम् । दानार्थं पूर्वमायोज्यं शिक्येन्यस्मिन्नरोत्तम

ఆపై ఆ తులాపై ఎక్కి, తన శక్తి మేరకు సమకూర్చినదాన్ని దానార్థంగా ముందుగా ఆ శిక్యము (ఝోలి) లో సక్రమంగా అమర్చవలెను—హే నరోత్తమా।

Verse 27

सुवर्णं रजतं वाऽथ वस्त्रं चान्यदभीप्सितम् । यावत्साम्यं भवेद्राजन्नात्मनोऽभ्यधिकं च वा

హే రాజా, స్వర్ణం, రజతం, వస్త్రం లేదా ఇతర అభీష్ట దానాన్ని—తన బరువుకు సమానమయ్యే వరకు, లేదా అంతకన్నా అధికమయ్యే వరకు—అర్పించవలెను।

Verse 28

ततोऽभीष्टां समासाद्य देवतां शिक्यमाश्रितः । उदकं जलमध्ये च तदर्थं प्रक्षिपेद्द्रुतम्

ఆపై అభీష్ట దేవతను సమీపించి, శిక్యము (తులా ఝోలి) ను ఆశ్రయించి, ఆ కర్మార్థంగా జలమధ్యమున వెంటనే ఉదకార్పణ చేయవలెను।

Verse 29

सतिलं सहिरण्यं च साक्षतं विधिपूर्वकम् । अवतीर्य ततः सर्वं ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत्

తిలముతో, హిరణ్యముతో, అక్షతముతో—విధిపూర్వకంగా—తర్వాత (తులా నుండి) దిగివచ్చి, ఆ సమస్తాన్ని బ్రాహ్మణులకు నివేదించవలెను।

Verse 30

यत्फलं प्राप्यते पश्चात्तदिहैकमनाः शृणु

ఇదంతటికి అనంతరం లభించే ఫలాన్ని ఇక్కడ ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము।

Verse 31

अजानता जानता वा यत्पापं तु भवेत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेन्मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः

తెలియక గానీ తెలిసి గానీ మానవుడు చేసిన ఏ పాపమైనా, ఈ దాన ప్రభావంతో అది అంతా నశిస్తుంది।

Verse 32

यावन्मात्रं कृतं पापमतीतं नृपसत्तम । तावन्मात्रं क्षयं याति तुलापुरुषदानतः

ఓ నృపశ్రేష్ఠా! గతంలో ఎంతమాత్రం పాపం చేయబడిందో, తులాపురుష దానంతో అంతమాత్రమే క్షయమై నశిస్తుంది.

Verse 33

ईश्वराणां समादिष्टं कायक्लेशभयात्मनाम् । पुरश्चरणमेतद्धि दानं तौल्यसमुद्भवम्

శరీరక్లేశ భయంతో ఉన్నవారికి దేవేశ్వరులు ఈ తూకం-జనిత దానాన్ని విధించారు; ఇది వారికి నిజంగా పురశ్చరణముగా ఉంటుంది.

Verse 34

एतद्दत्तं दिलीपेन कार्तवीर्येण भूपते । पृथुना पुरुकुत्सेन तथान्यैरपि पार्थिवैः

ఓ భూపతే! ఈ దానాన్ని దిలీపుడు, కార్తవీర్యుడు, పృథువు, పురుకుత్సుడు మరియు ఇతర రాజులూ సమర్పించారు.

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च सर्वकामप्रदं नृणाम् । तुलापुरुषदानं च सर्वोपद्रवनाशनम्

ఈ తులాపురుష దానం పుణ్యకరం, ప్రశంసనీయం; ఇది మనుష్యులకు సమస్త కోరికలను ప్రసాదించి, అన్ని ఉపద్రవాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

హే నృపశ్రేష్ఠా! బాధలు, వ్యాధులు కలుగవు; రోగమూలమైన వైధవ్యం రాదు; స్వబంధువులతో వియోగమూ కలగదు—ఇదే తులాపురుషదాన ఫలమని ప్రకటించబడింది.

Verse 37

तुलापुरुषदानस्य प्रदत्तस्य नृपोत्तम । न शक्यते कथयितुं फलं यत्स्यात्कलौ युगे

హే నృపోత్తమా! కలియుగంలో విధివిధానంగా ఇచ్చిన తులాపురుషదాన ఫలాన్ని వర్ణించడం సాధ్యం కాదు; అది వర్ణనాతీతం.

Verse 38

दक्षिणामूर्तिमासाद्य सिद्धेश्वरविभोः पुरः । यः प्रयच्छति भूपाल सहस्रगुणितं फलम्

హే భూపాలా! దక్షిణామూర్తిని ఆశ్రయించి, శ్రీ సిద్ధేశ్వర విభువు సన్నిధిలో దానం చేసే వాడు సహస్రగుణిత ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 39

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

కాబట్టి, సమస్త ప్రయత్నాలతో శ్రీ సిద్ధేశ్వర విభువును చేరి, సువివేకి తప్పక తులాపురుషదానాన్ని చేయవలెను.

Verse 40

एकत्र सर्वतीर्थानि सर्वाण्यायतनानि च । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कथितानि स्वयंभुवा

హాటకేశ్వరజ క్షేత్రంలో సమస్త తీర్థాలు, సమస్త ఆలయాలు ఒకేచోట సమాహితమై ఉన్నాయని—స్వయంభూ (బ్రహ్మా) ప్రకటించాడు.

Verse 41

सिद्धेश्वरः सुरश्रेष्ठ एकत्र समुदाहृतः । तस्मिन्दृष्टे तथा स्पृष्टे पूजिते नृपसत्तम । सर्वेषां लभते मर्त्यः फलं यत्परिकीर्तितम्

హే నృపశ్రేష్ఠా! దేవశ్రేష్ఠుడైన సిద్ధేశ్వరుడు ఇక్కడ ఒకే స్థలంలో సమాహృతుడై ఉన్నాడని ప్రకటించబడింది. ఆయన దర్శనం, స్పర్శ, పూజ చేయగానే, హే రాజశ్రేష్ఠా, మానవుడు సమస్త తీర్థఫలములను పొందుతాడు.

Verse 267

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीसिद्धेश्वरमाहात्म्ये तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యము మరియు శ్రీ సిద్ధేశ్వరమాహాత్మ్యములో అంతర్భూతమైన ‘తులాపురుషదానమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే రెండువందల అరవైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.