Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena prāpya siddheśvaraṃ vibhum | tulāpuruṣadānaṃ ca kartavyaṃ suvivekinā

Translation

కాబట్టి, సమస్త ప్రయత్నాలతో శ్రీ సిద్ధేశ్వర విభువును చేరి, సువివేకి తప్పక తులాపురుషదానాన్ని చేయవలెను.

Word by Word

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/सम्बन्धसूचक), अपादानार्थे/हेतौ; from that/therefore

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; साधन/उपायार्थे; ‘with all effort’

• प्राप्य: having reached/obtained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having obtained/reached’

• सिद्धेश्वरम्: Siddheśvara (Lord Siddheśvara)
• सिद्धेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेष्य-देवता-नाम

• विभुम्: the mighty one
• विभुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सिद्धेश्वरस्य विशेषणरूपेण

• तुलापुरुषदानम्: the Tulāpuruṣa donation (weighing-gift)
• तुलापुरुषदानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः (तुलायां पुरुषस्य दानम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-संबन्धक)

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Vidhi (Obligation/विधि)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-भावः ‘to be done/should be done’

• सुविवेकिना: by a discerning person
• सुविवेकिना: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + विवेकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्तृ-निर्देशे ‘by a discerning person’

Speaker

Unspecified (instructional narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara (in Hāṭakeśvara-kṣetra)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A determined pilgrim-donor (wise householder/king) travels with attendants toward a prominent Śiva temple; upon arrival he performs Tulāpuruṣa-dāna before the liṅga; the composition emphasizes journey-to-ritual completion.

Characters & Entities

• Siddheśvara
• Tulāpuruṣa-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual discernment expresses itself as effortful pilgrimage and generous charity performed in a sanctified setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheśvara in the Hāṭakeśvara-kṣetra context of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Make the journey to Siddheśvara and perform Tulāpuruṣa-dāna as a deliberate dharmic act.