Adhyaya 261

Verse 1

नारद उवाच । कथं नित्या भगवती हरपत्नी यशस्विनी । योगसिद्धिं सुमहतीं प्राप मासचतुष्टये

నారదుడు పలికెను—సదా మంగళమయి, యశస్విని, హరుని భార్య అయిన భగవతి నాలుగు మాసాల వ్రతకాలంలో అత్యంత మహత్తరమైన యోగసిద్ధిని ఎలా పొందింది?

Verse 2

मन्त्रराजमिमं जप्त्वा द्वादशाक्षरसंभवम् । एतन्मे विस्तरेण त्वं कथयस्व यथातथम्

ద్వాదశాక్షరముల నుండి జనించిన ఈ మంత్రరాజాన్ని జపించిన తరువాత—ఇది నాకు విస్తారంగా, యథాతథంగా, మీరు వివరించండి।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते पार्वती नियतव्रता । मनसा कर्मणा वाचा हरिभक्तिपरायणा

బ్రహ్ముడు పలికెను—చాతుర్మాస్యకాలంలో హరి శయనస్థుడై ఉన్నాడని చెప్పబడినప్పుడు, నియతవ్రత పరమమైన పార్వతి మనసా, కర్మణా, వాచా హరిభక్తిలోనే పరాయణగా ఉండెను।

Verse 4

चारुशृंगे पितुर्नित्यं तिष्ठंती तपसि स्थिता । देवद्विजाग्निगोऽश्वत्थातिथिपूजापरायणा

తండ్రి యొక్క చారుశృంగ పర్వతమున నిత్యం నివసిస్తూ, తపస్సులో స్థితురాలైన ఆ దేవి దేవతలు, ద్విజులు, అగ్ని, గోవులు, అశ్వత్థ వృక్షము మరియు అతిథుల పూజలో సదా పరాయణగా ఉండెను।

Verse 5

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते विमले हरिवासरे । जजाप परमं मंत्रं यथादिष्टं पिनाकिना

అనంతరం చాతుర్మాస్యము వచ్చినప్పుడు, నిర్మలమైన శుభ హరివాసరమున, పినాకధారి (శివుడు) ఆజ్ఞించినట్లే ఆమె పరమ మంత్రాన్ని జపించింది।

Verse 6

शंखचक्रधरो विष्णुश्चतुर्हस्तः किरीटधृक् । मेघश्यामोंऽबुजाक्षश्च सूर्यकोटिसमप्रभः

శంఖచక్రధారి, చతుర్భుజుడు, కిరీటధారి అయిన విష్ణువు ప్రత్యక్షమయ్యాడు—మేఘశ్యాముడు, పద్మాక్షుడు, కోటి సూర్యుల సమాన ప్రభతో ప్రకాశించాడు।

Verse 7

गरुडाधिष्ठितो हृष्टो वसन्व्याप्य जगत्त्रयम् । श्रीवत्सकौस्तुभयुतः पीतकौशेयवस्त्रकः

గరుడారూఢుడై, హర్షంతో త్రిలోకమంతా వ్యాపించి నిలిచిన ఆయన, శ్రీवत్సచిహ్నం మరియు కౌస్తుభమణితో యుక్తుడై, పీత కౌశేయ వస్త్రాలు ధరించాడు।

Verse 8

सर्वाभरणशोभाभिरभिदीप्तमहावपुः । बभाषे पार्वतीं विष्णुः प्रसन्नवदनः शुभाम् । देवि तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते कथयस्व तवेप्सितम्

సర్వాభరణాల కాంతితో దివ్యంగా ప్రకాశించే మహారూపుడు, ప్రసన్నవదనుడైన విష్ణువు శుభమైన పార్వతిని ఉద్దేశించి పలికెను—“దేవి, నేను తృప్తుడను; నీకు మంగళం. నీకు కావలసినదాన్ని చెప్పు।”

Verse 9

पार्वत्युवाच । तज्ज्ञानममलं देहि येन नावर्त्तनं भवेत् । इत्युक्तः स महाविष्णुः प्रत्युवाच हरप्रियाम्

పార్వతి పలికింది—“మళ్లీ ఆవర్తనం (పునర్జన్మ) కలగనట్లు చేసే నిర్మల జ్ఞానాన్ని నాకు ప్రసాదించండి।” అని చెప్పగా మహావిష్ణువు హరప్రియకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 10

स एव देवदेवेशस्तव वक्ष्यत्यसंशयम् । स एव भगवान्साक्षी देहांतरबहिःस्थितः

దేవదేవేశ్వరుడైన ఆయనే నీకు నిస్సందేహంగా చెప్పును. ఆయనే భగవాన్ సాక్షి, దేహాంతరమునను దేహబాహ్యమునను స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 11

विश्वस्रष्टा च गोप्ता च पवित्राणां च पावनः । अनादिनिधनो धर्मो धर्मादीनां प्रभुर्हि सः

ఆయనే విశ్వసృష్టికర్త, రక్షకుడు; పవిత్రులకూ పవిత్రతనిచ్చే పావనుడు. ఆయనే అనాది-అనంతమైన ధర్మస్వరూపుడు; ధర్మాది సమస్తానికి ప్రభువు కూడా ఆయనే.

Verse 12

अक्षरत्रयसेव्यं यत्सकलं ब्रह्म एव सः । मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण योऽजो जन्मधरो हि सः

త్ర్యక్షరము (ఓం) ద్వారా సేవింపబడువాడు ఆయనే సంపూర్ణ బ్రహ్మ. ఆయన మూర్తి-అమూర్తి స్వరూపములలో నిలిచియుండి, అజుడైయుండి కూడా లోకహితార్థం జన్మ ధరిస్తాడు.

Verse 13

ममाधिकारो नैवास्ति वक्तुं तव न संशयः । इत्युक्त्वा भगवानीशो विरराम प्रहृष्टवान्

‘నీకు దీనిని చెప్పుటకు నాకు అధికారము లేదు—ఇందులో సందేహము లేదు.’ అని చెప్పి భగవానుడైన ఈశ్వరుడు హర్షంతో మౌనమయ్యెను.

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे शंभुर्गिरिजाश्रममभ्यगात् । सर्वभूत गणैर्युक्तो विमाने सार्वकामिके

అంతలో శంభువు సమస్త భూతగణములతో కూడి, సర్వకామప్రదమైన విమానములో గిరిజా ఆశ్రమమునకు వచ్చెను.

Verse 15

तया वै भगवान्देवः पूजितः परमेश्वरः । सखीनामपि प्रत्यक्षमाश्चर्यं समजायत

ఆమెచేతనే భగవాన్ పరమేశ్వరుడు సమ్యక్‌గా పూజింపబడెను; ఆమె సఖులకూడా ప్రత్యక్షంగా మహదాశ్చర్యము కలిగెను।

Verse 16

स्तुत्वाऽथ तं महादेवं विष्णुर्देहे लयं ययौ । अथोवाच महेशानः पार्वतीं परमेश्वरः

ఆ మహాదేవుని స్తుతించి విష్ణువు తన దేహములో లయమయ్యెను; అనంతరం పరమేశ్వరుడైన మహేశానుడు పార్వతిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 17

विमानवरमारुह्य तुष्टोऽहं तव सुव्रते । गत्वैकांतप्रदेशं ते कथये परमं महः

హే సువ్రతే! ఈ శ్రేష్ఠ విమానమును అధిరోహించుము; నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నిన్ను ఏకాంత ప్రదేశమునకు తీసికొని వెళ్లి పరమ పవిత్ర మహిమను వివరిస్తాను।

Verse 19

एवमुक्त्वा भगवतीं करे गृह्य मुदान्वितः । विमानवरमारोप्य लीलया प्रययौ तदा

ఇట్లు చెప్పి ఆనందముతో నిండిన ప్రభువు దేవి చేతిని పట్టుకొని, ఆమెను శ్రేష్ఠ విమానముపై ఆసీనురాలిని చేసి, ఆపై లీలగా ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 21

दर्शन्यकर्णिकारांश्च कोविदारान्महाद्रुमान् । तालांस्तमालान्हिंतालान्प्रियंगून्पनसानपि

ఆయన (ఆమెకు) మనోహర కర్ణికార వృక్షములను, మహా కోవిదార వృక్షములను, అలాగే తాళ, తమాల, హింతాళ, ప్రియంగు మరియు పనస (జాక్‌ఫ్రూట్) వృక్షములను కూడా చూపెను।

Verse 22

तिलकान्बकुलांश्चैव बहूनपि च पुष्पितान् । क्षेत्राणि कलनाभानि पिञ्जराणि विदर्शयन्

అతడు (ఆమెకు) పుష్పాలతో వికసించిన అనేక తిలక, బకుల వృక్షాలను చూపించాడు; అలాగే ఎక్కడో నీలవర్ణంగా, ఎక్కడో పింజర-సువర్ణ ఛాయగా కనిపించే పొలాలను కూడా చూపించాడు।

Verse 23

ययौ देवनदीतीरे गतं शरवणं महत् । फुल्लकाशं स्वर्णमयं शरस्तंबगणान्वितम्

అతడు దేవనదీ తీరానికి వెళ్లి మహా శరవణ వనాన్ని చేరాడు—వికసించిన కాశ గడ్డి కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, స్వర్ణమయ వైభవంతో మెరిసుతూ, శరస్తంబాల గుంపులతో నిండినది।

Verse 24

हेम भूमिविभागस्थं वह्निकांतिमृगद्विजम् । तत्र तीरगतानां च मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्

ఆ వనం స్వర్ణభూమి విభాగాలపై విస్తరించి ఉండెను; అక్కడి జింకలు, పక్షులు అగ్నికాంతిలా మెరిసేవి. అలాగే తీరాన ఊర్ధ్వరేతసులైన, నియమసంయమాలతో ఉన్న మునులు నివసించుచుండిరి।

Verse 25

आश्रमान्स विमानाग्रे तिष्ठन्पत्न्यै प्रदर्शयत् । षट्कृत्तिकाश्च ददृशे पार्वती वनसन्निधौ

విమాన ముందుభాగంలో నిలిచి అతడు తన భార్యకు ఆశ్రమాలను చూపించాడు. అరణ్య సమీపంలో పార్వతి షట్‌కృత్తికలను దర్శించింది।

Verse 26

स्नाताः स्वलंकृताश्चन्द्रपत्न्यस्ता विरजांबराः । ऊचुस्ता योजितकरा केऽयं पुत्राय गम्यते

స్నానమాచరించి, సువర్ణాభరణాలతో అలంకరించుకొని, మలినరహితమైన ప్రకాశవస్త్రాలు ధరించిన చంద్రపత్నులు చేతులు జోడించి పలికారు: ‘మా కుమారుని వద్దకు తీసుకువెళ్తున్న ఈయన ఎవరు?’

Verse 27

तत्कथ्यतां महाभागे स च ते दर्शनं गतः

హే మహాభాగ్యవతీ, ఆ విషయమును చెప్పుము; అతడు నిశ్చయంగా నీ దర్శనమునకు వచ్చెను.

Verse 28

पार्वत्युवाच । मम भाग्यवशात्पुत्रः कथमुत्संगमाहरेत् । न ह्यभाग्यवशात्पुंसां क्वापि सौख्यं निरन्तरम्

పార్వతి పలికెను—నా సౌభాగ్యబలముచేత నా కుమారుడు నా ఒడిలో ఎలా చేరగలడు? ఎందుకంటే దుర్భాగ్యులకెక్కడా నిరంతర సుఖము లభించదు.

Verse 29

सुतनाम्नाप्यहं दृष्ट्वा भवतीनां च दर्शनात् । किमर्थमिह संप्राप्ताः कथ्यतामविलंबितम्

‘నా కుమారుడు’ అని పిలువబడినవానిని చూచి, మీ అందరి దర్శనమును పొందిన తరువాత—మీరు ఇక్కడికి ఏ కారణమున వచ్చితిరి? ఆలస్యం లేక చెప్పుడి.

Verse 30

कृत्तिका ऊचुः । वयं तव सुतं न्यस्तं प्रदातुमिह सुन्दरि । चातुर्मास्ये रवौ स्नातुमागता देवनिम्नगाम्

కృత్తికలు పలికిరి—హే సుందరీ, మాకు అప్పగింపబడిన నీ కుమారుని తిరిగి అందించుటకై మేము ఇక్కడికి వచ్చితిమి. చాతుర్మాస్యకాలమున, ఆదివారమున, దేవనదిలో స్నానము చేయుటకు మేము వచ్చితిమి.

Verse 31

पार्वत्युवाच । न हास्यावसरः सख्यः सत्यमेव हि कथ्यताम् । एकांतावसरे हास्यं जायते चेतरेतरम्

పార్వతి పలికెను—హే సఖులారా, ఇది హాస్యానికి సమయం కాదు; సత్యమే చెప్పుడి. ఏకాంత సందర్భమున స్నేహితుల మధ్య పరస్పర హాస్యము కలుగును.

Verse 32

कृत्तिका ऊचुः । सत्यं वदामहे देवि तव त्रैलोक्यशोभिते । अस्य स्तंबसमूहस्य मध्यस्थं बालकं वृणु

కృత్తికలు పలికిరి—హే దేవి, త్రిలోకశోభితా! మేము సత్యమే చెబుతున్నాము. ఈ నలముల గుంపు మధ్య నిలిచిన బాలుణ్ణి నీవే ఎంచుకొనుము.

Verse 33

कृत्तिकानां वचः श्रुत्वा शंकिता पार्वती तदा । ददर्श बालं दीप्ताभं षण्मुखं दीप्तवर्चसम्

కృత్తికల మాటలు విని పార్వతి అప్పుడే కొంత శంకితురాలైంది; తరువాత ఆమె ఒక ప్రకాశమయ బాలుణ్ణి దర్శించింది—షణ్ముఖుడు, దగ్ధతేజస్సుతో వెలిగిపోతున్నవాడు.

Verse 34

तडित्कोटिप्रतीकाशं रूपदिव्यश्रिया युतम् । वह्निपुत्रं च गांगेयं कार्तिकेयं महाबलम्

అతడు కోటి మెరుపుల వలె ప్రకాశించెను, దివ్యరూపశ్రీతో యుక్తుడు—అగ్నిపుత్రుడు, గంగేయుడు, మహాబలుడు కార్తికేయుడు.

Verse 35

सा वत्सेति गृहीत्वा तं कुमारं पाणिना मुदा । विमानमध्यमादाय कृत्वोत्संगे ह्युवाच ह

ఆమె ‘వత్సా!’ అని పిలిచి ఆనందంతో ఆ కుమారుణ్ణి చేతితో పట్టుకొని, నలముల మధ్యనుండి ఎత్తి, ఒడిలో ఉంచి పలికెను.

Verse 36

चिरंजीव चिरं नन्द चिरं नंदय बाधवान् । इत्युक्त्वा गाढमालिंग्य मूर्ध्नि चाघ्राय तं सुतम्

‘చిరంజీవిగా ఉండు, చిరకాలం ఆనందించు, చిరకాలం బంధువులను ఆనందింపజేయు’ అని చెప్పి, ఆమె కుమారుణ్ణి గాఢంగా ఆలింగనం చేసి, అతని శిరస్సును ముద్దాడి (ఘ్రాణించి)ది.

Verse 37

संहृष्टा परमोदारं भास्वरं हृष्टमानसम् । कार्तिकेयो महाप्रेम्णा प्रणिपत्य महेश्वरम्

అత్యంత హర్షంతో, ప్రకాశవంతుడూ పరమోదారుడైన కార్త్తికేయుడు, ఉల్లసిత హృదయంతో మహాప్రేమపూర్వకంగా మహేశ్వరుడు (శివుడు) ఎదుట సాష్టాంగ ప్రణామం చేశాడు।

Verse 38

ततः प्रांजलिरव्यग्रः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तद्विमानं ययौ शीघ्रं तीर्त्वा नदनदीपतीन्

ఆపై అతడు అంజలి ముద్రతో, అవ్యగ్రంగా, అంతరాత్మ హర్షంతో నిండగా, ఆ దివ్య విమానంలో వేగంగా ప్రయాణించి నదీ-నదాధిపతులను దాటి వెళ్లాడు।

Verse 39

जंबुद्वीपमतिक्रम्य लक्षयोजनमायतम् । ततः समुद्रं द्विगुणं लवणोदं तथैव च

లక్ష యోజనాల విస్తారమున్న జంబూద్వీపాన్ని దాటి, ఆపై దాని కంటే రెండింతల విస్తారమైన సముద్రాన్ని—లవణోద, అంటే ఉప్పునీటి సముద్రాన్ని—అతడు చేరాడు।

Verse 41

दिव्यलोकसमाक्रांतं दिव्यपर्वतसंकुलम् । इक्षूदाद्विगुणं द्वीपं तद्द्वीपाद्द्विगुणः पुनः

అది దివ్యలోకాలతో నిండిపోయి, దివ్య పర్వతాలతో కిటకిటలాడుతుంది। ఇక్షు-సముద్రం తరువాత రెండింతల విస్తారమున్న ఒక ద్వీపం ఉంది; ఆ ద్వీపం తరువాత మళ్లీ రెండింతల మరొకటి ఉంది।

Verse 42

तमतिक्रम्य तत्सिन्धोर्दविगुणं क्रौंचसंज्ञितम् । ततोऽपि द्विगुणः सिन्धुः सुरोदो यक्षसेवितः

దానిని దాటి, ఆ సముద్రానికి రెండింతల పరిమాణమున్న ‘క్రౌంచ’ అనే ప్రాంతం ఉంది। దాని తరువాత మరల రెండింతల ‘సురోద’ సముద్రం ఉంది; అది యక్షులు సేవించే సముద్రం।

Verse 43

ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं शाकद्वीपेतिसंज्ञितम् । अर्णवद्विगुणं तस्मादाज्यरूपं सुनिर्मितं

దాని తరువాత మరింత ద్విగుణ విస్తారమైన శాకద్వీపమనే ద్వీపం ప్రసిద్ధి. దాని తరువాత ద్విగుణ పరిమాణమైన సముద్రం, ఘృతస్వరూపంగా సుందరంగా నిర్మితమై ఉంది.

Verse 44

परमस्वादसंपूर्णं यत्र सिद्धाः समंततः । तस्माच्च द्विगुणं द्वीपं शाल्मलीवृक्षसंज्ञितम्

ఆ లోకం పరమ మాధుర్యంతో నిండివుంది; అక్కడ అన్ని దిక్కులా సిద్ధులు నివసిస్తారు. దాని తరువాత ద్విగుణ విస్తారమైన, శాల్మలీవృక్షనామంతో ప్రసిద్ధమైన ద్వీపం ఉంది.

Verse 45

समुद्रो द्विगुणस्तत्र दधिमंडोदसंभवः । साध्या वसंति नियतं महत्तपसि संस्थिताः

అక్కడ సముద్రం కూడా ద్విగుణ విస్తారమై, దధి మరియు దాని మండు-సారమునుండి ఉద్భవించినదిగా ఉంది. అక్కడ సాధ్యులు నిత్యం నివసిస్తూ మహత్తపస్సులో స్థితులై ఉంటారు.

Verse 47

ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं प्लक्षनामेति विश्रुतम् । क्षीरोदो द्विगुणस्तत्र यत्रयत्रमहर्षयः । षडिमानि सुदिव्यानि भौमः स्वर्ग उदाहृतः । तत्र स्वर्णमयी भूमिस्तथा रजतसंयुता

దాని తరువాత కూడా ద్విగుణ విస్తారమైన ‘ప్లక్ష’నామక ద్వీపం ప్రసిద్ధి. అక్కడ క్షీరసముద్రం కూడా ద్విగుణమై ఉంది; అక్కడక్కడ మహర్షులు నివసిస్తారు. ఇవి ఆరు అత్యంత దివ్యములు—భూమిపై స్వర్గమని చెప్పబడినవి; అక్కడ భూమి స్వర్ణమయమై, రజతంతో అలంకృతమై ఉంటుంది.

Verse 48

दृष्टवा मधूपलस्वादैः सर्वकामप्रदायका । यत्र स्त्रीपुरुषाणां च कल्पवृक्षा गृहे स्थिताः

అక్కడ తేనె-చక్కెర మాధుర్యముతో కూడిన (వస్తువులు) ఉన్నాయి, అవి సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తాయి; అక్కడ స్త్రీపురుషుల గృహాలలోనే కల్పవృక్షాలు నిలిచి ఉంటాయి.

Verse 49

वासांसि भूषणानां च समूहान्हर्षयंति च । एतानि दक्षचिह्नानि द्वीपानि मुनिसत्तम

అక్కడ వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాల సమూహాలు కూడా హర్షాన్ని కలిగిస్తాయి. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇవి దక్షుని చిహ్నాలతో గుర్తింపబడిన, సువ్యవస్థిత లక్షణాలుగల ద్వీపాలు.

Verse 51

तन्मध्ये सुमह्द्वीपं श्वेतं नाम सुनिश्चितम् । रम्यकः पर्वतस्तत्र शतशृंगोमितद्रुमः

దాని మధ్యలో ‘శ్వేత’ అనే పేరుతో నిశ్చయంగా ఒక మహాద్వీపం ఉంది. అక్కడ రమ్యక పర్వతం—నూరుశిఖరాలతో, అపార వృక్షసమృద్ధితో నిలిచివుంది.

Verse 52

तस्य शृंगे महद्दिव्ये विमानं स्थापितं तदा । तदाऽमृतफलैर्वृक्षैः सेविते हेमवालुके

ఆ మహా దివ్య శిఖరంపై అప్పటికి ఒక దివ్య విమానం స్థాపించబడింది. స్వర్ణవాలుకలతో మెరిసే ఆ స్థలాన్ని అమృతఫలాలు ఇచ్చే వృక్షాలు అలంకరించాయి.

Verse 53

क्षीरच्छेदेन विहृते शिलातलसुसंवृते । विविक्ते सर्वसुभगे मणिरत्नसमन्विते

ఆ స్థలం క్షీరధారల వంటి ప్రకాశవంతమైన ప్రవాహాలతో అలంకృతమై, మృదువైన శిలాతలంతో బాగా కప్పబడి ఉంది. అది ఏకాంతమై, సర్వమంగళమయమై, మణిరత్నాలతో సమృద్ధిగా ఉంది.

Verse 54

उमायै कथयामास देवदेवः पिनाकधृक् । कार्तिकेयोऽपि शुश्राव गुह्याद्गुह्यतरं महत्

అప్పుడు దేవదేవుడు పినాకధారి శివుడు ఉమకు దానిని వివరించాడు. కార్తికేయుడు కూడా వినెను—ఇది గుప్తములోనూ అత్యంత గుప్తమైన మహోపదేశం.

Verse 55

प्रणवेन युतं साग्रं सरहस्यं श्रुतेः परम्

ప్రణవము (ఓం) తో యుక్తమై, సర్వాంగసంపూర్ణముగా ఉన్నది ఇది; శ్రుతి-వేదమునకన్నా కూడా పరమైన పరమరహస్యము.

Verse 57

ईश्वर उवाच । अक्षरत्रयसंयुक्तो मन्त्रोऽयं सकृदक्षरः । माघमासहितश्चायममाक्षोहेनश्चायममायो विश्वपावनः । विष्णुगम्यो विष्णु मध्यो मन्त्रत्रयसमन्वितः । तुरीयकलयाऽशेषब्रह्मांडगणसेवितः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఈ మంత్రం మూడు అక్షరాలతో సంయుక్తమై, ఒక్కసారి ఉచ్చరించినా అక్షయమైన ధ్వని. ఇది మాఘమాసంతో సంబంధమై, అపరిమేయమై, మాయారహితమై, సమస్త జగత్తును పవిత్రం చేయునది. ఇది విష్ణువునకు చేర్చునది, విష్ణువే మధ్యముగా కలది, మంత్రత్రయసమన్వితము. తురీయకలాశక్తిచేత అనేక బ్రహ్మాండగణములచే సేవింపబడును.

Verse 59

ओंकारेति प्रियोक्तिस्ते महादुःखविनाशनः । तं पूर्वं प्रणवं ध्यात्वा ज्ञानरूपं सुखाश्रयम्

‘ఓంకార’ అనే ప్రియోక్తి మహాదుఃఖాన్ని నశింపజేయును. ముందుగా ఆ ప్రణవాన్ని ధ్యానించుము—అది జ్ఞానస్వరూపము, సుఖాశ్రయము.

Verse 60

पद्मासनपरो भूत्वा संपूज्य ज्ञानलोचनः

పద్మాసనములో స్థిరమై, విధివిధానముగా పూజ చేసి, జ్ఞాననేత్రములు గల సాధకుడు సాధనలో ప్రవేశించవలెను.

Verse 61

नेत्रे मुकुलिते कृत्वा शुरो करौ कृत्वा तु संहतौ । चेतसि ध्यानरूपेण चिंतयेच्छिवमंगलम्

కళ్లను మూసి, చేతులను సమ్యకంగా జోడించి, మనస్సులో ధ్యానరూపముగా శివమంగళస్వరూపుని చింతించవలెను.

Verse 62

तडित्कोटिप्रतीकाशं सूर्यकोटिसमच्छविम् । चन्द्रलक्षसमच्छन्नं पुरुषं द्योतिताखिलम् १

ఆ పరమపురుషుని ధ్యానించాలి—కోటిమంది మెరుపులవలె ప్రకాశించే, కోటి సూర్యులవలె తేజోవంతమైన, లక్ష చంద్రులవలె శీతల కాంతితో ఆవరితుడై సమస్త జగత్తును ప్రకాశింపజేసేవాడు।

Verse 63

मूर्त्तामूर्त्तवैराजं तं सदसद्रूप मव्यम् । चिंतयित्वा विराड्रूपं न भूयःस्तनपो भवेत् । चातुर्मास्ये सकृदपि ध्यानात्कल्मषसंक्षयः

ఆ అవ్యయ ప్రభువు ‘విరాజ్’ను ధ్యానించాలి—ఆయన సాకారుడూ, నిరాకారుడూ; సత్-అసత్ రెండింటినీ ఆవరించే స్వరూపుడు. ఆయన విరాట్ రూపాన్ని చింతిస్తే మళ్లీ దేహధారణ జన్మ ఉండదు; చాతుర్మాస్యంలో ఒక్కసారి ధ్యానం చేసినా పాపక్షయం కలుగుతుంది।

Verse 64

विलोकयेद्योऽघविनाशनाय क्षणं प्रभुर्जन्मशतोद्भवाय

పాపనాశన సంకల్పంతో ప్రభువును క్షణమాత్రమైనా దర్శించినవాడు, సాధారణంగా వంద జన్మల తర్వాత కలిగే పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 261

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये ध्यानयोगोनामैकषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్య సందర్భంలో ‘ధ్యానయోగ’ అనే రెండువందల అరవై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 988

निष्कामैर्मुनिभिः सेव्यो महाविद्यादिसेवितः । नाभितः शिरसि व्याप्त अखण्डसुखदायकः

ఆయనను నిష్కామ మునులు సేవిస్తారు; మహావిద్యలు మొదలైన దివ్యశక్తులు కూడా ఆయనను ఉపాసిస్తాయి. నాభి నుండి శిరస్సు వరకు వ్యాపించి ఆయన అఖండ సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।