Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

ततः प्रांजलिरव्यग्रः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तद्विमानं ययौ शीघ्रं तीर्त्वा नदनदीपतीन्

Transliteration

tataḥ prāṃjaliravyagraḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā | tadvimānaṃ yayau śīghraṃ tīrtvā nadanadīpatīn

Translation

ఆపై అతడు అంజలి ముద్రతో, అవ్యగ్రంగా, అంతరాత్మ హర్షంతో నిండగా, ఆ దివ్య విమానంలో వేగంగా ప్రయాణించి నదీ-నదాధిపతులను దాటి వెళ్లాడు।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/अनन्तर-बोधक-अव्यय (then/thereafter)

• प्राञ्जलिः: with folded hands
• प्राञ्जलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (hands-folded)

• अव्यग्रः: unagitated
• अव्यग्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अव्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रहृष्टेन: with delighted
• प्रहृष्टेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + हृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (very joyful)

• अन्तरात्मना: with (his) inner self
• अन्तरात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अन्तरः आत्मा)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (that)

• विमानम्: aerial car
• विमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्रम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb of manner/speed)

• तीर्त्वा: having crossed
• तीर्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• नदनदीपतीन्: lords of rivers and streams
• नदनदीपतीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नद (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व (नदाश्च नद्यश्च—तेषां पतयः)

Speaker

Unspecified in snippet (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Type: river-crossing (symbolic)

Visual Art Cues

Scene: Kārttikeya stands in a celestial vimāna with folded hands, serene and focused, gliding above shining rivers; below, river-deities and currents appear as luminous bands.

Characters & Entities

• vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverent humility and single-pointed composure (prāñjali, avyagra) are presented as the inner posture that accompanies sacred travel and divine passage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single named tīrtha appears in this verse; it frames a larger sacred-geographical traversal within the Tīrthamāhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite (snāna, dāna, japa) is stated; the verse emphasizes devotional demeanor and purposeful movement.