Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

जयाऽरुणा च कुण्डोध्नी सुदती चारुचंपका । एतासां मध्यगं नीलं दृष्ट्वा ता मुनिदेवताः

Transliteration

jayā'ruṇā ca kuṇḍodhnī sudatī cārucaṃpakā | etāsāṃ madhyagaṃ nīlaṃ dṛṣṭvā tā munidevatāḥ

Translation

జయా, అరుణా, కుండోధ్నీ, సుదతీ, చారుచంపకా కూడా ఉన్నవి. వీటి మధ్య నిలిచిన నీలుని చూచి, ఆ మునిస్వరూప దేవతలు భక్తిశ్రద్ధలతో దర్శించారు.

Word by Word

• जया: Jayā (a named one)
• जया: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: जया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अरुणा: reddish/dawn-colored
• अरुणा: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अरुण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• कुण्डोध्नी: Kuṇḍodhnī (a named one)
• कुण्डोध्नी: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: कुण्डोध्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुदती: Sudatī (a named one; ‘good-toothed’)
• सुदती: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सु (अव्यय) + दती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सु+दती)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• आरुचंपका: Cārucaṃpakā (a named one; ‘lovely-campaka’)
• आरुचंपका: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + चंपका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास

• एतासाम्: of these (women/ones)
• एतासाम्: Sambandha (Genitive/Relation)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (fem. gen. pl.)

• मध्यगम्: situated in the middle
• मध्यगम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त; √गम्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (मध्यं गतः)

• नीलम्: the blue one/blue (entity)
• नीलम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’

• ताः: them
• ताः: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (fem. acc. pl.)

• मुनिदेवताः: the sage-like divine beings (sages)
• मुनिदेवताः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (मुनय एव देवताः)

Speaker

Narrator (contextual; prior narration in the chapter)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A circle of radiant cows; in their midst stands Nīla—depicted as a revered central presence—while sage-like divine beings stand with folded hands, eyes lowered in devotion.

Characters & Entities

• Nīla
• Munidevatāḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognition of the divine often begins with darśana—seeing the sacred presence and responding with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is within a tīrtha-glorification chapter of Nāgara Khaṇḍa; the verse foregrounds the wondrous figure Nīla rather than naming the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it sets up the ensuing praise (stuti) after the darśana.