Adhyaya 258

Verse 1

गालव उवाच । प्रवृत्तायां शैलपुत्र्यां महत्तपसि दारुणे । कन्दर्पेण पराभूतो विचचार महीं हरः

గాలవుడు పలికెను—శైలపుత్రి (పార్వతి) మహత్తరమైన కఠిన తపస్సులో ప్రవేశించినప్పుడు, కందర్పునిచే పరాభవింపబడి హరుడు (శివుడు) భూమిపై సంచరించెను।

Verse 2

वृक्षच्छायासु तीर्थेषु नदीषु च नदेषु च । जलेन सिंचत्स्ववपुः सर्वत्रापि महेश्वरः

వృక్షఛాయలలో, తీర్థస్థలాలలో, నదులలోను వాగులలోను—మహేశ్వరుడు ఎక్కడెక్కడా జలముతో తన దేహమును చల్లబరుచుకొనుచు సింఛించుచుండెను।

Verse 3

तथापि कामाकुलितो न लेभे शर्म कर्हिचित् । एकदा यमुनां दृष्ट्वा जलकल्लोलमालिनीम्

అయినను కామవ్యాకులుడై ఆయనకు ఎప్పుడూ శాంతి లభించలేదు। ఒకనాడు జలతరంగమాలలతో అలంకృతమైన యమునను దర్శించెను।

Verse 4

विगाहितुं मनश्चक्रे तापार्तिं शमयन्निव । कृष्णं बभूव तन्नीरं हरकायाग्निवह्निना

తాపవేదనను శమింపజేయునట్లు ఆయన అందులో మునగాలని మనస్సు చేసెను। హరుని దేహాగ్ని ప్రభావముచే ఆ నీరు నల్లనిగా మారెను।

Verse 5

साऽपि दिव्यवपुः पूर्वं श्यामा भूत्वा हराद्यतः

ఆమె కూడా దివ్యదేహధారిణి; మొదట శ్యామవర్ణంగా మారి, తరువాత హరుడు (మహాదేవుడు) అనుగ్రహంతో ఆమె రూపం క్రమంగా పరివర్తితమైంది।

Verse 6

स्तुत्वा नत्वा महेशानमुवाच पुनरेव सा । प्रसादं कुरु देवेश वशगास्मि सदा तव

మహేశానుని స్తుతించి నమస్కరించి ఆమె మళ్లీ పలికింది—“ఓ దేవేశా! అనుగ్రహించు; నేను సదా నీ వశంలో ఉన్నాను।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । अस्मिंस्तीर्थवरेपुण्ये यः स्नास्यति नरो भुवि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् १

ఈశ్వరుడు పలికెను—“ఈ పరమ పుణ్యమైన తీర్థంలో భూమిపై ఎవడు స్నానం చేస్తాడో, అతని వేల పాపాలు నిశ్చయంగా లయమవుతాయి।”

Verse 8

हरतीर्थमिति ख्यातं पुण्यं लोके भविष्यति । इत्युक्त्वा तां प्रणम्याथ तत्रैवांतरधीयत

“ఇది లోకంలో ‘హరతీర్థం’ అనే పుణ్యస్థలంగా ప్రసిద్ధి పొందుతుంది।” అని చెప్పి ఆమెకు నమస్కరించి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 9

तस्यास्तीरे महेशोऽपि कृत्वा रूपं मनोहरम् । कामालयं वाद्यहस्तं कृतपुंड्रं जटाधरम्

ఆమె తీరంలో మహేశుడు కూడా మనోహరమైన రూపం ధరించాడు—కామాలయంలో నివసిస్తూ, చేతిలో వాద్యాన్ని పట్టుకొని, పుండ్ర తిలకంతో గుర్తింపబడి, జటాధారిగా।

Verse 10

स्वेच्छया मुनिगेहेषु दर्शयत्यंगचापलम् । क्वचिद्गायति गीतानि क्वचिन्नृत्यति छन्दतः

అతడు స్వేచ్ఛగా మునుల ఆశ్రమాలలో అంగచాపల్యాన్ని ప్రదర్శించెను; కొన్నిసార్లు గీతాలు పాడెను, కొన్నిసార్లు ఛందస్సుకు తగినట్లు నర్తించెను।

Verse 11

स च क्रुद्ध्यति हसति स्त्रीणां मध्यगतः क्वचित् । एवं विचरतस्तस्य ऋषिपत्न्यः समंततः

అతడు కొన్నిసార్లు స్త్రీల మధ్యకు వెళ్లి కోపపడెను, మరల నవ్వెను. ఈ విధంగా సంచరిస్తుండగా ఋషిపత్నులు అతనిని చుట్టుముట్టిరి।

Verse 12

पत्युः शुश्रूषणं गेहे त्यक्त्वा कार्याण्यपि क्षणात् । तमेव मनसा चक्रुः पतिरूपेण मोहिताः

ఒక క్షణంలోనే గృహకార్యాలనూ భర్తసేవనూ విడిచి, అతనిని భర్తరూపముగా భావించి మోహితులై, తమ మనస్సును అతనిపైనే నిలిపిరి।

Verse 13

भ्रमंत्यश्चैव हास्यानि चक्रुस्ता अपि योषितः । ततस्तु मुनयो दृष्ट्वा तासां दुःशीलभावनाम्

అలా తిరుగుచూ ఆ స్త్రీలు కూడా హాస్యక్రీడలు చేసిరి. అప్పుడు మునులు వారి దుశ్శీల భావనను చూచి గమనించిరి।

Verse 14

चुक्रुधुर्मुनयः सर्वे रूपं तस्य मनोहरम् । गृह्यतां हन्यतामेष कोऽयं दुष्ट उपागतः

అతని మనోహర రూపాన్ని చూచినప్పటికీ మునులందరు కోపించిరి; “పట్టుకోండి! కొట్టండి! ఈ దుష్టుడు ఎవడు ఇక్కడికి వచ్చెను?” అని కేకలేశారు।

Verse 15

इति ते गृह्य काष्ठानि यदोपस्थे ययुस्तदा । पलायितः स बहुधा भयात्तेषां महात्मनाम्

ఇలా అంటూ వారు కర్రలు పట్టుకుని అతనిపైకి రాగా, ఆ మహాత్ముల భయంతో అతడు అనేక దిక్కులకు పారిపోయాడు.

Verse 16

यो जीवकलया विश्वं व्याप्य तिष्ठति देहिनाम् । न ज्ञायते न च ग्राह्यो न भेद्यश्चापि जायते

ఎవరైతే తన జీవకళతో విశ్వమంతా వ్యాపించి జీవులలో నివసిస్తున్నారో, వారిని తెలుసుకోలేము, పట్టుకోలేము మరియు ఛేదించలేము.

Verse 17

न शेकुस्ते यदा सर्वे ग्रहीतुं तं महेश्वरम् । तदा शिवं प्रकुपिता शेपुरित्थं द्विजातयः

వారందరూ ఆ మహేశ్వరుని పట్టుకోవడానికి అసమర్థులైనప్పుడు, కోపించిన ఆ బ్రాహ్మణులు శివుని ఈ విధంగా శపించారు.

Verse 18

यस्माल्लिंगार्थमागत्य ह्याश्रमांश्चोरवत्कृतम् । परदारापहरणं तल्लिङ्गं पततां भुवि

నీవు లింగం నిమిత్తమై ఇక్కడికి వచ్చి ఆశ్రమాలలో దొంగవలే ప్రవర్తించి, పరస్త్రీలను అపహరించావు కాబట్టి, ఆ లింగం భూమిపై పడిపోవుగాక!

Verse 19

सद्य एव हि शापं त्वं दुष्टं प्राप्नुहि तापस । एवमुक्ते स शापाग्निर्वज्ररूपधरो महान्

ఓ దుష్ట తాపసుడా! తక్షణమే నీవు ఈ శాపాన్ని పొందు. అని అనగానే, ఆ గొప్ప శాపాగ్ని వజ్రాయుధ రూపాన్ని ధరించి ఉద్భవించింది.

Verse 20

तल्लिगं धूर्जटेश्छित्त्वा पातयामास भूतले । रुधिरौघपरिव्याप्तो मुमोह भगवान्विभुः

ధూర్జటి (శివుని) ఆ లింగాన్ని ఛేదించి అతడు భూమిపై పడవేశాడు. రక్తప్రవాహంతో నిండిపోయి సర్వశక్తిమంతుడైన భగవంతుడు మోహావస్థకు లోనయ్యాడు.

Verse 21

वेदनार्त्तोज्ज्वलवपुर्महाशापाभिभूतधीः । तं तथा पतितं दृष्ट्वा त आजग्मुर्महर्षयः

వేదనతో అతని దేహం జ్వలించెను; మహాశాపం చేత అతని బుద్ధి ఆవరించబడెను. అతడు అలా పడిపోయినదాన్ని చూసి మహర్షులు అక్కడికి త్వరగా వచ్చారు.

Verse 22

आकाशे सर्वभूतानि त्रेसुर्विश्वं चचाल ह । देवाश्च व्याकुला जाता महाभयमुपागताः

ఆకాశంలో సమస్త భూతాలు వణికిపోయాయి; సమస్త విశ్వం కంపించింది. దేవతలు కూడా వ్యాకులమై మహాభయానికి లోనయ్యారు.

Verse 23

ज्ञात्वा विप्रा महेशानं पीडिता हृदयेऽभवन् । शुशुचुर्भृशदुःखार्ता दैवं हि बलवत्तरम्

ఆయన మహేశానుడని తెలిసి విప్రుల హృదయాలు బాధతో నిండిపోయాయి. తీవ్రమైన దుఃఖంతో వారు విలపించారు—నిజమే, దైవమే బలవంతం.

Verse 24

किं कृतं भगवानेष देवैरपि स सेव्यते । साक्षी सर्वस्य जगतोऽस्माभिर्नैवोपलक्षितः

మేము ఏమి చేసాము? ఈ భగవంతుడు దేవతలచేత కూడా సేవింపబడువాడు; సమస్త జగత్తుకు సాక్షి—ఆయనను మేము అసలు గుర్తించలేదు.

Verse 25

वयं मूढधियः पापाः परमज्ञानदुर्बलाः । कथमस्माभिर्यस्यात्मा श्रुतश्च न निवेदितः

మేము పాపులు, మోహబుద్ధిగలవారు, పరమజ్ఞానంలో బలహీనులం. అయినా విన్నప్పటికీ ఆయన తత్త్వాన్ని మేమెందుకు ప్రకటించలేదు?

Verse 26

मयेदृशो गृहस्थाय ह्यात्माऽयं न निवेदितः । निर्विकारो निर्विषयो निरीहो निरुपद्रवः

నావంటి గృహస్థునికి ఈ ఆత్మ తెలియజేయబడలేదు—అది నిర్వికారము, విషయాతీతము, నిరీహము, నిరుపద్రవము.

Verse 27

निर्ममो निरहंकारो यः शंभुर्नोपलक्षितः । यस्य लोका इमे सर्वे देहे तिष्ठंति मध्यगाः

నిర్మముడు, నిరహంకారుడు అయిన శంభువును మేము గుర్తించలేదు; ఆయన దేహంలో ఈ సమస్త లోకాలు మధ్యస్థంగా నిలిచివున్నాయి.

Verse 28

स एष जगतां स्वामी हरोऽस्माभिर्न वीक्षितः । इत्युक्त्वा ते ह्युपविष्टा यावत्तत्र समागताः

ఆయనే జగత్తుల స్వామి హరుడు, కానీ మేము ఆయనను దర్శించలేదు. ఇలా చెప్పి వారు అక్కడే కూర్చుని, ఇతరులు వచ్చేవరకు వేచిచూశారు.

Verse 29

तान्दृष्ट्वा सहसा त्रस्तः पुनरेव महेश्वरः । विप्रशापभयान्नष्टस्त्रिपुरारिर्दिवं ययौ

వారిని చూసి మహేశ్వరుడు మళ్లీ అకస్మాత్తుగా భయపడ్డాడు. బ్రాహ్మణుల శాపభయంతో అంతర్ధానమై త్రిపురారి స్వర్గానికి వెళ్లాడు.

Verse 30

सृष्टिस्थिति विनाशानां कर्त्र्यै मात्रे नमोनमः

సృష్టి, స్థితి, లయములకు కర్త్రియైన ఆ మాతృదేవికి పునఃపునః నమస్కారం।

Verse 32

सर्वै र्ज्ञाता रसाभिज्ञैर्मधुरास्वाददायिनी । त्वया विश्वमिदं सर्वं बलस्नेहसमन्वितम्

రసాభిజ్ఞులందరికీ నీవు మధురాస్వాదదాయినిగా ప్రసిద్ధురాలవు; నీ వల్లనే ఈ సమస్త విశ్వం బలస్నేహసమన్వితమై వ్యాపించి నిలిచియున్నది।

Verse 33

त्वं माता सर्वरुद्राणां वसूनां दुहिता तथा । आदित्यानां स्वसा चैव तुष्टा वांच्छितसिद्धिदा

నీవు సమస్త రుద్రులకు మాతవు, వసువులకు కుమార్తెవు; ఆదిత్యులకు సహోదరివు. ప్రసన్నురాలైతే వాంఛితసిద్ధిని ప్రసాదిస్తావు।

Verse 34

त्वं धृतिस्त्वं तथा पुष्टिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तथा । ऋद्धिः सिद्धिस्तथा लक्ष्मीर्धृतिः कीर्ति स्तथा मतिः

నీవు ధృతి, నీవే పుష్టి; నీవు స్వాహా, నీవు స్వధా. నీవు ఋద్ధి, సిద్ధి, లక్ష్మి; అలాగే ధైర్యం, కీర్తి, సద్బుద్ధి కూడా నీవే।

Verse 35

कांतिर्लज्जा महामाया श्रद्धा सर्वार्थसाधिनी । त्वया विरहितं किंचिन्नास्ति त्रिभुवनेष्वपि

నీవు కాంతి, నీవు లజ్జ, నీవు మహామాయ, మరియు సర్వార్థసాధినీ శ్రద్ధ. త్రిభువనములలో కూడా నీ లేకుండా ఏదియు లేదు।

Verse 36

वह्नेस्तृप्तिप्रदात्री च देवादीनाम् च तृप्तिदा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजंगमम्

హే దేవీ! నీవు అగ్నికి తృప్తిని ప్రసాదించువాడవు; దేవతలకును సమస్త ప్రాణులకును సంతృప్తిని కలిగించువాడవు. నీ చేతనే ఈ సమస్త జగత్తు—స్థావర జంగమములతో—వ్యాప్తమైయున్నది.

Verse 37

पादास्ते वेदाश्चत्वारः समुद्राः स्तनतां ययुः । चंद्रार्कौ लोचने यस्या रोमाग्रेषु च देवताः

నీ పాదములు నాలుగు వేదములు; సముద్రములు నీ స్తనములుగా మారినవి. ఆమె నేత్రములు చంద్రసూర్యులు; ఆమె రోమాగ్రాలయందు దేవతలు నివసించుచున్నారు.

Verse 38

शृङ्गयोः पर्वताः सर्वे कर्णयोर्वायवस्तथा । नाभौ चैवामृतं देवि पातालानि खुरास्तथा

నీ శృంగములలో సమస్త పర్వతములు; నీ కర్ణములలో వాయువులు. హే దేవీ! నీ నాభిలో అమృతము ఉంది; నీ ఖురములలో పాతాళలోకములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 39

स्कन्धे च भगवान्ब्रह्मा मस्तकस्थः सदाशिवः । हृद्देशे च स्थितो विष्णुः पुच्छाग्रे पन्नगास्तथा

నీ స్కంధముపై భగవాన్ బ్రహ్మ స్థితుడైయున్నాడు; నీ మస్తకమున సదాశివుడు నివసించుచున్నాడు. నీ హృద్దేశమున విష్ణువు ఉన్నాడు; నీ పుచ్ఛాగ్రమున పన్నగములు స్థితులైయున్నవి.

Verse 40

शकृत्स्था वसवः सर्वे साध्या मूत्रस्थितास्तव । सर्वे यज्ञा ह्यस्थिदेशे किन्नरा गुह्यसंस्थिताः

నీ శకృత్భాగమున సమస్త వసువులు నివసించుచున్నారు; నీ మూత్రమున సాధ్యులు స్థితులైయున్నారు. నీ అస్తిదేశమున సమస్త యజ్ఞములు ఉన్నవి; నీ గుహ్యభాగమున కిన్నరులు నివసించుచున్నారు.

Verse 41

पितॄणां च गणाः सर्वे पुरःस्था भांति सर्वदा । सर्वे यक्षा भालदेशे किन्नराश्च कपोलयोः

పితృదేవతల సమూహాలన్నీ ఎల్లప్పుడూ మీ ముందు ప్రకాశిస్తున్నాయి. యక్షులందరూ మీ నుదిటిపై మరియు కిన్నరులు మీ చెంపలపై ఉన్నారు.

Verse 42

सर्वदेवमयी त्वं हि सर्वभूतविवृद्धिदा । सर्वलोकहिता नित्यं मम देहहिता भव

నీవు సర్వదేవతా స్వరూపిణివి మరియు సకల ప్రాణులను వృద్ధి చేసేదానవు. ఎల్లప్పుడూ సర్వలోకాలకు మేలు చేసే నీవు, నా శరీరానికి కూడా మేలు కలిగించు.

Verse 43

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

ఓ దేవేశ్వరీ! ఓ పాపరహితురాలా! నీకు నమస్కరిస్తూ ఎల్లప్పుడూ నిన్ను పూజిస్తాను. ప్రపంచ బాధలను తొలగించే నిన్ను స్తుతిస్తున్నాను; ప్రసన్నురాలై వరాలను ప్రసాదించు.

Verse 44

विप्रशापाग्निना दग्धं शरीरं मम शोभने । स्वतेजसा पुनः कर्त्तुमर्हस्यमृतसंभवे

ఓ సౌందర్యవతీ! బ్రాహ్మణుని శాపాగ్నిచే నా శరీరం కాలిపోయింది. ఓ అమృతసంభవా! నీ స్వయం ప్రకాశంతో దీనిని తిరిగి పునరుద్ధరించడానికి నీవు తగినదానవు.

Verse 45

इत्युक्त्वा ता परिक्रम्य तस्या देहे लयं गतः । साऽपि गर्भे दधाराथ सुरभिस्तदनन्तरम्

ఇలా పలికి, ఆమెకు ప్రదక్షిణ చేసి, అతడు ఆమె శరీరంలో లీనమయ్యాడు. ఆ తరువాత సురభి అతన్ని తన గర్భంలో ధరించింది.

Verse 46

कालातिक्रमयोगेन सर्वव्याकुलतां ययौ । यस्मिन्प्रनष्टे देवेशे विप्रशापभयावृते

కాలం గడిచేకొద్దీ సమస్త ప్రాణులు పరమ వ్యాకులతకు లోనయ్యారు; బ్రాహ్మణశాపభయంతో ఆవరితుడైన దేవేశ్వరుడు అంతర్ధానమయ్యెను.

Verse 47

देवा महार्तिं प्रययुश्चचाल पृथिवी तथा । चंद्रार्कौ निष्प्रभौ चैव वायुरुच्चण्ड एव च

దేవతలు మహా ఆర్తికి లోనయ్యారు; భూమి కూడా కంపించింది. చంద్రసూర్యులు కాంతిహీనులయ్యారు, వాయువు అత్యంత ఉగ్రంగా మారింది.

Verse 48

समुद्राः क्षोभमग मंस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम

ఆ సమయంలో, ఓ ద్విజోత్తమా, సముద్రాలు తీవ్ర క్షోభంతో కలకలమయ్యాయి.

Verse 49

यस्मिञ्जगत्स्थावरजंगमादिकं काले लयं प्राप्य पुनः प्ररोहति । तस्मिन्प्रनष्टे द्विजशापपीडिते जयद्धतप्राय मवर्तत क्षणात्

యందు స్థావరజంగమములైన సమస్త జగత్తు నియతకాలంలో లయమై మళ్లీ ఉద్భవించునో, ఆ ప్రభువు బ్రాహ్మణశాపపీడితుడై అంతర్ధానమగగానే క్షణములోనే విశ్వం నశించబోవునట్లు అయింది.

Verse 258

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये हरशापो नामाष्टपंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము—ఏకాశీతిసాహస్ర శ్లోకసంహితలో—షష్ఠ నాగరఖండములో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత శేషశాయ్యుపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మా–నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో ‘హరశాప’ నామ 258వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 311

या त्वं रसमयैर्भावैराप्यायसि भूतलम् । देवानां च तथासंघान्पितॄणामपि वै गणान्

హే దేవీ! నీవు రసమయమైన భావములతో భూతలాన్ని పోషించుచున్నావు; అలాగే దేవసంఘములను, పితృగణములను కూడా తృప్తిపరచుచున్నావు।