Adhyaya 246

Verse 1

गालव उवाच । शक्रादयस्तु देवेशा दुःखसंतप्तमानसाः । ईश्वरादर्शनभ्रांतमनः कर्मेंद्रिया रतिम्

గాలవుడు పలికెను—శక్రాది దేవాధిపతుల మనస్సులు దుఃఖంతో దగ్ధమయ్యాయి; ఈశ్వర దర్శనం లభించక చిత్తం భ్రమించగా, ఇంద్రియకర్మలలో వారికి రతి కలగలేదు।

Verse 2

न प्रापुर्लोकनाथं ते कृत्वा यः प्रतिमाकृतिम् । तपसाराधयामासुः सर्वभूतहृदिस्थितम्

కేవలం ప్రతిమారూపం తయారు చేయడం వల్ల వారు లోకనాథుని పొందలేదు; తపస్సు ద్వారా సమస్త భూతాల హృదయస్థుడైన ఆయననే వారు ఆరాధించారు।

Verse 3

कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम् । कपालखट्वांगधरं दशहस्तं किरीटिनम्

ఆ దేవుని ధ్యానించాలి—జటాధారి, శూలహస్తుడు, పినాకధనుస్సు ధరించినవాడు, కపాలం మరియు ఖట్వాంగం ధరించినవాడు, దశభుజుడు, కిరీటధారి।

Verse 4

उमासहितमीशानं पंचवक्त्रं महाभुजम् । कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितम्

ఉమాసహితుడైన ఈశానుని ధ్యానించాలి—పంచవక్త్రుడు, మహాబాహువు, కర్పూరవర్ణ దేహధారి, శ్వేత భస్మంతో విభూషితుడు।

Verse 5

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् । कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्

ఆ విభువును ధ్యానించాలి—నాగాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడు, గజచర్మం ధరించినవాడు, అలాగే కృష్ణసార మృగచర్మాన్ని కూడా ఆవరణంగా కప్పుకున్నవాడు।

Verse 6

कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्

అక్కడ దేవతలు ధ్యాననిష్ఠులై వృక్షమూలంలో ఆశ్రయమొందారు. వ్రతచర్యను ఆశ్రయించి వారు ఉత్తమమైన తపస్సును ఆచరించారు.

Verse 7

षडक्षरेण मंत्रेण शैवेन विहिताः सुराः । शूद्र उवाच । व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजा यते कथम्

శైవ షడక్షర మంత్రంతో దేవతలు విధివిధానంగా ఉపదేశింపబడ్డారు. శూద్రుడు అన్నాడు—“మీరు చెప్పిన ఆ వ్రతచర్య సరిగ్గా ఎలా ప్రారంభమవుతుంది?”

Verse 8

ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः

హే బ్రహ్మన్! విస్తారంగా చెప్పండి; అమృతసమానమైన ఈ వచనాలతోనూ తృప్తి కలగదు.

Verse 9

गालव उवाच । जपन्भस्म च खट्वांगं कपालं स्फाटिकं तथा । रुंडमालां पंचवक्त्रमर्द्धचंद्रं च मूर्द्धनि

గాలవుడు అన్నాడు—“(వ్రతీ) జపం, విభూతి, ఖట్వాంగం, స్ఫటికసమమైన కపాలపాత్రం, రుండమాల, పంచవక్త్రరూపం, అలాగే శిరస్సుపై అర్ధచంద్రాన్ని ధరించాలి.”

Verse 10

चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् । घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम्

వర్ణవర్ణమైన చర్మవస్త్రాన్ని ధరించి, కౌపీనమును మరియు రెండు కర్ణకుండలాలను ధరించాలి; జంట గంటలు, త్రిశూలం కూడా ధరించాలి—ఇదే చర్య యొక్క బాహ్యరూపం మరియు ఆచరణసూత్రం.

Verse 11

अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज । अनेन विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः

హే శూద్రజ! ఈ లక్షణాల ద్వారా వ్రతానికి తగిన గుర్తును నేను నీకు చెప్పితిని. ఇదే విధానంతో అగ్నిని ముందుంచి సమస్త దేవతలూ ఆచరించిరి.

Verse 12

सर्व आराधयामासुः सर्वोपायैर्वरप्रदम् । चातुर्मास्ये च संपूर्णे सपूर्णे कार्तिकेऽमले

అందరూ సమస్త ఉపాయాలతో వరప్రదుడైన ప్రభువును ఆరాధించిరి. చాతుర్మాస్య వ్రతం సంపూర్ణమై, నిర్మల కార్తిక మాసం పరిపూర్ణతకు చేరినప్పుడు వారి కర్మ సిద్ధించెను.

Verse 13

चीर्णव्रतान्सुरान्दृष्ट्वा विशुद्धांश्च महेश्वरः । मतिं तेषां ददौ तुष्टो जीवात्मा सर्वभूतदृक्

వ్రతాలను ఆచరించి విశుద్ధులైన దేవతలను చూచి మహేశ్వరుడు సంతోషించెను. సర్వభూతదర్శి అంతర్యామి జీవాత్మగా ఆయన వారికి సమ్యక్ మతిని ప్రసాదించెను.

Verse 14

शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च । ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये तुतोष सः

విధానసహిత శతరుద్రీయ జపం, ధ్యానం, దీపదానం—ఇవన్నీ చాతుర్మాస్య కాలంలో ఆయనను (శివుని) తృప్తిపరచెను.

Verse 15

पूजनैः षोडशविधैर्यथा विष्णोस्तथा हरे । कुर्वाणान्भक्तिभावेन ज्ञात्वा देवान्समागतान्

దేవతలు సమాగమించినట్లు గ్రహించి వారు భక్తిభావంతో షోడశోపచార పూజను నిర్వహించిరి—విష్ణువుకు చేసినట్లే హరునికీ (శివునికీ).

Verse 16

प्रहृष्टो भगवान्रुद्रो ददौ तेषां शुभा मतिम् । ततः संमंत्र्य ते देवा वह्निं स्तुत्वा यथार्थतः

ప్రహృష్టుడైన భగవాన్ రుద్రుడు వారికి శుభసంకల్పాన్ని ప్రసాదించాడు. ఆపై దేవులు పరస్పరం సంప్రదించి, యథావిధిగా సత్యభావంతో అగ్నిని స్తుతించారు.

Verse 17

प्रसन्नवदनं चक्रुः कार्यसाधनतत्परम् । कर्मसाक्षी महातेजाः कृत्वा पारावतं वपु

వారు అతనిని ప్రసన్నవదనుడిగా, కార్యసాధనంలో తత్పరుడిగా చేశారు. అప్పుడు కర్మసాక్షి మహాతేజస్వి అగ్ని పావురపు దేహాన్ని ధరించాడు.

Verse 18

प्रविवेश ततो मध्ये द्रष्टुं देवं महेश्वरम् । चकार गतिविक्षेपं गुंठनैरवगुंठनैः

ఆపై అతడు మధ్యలో ప్రవేశించి, దేవుడు మహేశ్వరుని దర్శించాలనుకున్నాడు. దాచుటలు–ప్రతిదాచుటలతో కదలికల్లో మాయమయమైన మార్పులు చేశాడు.

Verse 19

लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम् । तं दृष्ट्वा भगवांस्तत्र कारणं समबुद्ध्यत

లొర్లడం, జారడం వంటి కదలికలతో ఆ సుందరరూపుడు అద్భుతమైన నడకను చూపించాడు. అతనిని అక్కడ చూసి భగవాన్ కారణాన్ని సమ్యక్‌గా గ్రహించాడు.

Verse 20

ऊर्ध्वरेतास्ततस्तस्मिन्ससर्जादौ दधार तत् । वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः

అప్పుడు ఊర్ధ్వరేతా ప్రభువు దానిని సృష్టించి, మొదట దానిని ధరించాడు. ఆ వీర్యం అగ్నిముఖంలో నిలిపబడగా, అతడు గృహం నుండి బయటకు దూకి వెళ్లాడు.

Verse 21

गते तस्मिन्पतंगेऽथ पार्वती विफलश्रमा । संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा शशाप महेश्वरी

ఆ రెక్కలవాడు వెళ్లిపోయిన తరువాత పార్వతీ శ్రమ ఫలించక కోపోద్రిక్తయై మహేశ్వరీ సమస్త దేవతలను శపించింది.

Verse 22

यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः । तस्मात्पाषाणतामाशु व्रजंतु त्रिदिवौकसः

దుష్టబుద్ధితో మీరు నా సంకల్పాన్ని భంగం చేసారు; అందుచేత హే త్రిదివవాసులారా, వెంటనే రాతి స్థితికి వెళ్లండి.

Verse 23

निरपत्या निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ । ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयंत्रिताः

హే దేవతలారా, మీరు అందరూ సంతానరహితులుగా, దయలేనివారుగా అవుతారు. అప్పుడు శాపబంధితులై వారు నమస్కరించి ఆమె కృపను వేడుకున్నారు.

Verse 24

महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्

మహా దుఃఖంలో మునిగిపోయి వారు మళ్లీ మళ్లీ ఈ విధంగా పలికారు.

Verse 25

। । देवा ऊचुः । त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा

దేవులు పలికారు—హే దేవీ, నీవు సమస్త దేవతల మాత, సనాతన సర్వసాక్షి; నీవే జగత్తు సృష్టి, స్థితి, సంహారాలకు నిత్య కారణము.

Verse 26

भूतप्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता । अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा

నీవు సమస్త భూతాల ప్రకృతి-స్వరూపిణి, మహాభూతాలలో స్థితురాలివి. నీవు అపర్ణా—తపస్సుల ధాత్రి, జీవుల ధాత్రి, స్వయంగా వసుంధర (భూమి)వు.

Verse 27

मंत्राराध्या मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः । यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा

నీవు మంత్రారాధ్యురాలివి; నీవే మంత్రబీజము. నీవు విశ్వబీజము—స్థితి మరియు లయలో నిలిచినది. నీవు యజ్ఞాది కర్మఫలదాయిని, సదా స్వాహా-రూపిణిగా విరాజిల్లుచున్నావు.

Verse 29

दोषत्रयसमाक्रान्त जननैः श्रेयसप्रदा । महालक्ष्मीर्महाकालीमहादेवी महेश्वरी

త్రిదోషాల బంధంలో ఉన్న దేహధారులకు నీవు శ్రేయస్సును ప్రసాదించుచున్నావు. నీవు మహాలక్ష్మి, మహాకాళి, మహాదేవి—మహేశ్వరి, పరమాధీశ్వరి.

Verse 30

विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा । वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता

నీవు విశ్వేశ్వరి, మహామాయ, మాయాబీజముచే వరప్రదాయిని. నీవు వరస్వరూపిణి, వరణీయురాలివి; నీవు వరదాత్రి, శ్రేష్ఠ సుతవు.

Verse 31

बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा । तेषां राज्यप्रदात्री च कामदा सिद्धिदा सदा

శుభమైన బిల్వపత్రాలతో నిన్ను సదా పూజించే వారికి నీవు రాజ్య-ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించుచున్నావు; వారి కోరికలను నెరవేర్చి, సదా సిద్ధిని ఇస్తావు.

Verse 32

चातुर्मास्येऽर्चिता यैस्त्वं बिल्वपत्रैर्विशेषतः । तेषां वांछितसिद्ध्यर्थं जाता कामदुघा स्वयम्

చాతుర్మాస్యకాలంలో ప్రత్యేకంగా బిల్వపత్రాలతో నిన్ను ఆరాధించే వారికి, వారి వాంఛితసిద్ధి కలుగజేయుటకై నీవే స్వయంగా కామధేనువలె ప్రాదుర్భవిస్తావు।

Verse 33

येऽर्चयंति सदा लोके महेश्वरसमन्विताम् । बिल्वपत्रैर्महाभक्त्या न तेषां दुःखदुष्कृती

ఈ లోకంలో మహేశ్వరసమన్విత దేవిని సదా మహాభక్తితో బిల్వపత్రాలతో ఆరాధించేవారికి దుఃఖమూ దుష్కృతమూ నిలవవు।

Verse 34

चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला । अद्यप्रभृति यैर्लोकैर्बिल्वपत्रैस्तु पूजिता

చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా నీ పూజ మహాఫలదాయకం; ఈ దినం నుండే బిల్వపత్రాలతో నిన్ను పూజించే వారికి పుణ్యవృద్ధి కలుగును।

Verse 35

विधास्यसि महेशानि तेषां ज्ञानमनुत्तमम् । चातुर्मास्येऽधिकफलं बिल्वपत्रं वरानने

హే మహేశానీ! నీవు వారికి అనుత్తమ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తావు. హే వరాననే! చాతుర్మాస్యంలో బిల్వపత్రానికి అధిక ఫలం కలుగుతుంది।

Verse 36

उमामहेश्वरप्रीत्यै दत्तं विधिवदक्षयम् । यथा श्रीस्तुलसीवृक्षे तथा बिल्वे च पार्वती

ఉమా-మహేశ్వరుల ప్రీతికై విధివిధానంగా అర్పించినది అక్షయమగును. తులసీవృక్షంలో శ్రీ నివసించినట్లే, బిల్వవృక్షంలో పార్వతీ నివసిస్తుంది।

Verse 37

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

నీవు మూర్తిరూపంగా విశ్వరూపమేనని దర్శనమిచ్చెదవు, సమస్త అభీష్ట వరప్రదాయిని. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో ఈ రెండింటిని సేవిస్తే మహాఫలం కలుగును.

Verse 246

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ–నారద సంభాషణలోని చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో, పైజవనోపాఖ్యానంలో ‘పార్వతి, ఇంద్రాది వారికి శాపప్రదాన వృత్తాంత వర్ణనం’ అనే 146వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 298

मन्त्रयन्त्रसमोपेता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना

ఆమె మంత్ర-యంత్ర సముపేత, బ్రహ్మా, విష్ణు, శివాది దేవతలలో ప్రతిష్ఠిత. ఆమె నిత్యరూపా, మహారూపా, సర్వరూపా, నిరంజనా (నిర్మల)గా ఉన్నది.