Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

Transliteration

tvaṃ mūrtyā dṛśyase viśvaṃ sakalābhīṣṭadāyinī | cāturmāsye viśeṣeṇa sevitau dvau mahāphalau

Translation

నీవు మూర్తిరూపంగా విశ్వరూపమేనని దర్శనమిచ్చెదవు, సమస్త అభీష్ట వరప్రదాయిని. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో ఈ రెండింటిని సేవిస్తే మహాఫలం కలుగును.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• मूर्त्या: by (your) form
• मूर्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• दृश्यसे: are seen, appear
• दृश्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (you are seen/appear)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सकलाभीष्टदायिनी: giver of all desired boons
• सकलाभीष्टदायिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल-अभीष्ट-दायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सकलानि अभीष्टानि ददाति इति)

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषणवत् (adverbial instrumental: ‘especially’)

• सेवितौ: served, worshipped
• सेवितौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेव् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘द्वौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्वौ: two
• द्वौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

• महाफलौ: (are) of great fruit/results
• महाफलौ: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः—कर्मधारयः (महत् फलम्)

Speaker

Gālava (deduced from immediate chapter-context; narrative dialogue in Paijavana-upākhyāna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee in monsoon season performs reverent sevā before a radiant universal-form mūrti; nearby stand two sacred presences being served, with rainclouds and temple lamps emphasizing Cāturmāsya sanctity.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Devī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is immanent as the universe; worship during sacred time magnifies results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement occurs in the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya narrative setting of Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Serve/worship the indicated ‘two’ especially during Cāturmāsya (context suggests paired sacred observances/deities tied to bilva worship).