Adhyaya 243

Verse 1

। ब्रह्मोवाच । शूद्रः पैजवनोनाम गार्हस्थ्याच्छुद्धिमाप्तवान् । धर्ममार्गाविरोधेन तन्निबोध महामते

బ్రహ్ముడు పలికెను—పైజవనుడు అను శూద్రుడు గార్హస్థ్యాశ్రమముచే, ధర్మమార్గమునకు విరోధము లేకుండా, శుద్ధిని పొందెను. ఓ మహామతీ, దీనిని గ్రహించుము.

Verse 2

आसीत्पैजवनः शूद्रः पुरा त्रेतायुगे किल । स्वधर्मनिरतः ख्यातो विष्णुब्राह्मणपूजकः

పూర్వం త్రేతాయుగంలో పైజవనుడు అనే శూద్రుడు ఉండెను. అతడు స్వధర్మనిష్ఠుడై, విష్ణుభక్తుడై, బ్రాహ్మణపూజకుడిగా ఖ్యాతి పొందెను.

Verse 3

न्यायागतधनो नित्यं शांतः सर्वजनप्रियः । सत्यवादी विवेकज्ञस्तस्य भार्या च सुन्दरी

అతని ధనం న్యాయమార్గంలో సంపాదించబడినది; అతడు నిత్యం శాంతుడూ, సర్వజనప్రియుడూ. అతడు సత్యవాది, వివేకజ్ఞుడు; అతని భార్య కూడా సుందరి.

Verse 4

धर्मोढा वेदविधिना समानकुलजा शुभा । पतिव्रता महाभागा देवद्विजहिते रता

ఆమె వేదవిధి ప్రకారం ధర్మసమ్మతంగా వివాహిత, సమానకులజా, శుభలక్షణసంపన్న. ఆమె పతివ్రత, మహాభాగ్యవతి, దేవద్విజహితంలో నిమగ్నురాలు.

Verse 5

काश्यां संबंधिता बाला वैजयंत्यां विवाहिता । सा धर्माचरणे दक्षा वैष्णवव्रतचारिणी

ఆ బాలిక కాశీలో నిశ్చితార్థం చేయబడింది, వైజయంతీలో వివాహిత అయ్యింది. ఆమె ధర్మాచరణలో దక్షురాలు, వైష్ణవ వ్రతాచారిణి.

Verse 6

भर्त्रा सह तथा सम्यक्चिक्रीडे सुविनीतवत् । सोऽपि रेमे तया काले हस्तिन्येव महागजः

ఆమె భర్తతో కలిసి సువినీతంగా, సంయమంతో యథోచితంగా క్రీడా విహారం చేసెను. అతడూ ఆ కాలంలో ఆమెతో మహాగజం తన హస్తినితో రమించునట్లు ఆనందించెను.

Verse 7

अर्थाप्तिः पूर्वपुण्येन जाता तस्य महात्मनः । वाणिज्यं स्वजनैर्नित्यं स्वदेशपरदेशजम्

పూర్వపుణ్యఫలముచేత ఆ మహాత్మునికి ధనసంపద కలిగింది. అతని స్వజనులు స్వదేశములోను పరదేశములోను నిత్యము వ్యాపారం చేసిరి.

Verse 8

कारयत्यर्थजातैश्च परकीयस्वकीयजैः । एवमर्थश्च बहुधा संजातो धर्मदर्शिनः

పరుల నుండియు తన నుండియు వచ్చిన ధనముతో అతడు అనేక కార్యములను చేయించెను. ఈ విధంగా ధర్మదర్శియైన అతనికి అనేక రీతులుగా ధనం సమకూరెను.

Verse 9

पुत्रत्रयं च संजातं पितुः शुश्रूषणे रतम् । तस्य पुत्राः पितुर्भक्ता द्रव्यादिमदवर्जिताः

అతనికి తండ్రి సేవలో నిమగ్నమైన మూడు కుమారులు జన్మించిరి. ఆ కుమారులు పితృభక్తులు, ధనాది వల్ల కలిగే గర్వమును విడిచినవారు.

Verse 10

पितृवाक्यरताः श्रेष्ठाः स्वधर्माचारशोभनाः । पित्रोः शुश्रूषणादन्यन्नाभिनंदंति किंचन

వారు శ్రేష్ఠులు—తండ్రి వాక్యములలో ఆనందించువారు, స్వధర్మాచరణముచేత శోభించువారు. తల్లిదండ్రుల సేవ తప్ప మరేదానిలోనూ వారు సంతోషించలేదు.

Verse 11

ते सम्बन्धैः सुसंबद्धाः पित्रा धर्मार्थदर्शिना । तत्पत्न्यो मातृपित्रर्चां कारयंत्यनिवारितम्

ధర్మార్థములను తెలిసిన తండ్రి వారిని యథోచిత సంబంధములతో బాగా కట్టిపెట్టెను. వారి భార్యలు తల్లిదండ్రుల పూజా-సత్కారములను నిరంతరం, ఆపకుండా నిర్వహించిరి.

Verse 12

ऋद्धिमद्भवनं तस्य धनधान्यसमन्वितम् । सोऽपि धर्मरतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

అతని భవనం ఐశ్వర్యవంతమై ధనధాన్యాలతో నిండియుండెను. అయినా అతడు నిత్యం ధర్మపరుడై దేవతారాధన చేసి అతిథులను గౌరవించెను.

Verse 13

गृहागतो न विमुखो यस्य जातु कदाचन । शीतकाले धनं प्रादादुष्णकाले जलान्नदः

ఎవడు అతని ఇంటికి వచ్చినా ఎప్పుడూ నిరాకరింపబడలేదు. శీతకాలంలో ధనం దానమిచ్చెను; ఉష్ణకాలంలో జలమూ అన్నమూ దానమిచ్చెను.

Verse 14

वर्षा काले वस्त्रदश्च बभूवान्नप्रदः सदा । वापीकूपतडागादिप्रपादेवगृहाणि च

వర్షాకాలంలో అతడు వస్త్రదాతగా ఉండెను, ఎల్లప్పుడూ అన్నదాతయే. అలాగే బావులు, కూపాలు, చెరువులు, నీడచత్రాలు, దేవాలయాలు మరియు విశ్రాంతిగృహాలు నిర్మింపజేసెను.

Verse 15

कारयत्युचिते काले शिवविष्णुव्रतस्थितः । इष्टधर्मस्तु वर्णानां समाचीर्णो महाफलः

సముచిత కాలంలో అతడు కర్మకాండలను నిర్వహింపజేసెను, శివ-విష్ణు వ్రతాలలో స్థిరుడై ఉండెను. వర్ణధర్మం విధిగా ఆచరించబడితే మహాఫలప్రదమగును.

Verse 16

अन्येषां पूर्तधर्माणां तेषां पूर्तकरः सदा । स बभूव धनाढ्योपि व्यसनैर्न समाश्रितः

ఇతరుల పూర్తధర్మ కార్యాలను కూడా అతడు సదా పూర్తిచేయించెను. ధనవంతుడైనప్పటికీ అతడు వ్యసనాలకైనా విపత్తులకైనా లోనుకాలేదు.

Verse 17

एकदा गालवमुनिः शिष्यैर्बहुभिरावृतः

ఒకసారి గాలవముని అనేక శిష్యులతో పరివృతుడై అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 18

विष्णुभक्तिरतो नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

అతడు నిత్యం విష్ణుభక్తిలో రతుడై ఉండెను; విశేషంగా పవిత్ర చాతుర్మాస్యకాలంలో।

Verse 19

स वाग्भिर्मधुभिस्तस्य अभ्युत्थानासनादिभिः । उपचारैः पुनर्युक्तः कृतार्थ इव मानयन्

అతడు మధుర వాక్యాలతో, లేచి స్వాగతించి, ఆసనం సమర్పించి, పునఃపునః యథోచిత ఉపచారాలతో—కృతార్థుడైనట్లుగా—ఆయనను సత్కరించెను।

Verse 20

अद्य मे सफलं जन्म जातं जीवितमुत्तमम् । अद्य मे सफलो धर्मः कुशलश्चोद्धृतस्त्वया

నేడు నా జన్మ సఫలమైంది, నా జీవితం ఉత్తమమైంది. నేడు నా ధర్మం ఫలించింది, నా కుశలం నీచేత ఉద్ధరింపబడింది।

Verse 21

मम पापसहस्राणि दृष्ट्या दग्धानि ते मुने । गृहं मम गृहस्थस्य सकलं पावितं त्वया

హే మునీ! నీ దృష్టిమాత్రంతో నా వేల పాపాలు దగ్ధమయ్యాయి. నేను గృహస్థుడను; నా సమస్త గృహం నీచేత పవిత్రమైంది।

Verse 22

तस्य भक्त्या प्रसन्नोऽभूद्गतमार्गपरिश्रमः । उवाच मुनिशार्दूलः सच्छूद्रं तं कृतांजलिम्

అతని భక్తితో ప్రసన్నుడై, మార్గశ్రమం తొలగిన మునిశార్దూలుడు, అంజలి పెట్టి నిలిచిన ఆ సద్శూద్రునితో ఇలా పలికెను।

Verse 23

कच्चित्ते कुशलं सौम्य मनो धर्मे प्रवर्तते । अर्थानुबंधाः सततं बन्धुदारसुतादयः

హే సౌమ్యా, నీకు క్షేమమేనా? నీ మనస్సు ధర్మంలో నిమగ్నమై ఉందా? బంధువులు, భార్య, పిల్లలు మొదలైన లోకబంధాలు ఆసక్తితో నిత్యం నిన్ను బంధిస్తున్నాయా?

Verse 24

गोविन्दे सततं भक्तिस्तथा दाने प्रवर्तते । धर्मार्थकाम कार्येषु सप्रभावं मनस्तव

గోవిందునిపై నీకు నిరంతర భక్తి ఉందా? అలాగే దానంలోనూ ప్రవృత్తి కొనసాగుతోందా? ధర్మ, అర్థ, కామ కార్యాలలో నీ మనస్సు శుభప్రభావంతో, సమ్యక్ సామర్థ్యంతో యుక్తమై ఉండుగాక।

Verse 25

विष्णुपादोदकं नित्यं शिरसा धार्यते न वा । पादोद्भवं च गंगोदं द्वादशाब्दफलप्रदम्

నీవు నిత్యం విష్ణుపాదోదకాన్ని శిరస్సుపై ధరించుచున్నావా లేదా? ప్రభువు పాదముల నుండి ఉద్భవించిన ఆ గంగాజలం పన్నెండు సంవత్సరాల పుణ్యఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 26

चातुर्मास्ये विशेषेण तत्फलं द्विगुणं भवेत् । हरिभक्तिर्हरिकथा हरिस्तोत्रं हरेर्नतिः

చాతుర్మాస్య కాలంలో విశేషంగా ఆ ఫలం రెండింతలు అవుతుంది. హరిభక్తి, హరికథ, హరిస్తోత్రం, హరికి నమస్కారం—ఇవే ప్రీతికర కర్మలు.

Verse 27

हरिध्यानं हरेः पूजा सुप्ते देवे च मोक्षकृत् । एवं ब्रुवाणं स मुनिं पुनराह नतिं गतः

హరి ధ్యానం, హరి పూజ—భగవంతుడు యోగనిద్రలో ఉన్నప్పటికీ—మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ముని ఇలా పలికినప్పుడు, అతడు నమస్కరించి మళ్లీ ఆయనను సంభాషించాడు.

Verse 28

भवद्दृष्ट्याश्रमफलमेतज्जातं न संशयः । तथापि श्रोतुमिच्छामि तव वाणीमनामयीम्

మీ దర్శనమాత్రంతోనే ఆశ్రమజీవిత ఫలం కలిగింది—ఇందులో సందేహం లేదు. అయినా, మీ నిర్మలమైన, దోషరహిత వాణిని వినాలని కోరుతున్నాను.

Verse 29

भवादृशानां गमनं सर्वार्थेषु प्रकल्पते । ततस्तौ सुमुदा युक्तौ संजातौ हृष्टचेतसौ

మీ వంటి మహాత్ముని ఆగమనం అన్ని ప్రయోజనాలను సిద్ధి చేయగలదు. అందువల్ల ఆ ఇద్దరూ మహానందంతో నిండిపోయి హర్షచిత్తులయ్యారు.

Verse 30

मुनिं पैजवनोनाम सच्छूद्रः प्राह संमतः । किमागमनकृत्यं ते कथयस्व प्रसादतः

పైజవన అనే సద్శూద్రుడు, గౌరవనీయుడై, మునితో అన్నాడు—“మీ రాక యొక్క ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? దయచేసి చెప్పండి.”

Verse 31

को वा तीर्थप्रसंगश्च चातुर्मास्ये समीपगे । गालवः प्राह सच्छूद्रं धार्मिकं सत्यवादिनम्

“లేదా చాతుర్మాస్యం సమీపిస్తున్నప్పుడు ఏ తీర్థప్రసంగం ఉంది?” అని గాలవుడు, ధార్మికుడూ సత్యవాదియైన ఆ సద్శూద్రునితో అన్నాడు.

Verse 32

मम तीर्थावसिक्तस्य मासा बहुतरा गताः । इदानीमाश्रमं यास्ये चातुर्मास्ये समागते

తీర్థాలలో స్నానం చేస్తూ నాకు అనేక నెలలు గడిచిపోయాయి. ఇప్పుడు చాతుర్మాస్యం వచ్చెను; కనుక నేను నా ఆశ్రమానికి వెళ్తాను.

Verse 33

आषाढशुक्लैकादश्यां करिष्ये नियमं गृहे । नारायणस्य प्रीत्यर्थं श्रेयोऽर्थं चात्मनस्तथा । प्रत्युवाच मुनिर्धर्मान्विनयानतकन्धरम्

ఆషాఢ శుక్ల ఏకాదశిన నేను ఇంటిలో నియమవ్రతం ఆచరిస్తాను—నారాయణుని ప్రీతికోసం, నా పరమ శ్రేయస్సుకోసం. ఇలా చెప్పి ముని వినయంతో వంగినవానికి ధర్మోపదేశం చేశాడు.

Verse 34

पैजवन उवाच । मामनुग्रहजां बुद्धिं ब्रूहि त्वं द्विजपुंगव । वेदेऽधिकारो नैवास्ति वेदसारजपस्य वा

పైజవనుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, మీ అనుగ్రహజనితమైన బుద్ధిని నాకు ఉపదేశించండి. నాకు వేదాధ్యయనాధికారం లేదు; వేదసార జపమునకూ లేదు.

Verse 35

पुराणस्मृतिपाठस्य तस्मात्किंचिद्वदस्व मे । तत्त्वात्मसदृशं किंचिद्भाति रूपं महाफलम्

కాబట్టి పురాణ-స్మృతి పఠనములోనిది ఏదైనా నాకు చెప్పండి. తత్త్వమునకు, ఆత్మకు అనుగుణంగా మహాఫలాన్ని ప్రసాదించే ప్రకాశమయమైన సాధన ఏదైనా.

Verse 36

चातुर्मास्ये विशेषेण मुक्तिसंसाधकं वद

ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్య కాలంలో ముక్తిని సిద్ధి చేయించే సాధనాన్ని చెప్పండి.

Verse 37

गालव उवाच । शालिग्रामगतं विष्णुं चक्रांकित पुटं सदा । येऽर्चयन्ति नरा नित्यं तेषां भुक्तिस्त्वदूरतः

గాలవుడు పలికెను—చక్రచిహ్నిత శాలిగ్రామంలో నివసించే విష్ణువును నిత్యము ఆరాధించువారికి విషయభోగాసక్తి దూరమగును।

Verse 38

शालिग्रामे मनो यस्य यत्किंचित्क्रियते शुभम् । अक्षय्यं तद्भवेन्नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

శాలిగ్రామమందు మనస్సు నిలిచినవాడు ఏ శుభకర్మ చేసినను అది నిత్యము అక్షయమగును; చాతుర్మాస్యకాలంలో విశేషంగా।

Verse 39

शालिग्रामशिला यत्र यत्र द्वारावती शिला । उभयोः संगमः प्राप्तो मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

ఎక్కడ శాలిగ్రామశిల, ఎక్కడ ద్వారావతీశిల—ఈ రెండింటి సంగమం లభిస్తే, అతనికి మోక్షము దుర్లభము కాదు।

Verse 40

शालिग्रामशिला यस्यां भूमौ संपूज्यते नृभिः । पञ्चक्रोशं पुनात्येषा अपि पापशतान्वितैः

ఏ భూమిలో మనుష్యులు శాలిగ్రామశిలను విధివిధానంగా పూజిస్తారో, ఆ శిల ఐదు క్రోశాల పరిధిని పవిత్రం చేస్తుంది—శతపాపభారమున్నవారైనా సరే।

Verse 41

तैजसं पिंडमेतद्धि ब्रह्मरूपमिदं शुभम् । यस्याः संदर्शनादेव सद्यः कल्मषनाशनम्

ఇది నిజముగా తేజోమయ పిండము—బ్రహ్మస్వరూపమైన శుభరూపము; దీని దర్శనమాత్రముచేతనే తక్షణమే కల్మషము నశించును।

Verse 42

सर्वतीर्थानि पुण्यानि देवतायतनानि च । नद्यः सर्वा महाशूद्र तीर्थत्वं प्राप्नुवंति हि

ఓ మహాశూద్రా! సమస్త పుణ్య తీర్థాలు, దేవతాలయాలు, అలాగే అన్ని నదులు—ఈ మహిమతో సంబంధముచేత—నిశ్చయంగా తీర్థత్వాన్ని పొందుతాయి.

Verse 43

सन्निधानेन वै तस्याः क्रिया सर्वत्रशोभनाः । व्रजंति हि क्रियात्वं च चातुर्मास्ये विशेषतः

ఆమె సన్నిధి మాత్రముచేతనే ఎక్కడైనా అన్ని క్రియలు శుభముగా, శోభాయుతముగా మారుతాయి; అవి సంపూర్ణ ఫలప్రదత్వాన్ని పొందుతాయి—ప్రత్యేకంగా పవిత్ర చాతుర్మాస్యంలో.

Verse 44

पूज्यते भवने यस्य शालिग्राम शिला शुभा । कोमलैस्तुलसीपत्रैर्विमुखस्तत्र वै यमः

ఏ ఇంటిలో శుభమైన శాలిగ్రామ శిలను কোমల తులసి ఆకులతో పూజిస్తారో, ఆ స్థలమునకు యముడు నిశ్చయంగా విముఖుడవుతాడు.

Verse 45

ब्राह्मणक्षत्रियविशां सच्छूद्राणामथापि वा । शालिग्रामाधिकारोऽस्ति न चान्येषां कदाचन

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు—మరియు సద్గుణ సంపన్న శూద్రులకు కూడా—శాలిగ్రామ పూజాధికారం ఉంది; ఇతరులకు మాత్రం ఎప్పటికీ లేదు.

Verse 46

सच्छूद्र उवाच । ब्रह्मन्वेदविदां श्रेष्ठ सर्वशास्त्रविशारद । स्त्रीशूद्रादिनिषेधोऽयं शालिग्रामे हि श्रूयते

సద్గుణశూద్రుడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడా, సమస్త శాస్త్రాలలో నిపుణుడా—శాలిగ్రామ విషయమున స్త్రీ, శూద్రాది నిషేధము ఉందని వినబడుచున్నది.

Verse 47

मादृशस्त्वं कथं शालिग्रामपूजाविधिं वद

నావంటి వాడు ఎలా యోగ్యుడవుతాను? దయచేసి శాలిగ్రామ పూజావిధిని సరిగ్గా చెప్పండి.

Verse 48

गालव उवाच । असच्छूद्रगतं दास निषेधं विद्धि मानद । स्त्रीणामपि च साध्वीनां नैवाभावः प्रकीर्तितः

గాలవుడు అన్నాడు—ఓ గౌరవనీయ దాసా, నిషేధం దుష్ట శూద్రునికే వర్తిస్తుంది; స్త్రీలకూ, ముఖ్యంగా సాధ్వీధర్మపరాయణులకు, అర్హతలేమి అని ఎక్కడా చెప్పలేదు.

Verse 49

मा भूत्संशयस्तेनात्र नाऽप्नुषे संशयात्फलम् । शालिग्रामार्चनपराः शुद्धदेहा विवेकिनः

ఇక్కడ దానివల్ల సందేహం పెట్టుకోకండి; సందేహంతో ఫలం లభించదు. శాలిగ్రామార్చనలో నిమగ్నులైన వారు శరీరశుద్ధితో, బుద్ధివివేకంతో ఉంటారు.

Verse 50

न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये च पूजकाः । शालिग्रामार्पितं माल्यं शिरसा धारयंति ये

చాతుర్మాస్యంలో పూజకులు శాలిగ్రామానికి అర్పించిన మాల్యాన్ని శిరస్సుపై ధరించితే, వారు యమపురానికి వెళ్లరు.

Verse 51

तेषां पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात् । शालिग्राम शिलाग्रे तु ये प्रयच्छंति दीपकम्

శాలిగ్రామ శిల ముందు దీపాన్ని సమర్పించే వారి వేల పాపాలు ఆ క్షణమే లయమవుతాయి.

Verse 52

तेषां सौरपुरे वासः कदाचिन्नैव हीयते । शालिग्रामगतं विष्णुं सुमनोभिर्मनोहरैः । येऽर्चयंति महाशूद्र सुप्ते देवे हरौ तथा

వారికి సౌరపురంలో నివాసం ఎప్పటికీ తగ్గదు. ఓ మహాశూద్రా! శాలిగ్రామంలో నివసించే విష్ణువును మనోహరమైన సుమనస్సులతో అర్చించే వారు—దేవ హరి యోగనిద్రలో ఉన్నప్పటికీ—అక్షయ ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 53

पंचामृतेन स्नपनं ये कुर्वंति सदा नराः । शालिग्रामशिलायां च न ते संसारिणो नराः

ఎవరైతే శాలిగ్రామ శిలకు ఎల్లప్పుడూ పంచామృత స్నపనం చేస్తారో, వారు సంసార బంధంలో ఉండరు; సంసారంలో తిరిగేవారు కారు.

Verse 54

मुक्तेर्निदानममलं शालिग्रामगतं हरिम् । हृदि न्यस्य सदा भक्त्या यो ध्यायति स मुक्तिभाक्

శాలిగ్రామంలో నివసించే, నిర్మలమైన మరియు ముక్తికి కారణమైన హరిని హృదయంలో నిలిపి, ఎల్లప్పుడూ భక్తితో ధ్యానించే వాడు మోక్షభాగ్యుడు అవుతాడు.

Verse 55

तुलसीदलजां मालां शालिग्रामोपरि न्यसेत् । चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकामानवाप्नुयात्

శాలిగ్రామంపై తులసీదళాలతో చేసిన మాలను సమర్పించాలి; ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో ఇలా చేస్తే భక్తుడు అన్ని కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు.

Verse 56

न तावत्पुष्पजा माला शालिग्रामस्य वल्लभा । सर्वदा तुलसी देवी विष्णोर्नित्यं शुभा प्रिया

శాలిగ్రామానికి పుష్పమాల అంతగా ప్రియమైనది కాదు; తులసీదేవి ఎల్లప్పుడూ మంగళదాయిని, విష్ణువుకు నిత్యప్రియ.

Verse 57

तुलसी वल्लभा नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । शालिग्रामो महाविष्णुस्तुलसी श्रीर्न संशयः

తులసి నిత్యము ప్రియమైనది, ముఖ్యంగా చాతుర్మాస్యంలో. శాలిగ్రామమే మహావిష్ణువు; తులసియే శ్రీ (లక్ష్మి)—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 58

अतो वासितपानीयैः स्नाप्यं चंदनचर्चितैः । मंजरीभिर्युतं देवं शालग्रामशिलाहरिम्

కాబట్టి సువాసన జలాలతో శాలిగ్రామశిలారూప హరిని స్నానింపజేసి, చందనంతో లేపనం చేసి, తులసి మంజరులతో అలంకరించిన ఆ దేవుని ఆరాధించాలి.

Verse 59

तुलसीसंभवाभिश्च कृत्वा कामानवाप्नुयात् । पत्रे तु प्रथमे ब्रह्मा द्वितीये भगवाञ्छिवः

తులసి నుండి పుట్టిన ద్రవ్యాలతో పూజ చేస్తే కోరిన ఫలాలు లభిస్తాయి. ఆమె మొదటి ఆకులో బ్రహ్మ, రెండవ ఆకులో భగవాన్ శివుడు నివసిస్తాడు.

Verse 60

मंजर्यां भगवान्विष्णुस्तदेकस्थत्रया सदा । मंजरी दलसंयुक्ता ग्राह्या बुधजनैः शुभा

మంజరిలో భగవాన్ విష్ణువు ఉన్నాడు; అందువల్ల ఆ ఒక్క తులసిలో త్రిమూర్తులు సదా ఏకంగా స్థితిచెందుతారు. కాబట్టి ఆకులతో కూడిన శుభ తులసి మంజరిని జ్ఞానులు పూజార్థం గ్రహించాలి.

Verse 61

तां निवेद्य गुरौ भक्त्या जन्मादिक्षयकारणम् । शालिग्रामे धूपराशिं निवेद्य हरितत्परः

ఆ (తులసి సమర్పణ)ను భక్తితో గురువుకు అర్పించి—జన్మాది క్షయకారిణిగా—హరిపై ఏకాగ్రుడై శాలిగ్రామానికి ధూపరాశిని సమర్పించాలి.

Verse 62

चातुर्मास्ये विशेषेण मनुष्यो नैव नारकी । शालिग्रामं नरो दृष्ट्वा पूजितं कुसुमैः शुभैः

చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా మనిషి నరకగామి కాడు; శుభపుష్పాలతో పూజింపబడిన శాలిగ్రామ దర్శనమాత్రంతో నరుడు నరకగతినుండి విముక్తుడగును।

Verse 63

सर्वपापविशुद्धात्मा याति तन्मयतां हरौ । य स्तौत्यश्मगतं विष्णुं गंडकीजलसंभवम्

గండకీ జలసంభవమైన శిలారూప విష్ణువును ఎవడు స్తుతించునో, వాడు సమస్త పాపాలనుండి శుద్ధుడై హరిలో తन्मయత్వాన్ని పొందును।

Verse 64

श्रुतिस्मृतिपुराणैश्च सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् । शालिग्रामशिलायाश्च चतुर्विंशतिसंख्यकाः । भेदाः संति महाशूद्र ताञ्छृणुष्व महामते

శ్రుతి, స్మృతి, పురాణ ప్రమాణములచే అతడును విష్ణుపదాన్ని పొందును. ఓ మహాశూద్రా, శాలిగ్రామశిలకు ఇరవై నాలుగు భేదములు ఉన్నవి—ఓ మహామతీ, వినుము।

Verse 65

इमाः पूज्याश्च लोकेऽत्र चतुर्विंशतिसंख्यकाः । तासां च दैवतं विष्णुं नामानि च वदाम्यहम्

ఈ ఇరవై నాలుగు (ప్రకారాలు) ఈ లోకంలో పూజ్యములు; వీటి అధిష్ఠాతృదేవుడు విష్ణువు. ఇప్పుడు వాటి నామములనూ నేను చెప్పుదును।

Verse 66

स एव मूर्त्तश्चतुरुत्तरासिर्विंशद्भिरेको भगवान्यथाऽद्यः । स एव संवत्सरनामसंज्ञः स एव ग्रावागत आदिदेवः

ఆ ఆద్య భగవానుడు ఒకడే అయినను ఇరవై నాలుగు మూర్తులుగా ప్రకాశించును। ఆయనే (ఇరవై నాలుగు) సంవత్సరనామములతో ప్రసిద్ధుడు; ఆయనే ఆదిదేవుడు పవిత్ర శిలారూపంగా అవతరించినవాడు।

Verse 243

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने शालिग्रामपूजनमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్ర మహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్య మహాత్మ్యంలోని పైజవనోపాఖ్యానంలో ‘శాలిగ్రామ పూజన మహాత్మ్య వర్ణనం’ అనే రెండువందల నలభైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.