Adhyaya 241

Verse 1

ईश्वर उवाच । एतत्ते पूजनं विष्णोः षोडशोपायसंभवम् । कथितं यद्द्विजः कृत्वा प्राप्नोति परमं पदम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—పదహారు ఉపాయాలతో సిద్ధమయ్యే విష్ణుపూజను నేను నీకు వివరించాను; దానిని ఆచరించిన ద్విజుడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 2

तथा च क्षत्रियविशां करणान्मुक्तिरुत्तमा । शूद्राणां नाधिकारोऽस्मिन्स्त्रीणां नैव कदाचन

అలాగే క్షత్రియులకు, వైశ్యులకు దీనిని ఆచరించుటవలన ఉత్తమ ముక్తి కలుగుతుంది. కానీ ఈ విషయంలో శూద్రులకు అధికారం లేదు; స్త్రీలకు కూడా ఎప్పుడూ లేదు.

Verse 3

कार्तिकेय उवाच । शूद्राणां च तथा स्त्रीणां धर्मं विस्तरतो वद । केन मुक्तिर्भवेत्तेषां कृष्णस्याराधनं विना

కార్తికేయుడు పలికెను—శూద్రులకును స్త్రీలకును ధర్మాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి. కృష్ణారాధన లేకుండా వారికి ముక్తి ఏ విధంగా కలుగుతుంది?

Verse 4

ईश्वर उवाच । सच्छूद्रैरपि नो कार्या वेदाक्षरविचारणा । न श्रोतव्या न पठ्या च पठन्नरकभाग्भवेत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—సచ్చూద్రులకైనా వేదాక్షర విచారణ చేయరాదు. అది వినకూడదు, చదవకూడదు; చదివినవాడు నరకభాగి అవుతాడు.

Verse 5

पुराणानां नैव पाठः श्रवणं कारयेत्सदा । स्मृत्युक्तं सुगुरोर्ग्राह्यं न पाठः श्रवणादिकम्

పురాణాల పఠనం గానీ శ్రవణం గానీ ఎల్లప్పుడూ ఏర్పాటు చేయరాదు. స్మృతుల్లో చెప్పినదాన్ని సద్గురువునుండి గ్రహించాలి—కేవలం పఠన-శ్రవణాదులు కాదు.

Verse 6

स्कंद उवाच । सच्छूद्राः के समाख्यातास्तांश्च विस्तरतो वद । के संतः के च शूद्राश्च सच्छूद्रा नामतश्च के

స్కందుడు అన్నాడు—‘సచ్చూద్రులు’ అని ఎవరిని అంటారు? వారిని విస్తారంగా చెప్పండి. ఎవరు సంతులు, ఎవరు శూద్రులు, ప్రత్యేకంగా ‘సచ్చూద్ర’ అనే పేరుగలవారు ఎవరు?

Verse 7

ईश्वर उवाच । धर्मोढा यस्य पत्नी स्यात्स सच्छूद्र उदाहृतः । समानकुलरूपा च दशदोषविवर्जिता

ఈశ్వరుడు పలికెను—ధర్మప్రకారం వివాహిత అయిన భార్య ఎవరికైతే ఉంటుందో అతడు ‘సచ్చూద్రుడు’ అని చెప్పబడతాడు. ఆమె సమాన కుల-రూపముతో, దశదోషరహితగా ఉండాలి.

Verse 8

उद्वोढा वेदविधिना स सच्छूद्रः प्रकीर्तितः । अक्लीवाऽव्यंगिनी शस्ता महारोगाद्यदूषिता

వేదవిధానముతో వివాహం జరిగినవాడు ‘సచ్చూద్రుడు’ అని ప్రఖ్యాతి పొందుతాడు. (భార్య) శ్లాఘనీయురాలు—క్లీబత్వరహిత, అవ్యంగి, మహారోగాదులచే అదూషితగా ఉండాలి.

Verse 9

अनिंदिता शुभकला चक्षुरोगविवर्जिता । बाधिर्यहीना चपला कन्या मधुरभाषिणी

ఆ కన్య నిందారహిత, శుభకళలతో సంపన్న, నేత్రరోగములేని; బధిరత్వరహిత, చురుకైన, మధురంగా పలికే యువతి కావలెను।

Verse 10

दूषणैर्दशभिर्हीना वेदोक्तविधिना नरैः । विवाहिता च सा पत्नी गृहिणी यस्य सर्वदा

దశ దోషముల నుండి విముక్తురాలై, వేదోక్త విధానముతో పెద్దలచే వివాహిత అయిన ఆమె, తన భర్తకు నిత్యము నిజమైన గృహిణిగా కీర్తింపబడుతుంది।

Verse 11

सच्छूद्रः स तु विज्ञेयो देवादीनां विभागकृत् । पुण्यकार्येषु सर्वेषु प्रथमं सा प्रकीर्तिता

దేవతలకూ ఇతరులకూ యథోచిత భాగాలను విభజించువాడే ‘సత్‌శూద్రుడు’ అని తెలిసికొనవలెను; సమస్త పుణ్యకార్యములలో గృహిణి (గృహస్థధర్మం) ప్రథమమని ప్రకటించబడింది।

Verse 12

तया सुविहितो धर्मः संपूर्णफलदायकः । चातुर्मास्ये विशेषेण तया सह गुणाधिकः

ఆమె (భార్య)తో కలిసి సువిధిగా ఆచరించిన ధర్మం సంపూర్ణ ఫలమును ఇస్తుంది; ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యకాలంలో ఆమెతో చేసిన కర్మ మరింత గుణఫలప్రదమవుతుంది।

Verse 13

भार्यारतिः शुचिर्भृत्यादीनां पोषणतत्परः । श्राद्धादिकारको नित्यमिष्टापूर्त्तप्रसाधकः

భార్యపై ప్రేమగలవాడు, ఆచారశుద్ధి కలవాడు, సేవకులు-ఆశ్రితుల పోషణలో తత్పరుడు; నిత్యం శ్రాద్ధాది కర్మలు చేయువాడు, ఇష్ట-పూర్త కార్యాలను సమాప్తి చేయువాడు—అటువంటి వాడే ఆదర్శ గృహస్థుడు।

Verse 14

नमस्कारान्तमन्त्रेण नामसंकीर्तनेन च । देवा स्तस्य च तुष्यन्ति पंचयज्ञादिकैः शुभैः

నమస్కారంతో ముగిసే మంత్రాలతోను, దివ్య నామసంకీర్తనతోను దేవతలు ప్రసన్నులవుతారు; శుభమైన పంచయజ్ఞాది ఆచారాలతో కూడా వారు హర్షిస్తారు।

Verse 15

स्नानं च तर्पणं चैव वह्निहोमोऽप्यमंत्रकः । ब्रह्मयज्ञोऽतिथेः पूजा पंचयज्ञान्न संत्यजेत्

స్నానం, తర్పణం, మంత్రం లేకున్నా అగ్నిహోమం, బ్రహ్మయజ్ఞం (స్వాధ్యాయం/పఠనం), అతిథి పూజ—ఈ పంచయజ్ఞ కర్తవ్యాలను విడిచిపెట్టకూడదు।

Verse 16

कार्यं स्त्रीभिश्च शूद्रैश्च ह्यमंत्रं पंचयज्ञकम् । पंचयज्ञैश्च संतुष्टा यथैषां पितृदेवताः

స్త్రీలు మరియు శూద్రులు కూడా మంత్రం లేకుండా పంచయజ్ఞాన్ని ఆచరించాలి; ఆ పంచయజ్ఞాల వల్ల వారి పితృదేవతలు యథావిధిగా సంతుష్టులవుతారు।

Verse 17

तथा पतिव्रतायाश्च पतिशुश्रूषया सदा । पतिव्रताया देहे तु सर्वे देवा वसंति हि

అలాగే పతివ్రత స్త్రీ యొక్క నిరంతర పతి-శుశ్రూష వల్ల, ఆ పతివ్రత దేహంలో నిజంగా సమస్త దేవతలు నివసిస్తారు।

Verse 18

अतस्ताभ्यां समेताभ्यां धर्मादीनां समागमः । यदोभयोर्मते पृष्टे संतुष्टाः पितृदेवताः

కాబట్టి ఆ ఇద్దరూ ఏకమైతే ధర్మాది గుణాల సమ్యక్ సంగమం కలుగుతుంది; మరియు ఇద్దరి సమ్మతితో కార్యం చేసినప్పుడు పితృదేవతలు సంతుష్టులవుతారు।

Verse 19

कार्यादीनां च सर्वेषां संगमस्तत्र नित्यदा । चातुर्मास्ये समायाते विष्णुभक्त्या तयोः शिवम्

అక్కడ నిత్యము సమస్త కర్తవ్యములకును అనుబంధ కర్మలకును శుభసంగమము కలుగును. చాతుర్మాస్యము వచ్చినప్పుడు విష్ణుభక్తిచేత దంపతులకు శివం—మంగళకల్యాణము—లభించును.

Verse 20

समानजातिसंभूता पत्नी यस्य धृता भवेत् । पूर्वो भर्त्ताऽर्द्धभागी स्याद्द्वितीयस्य न किंचन

ఒక పురుషుడు తనే జాతిలో జన్మించిన స్త్రీని భార్యగా స్వీకరిస్తే, ధర్మఫలాధికారంలో పూర్వభర్త అర్ధభాగి అవుతాడు; ద్వితీయభర్తకు ఏమాత్రమూ లభించదు.

Verse 21

अर्थकार्याधिकारोऽस्यास्तेन धर्मार्धधारिणी । स्वंस्वं कृतं सदैव स्यात्तयोः कर्म शुभाशुभम्

ఆమెకు ధనమూ వ్యవహారకార్యములలో అధికారము ఉంది; అందువల్ల ఆమె ధర్మార్ధధారిణి. అయినా ప్రతి ఒక్కరు చేసినది ఎప్పటికీ తమదే—శుభమో అశుభమో కర్మ స్వకీయమే.

Verse 22

याऽनुगच्छति भर्तारं मृतं सुतपसा द्विज । साध्वी सा हि परिज्ञेया तया चोद्ध्रियते कुलम्

హే ద్విజా! యా స్త్రీ కఠినమైన పతివ్రత-తపస్సుతో మరణించిన భర్తను కూడా అనుసరిస్తుందో, ఆమెనే సాధ్వి అని తెలుసుకోవాలి; ఆమెచేత కులము ఉద్ధరింపబడుతుంది.

Verse 23

अन्यजातेर्मृतस्याथ धृता वापि विवाहिता । वैश्वानरस्य मार्गेण सा तमुद्धरते पतिम्

ఇతర జాతికి చెందిన పురుషుడు మరణించిన తరువాత ఆమెను ఎవరైనా స్వీకరించినా లేదా వివాహం చేసుకున్నా, వైశ్వానర-మార్గముచేత ఆమె ఆ భర్తను ఉద్ధరించగలదు.

Verse 24

यथा जलाच्च जंबालः कृष्यते धार्मिकैर्नृभिः । एवमुद्धरते साध्वी भर्त्तारं याऽनुग च्छति

ధర్మనిష్ఠులైన పురుషులు నీటిలోనుండి బురదను పైకి లాగినట్లే, భర్తను అనుసరించే పతివ్రత సాధ్వి తన భర్తను ఉద్ధరిస్తుంది।

Verse 25

अन्यजातिसमुद्भूता अन्येन विधृता यदि । तावुभौ धर्मकार्येषु संत्याज्यौ नित्यदा मतौ

ఇతర జాతిలో పుట్టిన స్త్రీని మరొక పురుషుడు స్వీకరిస్తే, ఆ ఇద్దరినీ ధర్మకార్యాలలో నిత్యంగా త్యజ్యులుగా భావిస్తారు।

Verse 26

स्वंस्वं कर्म प्रकुरुतः सत्कर्म जं स्वकं फलम् । तस्माद्वरिष्ठा हीना वा सत्कुल्या शूद्रसंभवैः

ప్రతి వ్యక్తి తన తన కర్మను చేస్తాడు; తన కర్మఫలమూ తనదే. అందువల్ల ఉన్నతమైనదైనా హీనమైనదైనా, సత్కులజాత స్త్రీ శూద్రసంభవులకన్నా శ్రేయస్కరి.

Verse 27

धृता न कार्या सा पत्नी यत्करोति न वर्द्धते । तया सह कृतं पुण्यं वर्द्धते दशधोत्तरम्

ఏ భార్య చేసినది వృద్ధి చెందదో, ఆమెను స్వీకరించకూడదు. కానీ ఆమెతో కలిసి చేసిన పుణ్యం పది రెట్లు మరియు మరింతగా వృద్ధి చెందుతుంది।

Verse 28

अनन्ततृप्तिदं नैव तत्सुतैरपि वा तथा । क्रयक्रीता च या कन्या दासी सा परिकीर्तिता

ఆ ఏర్పాటు అనంత తృప్తిని ఇవ్వదు; ఆమె కుమారుల వల్ల కూడా అలా కాదు. ధర చెల్లించి కొనబడిన కన్య దాసి అని ప్రకటించబడింది।

Verse 29

सच्छूद्रस्याधिकारे सा कदाचिन्नैव जायते । या कन्या स्वयमुद्यम्य पित्रा दत्ता वराय च

తండ్రి స్వయంగా ముందుకు వచ్చి వరునికి ఇచ్చిన ఆ కన్య ఎప్పటికీ సద్శూద్రుని అధికార పరిధిలోకి రాదు।

Verse 30

विवाहविधिनोदूढा पितृदेवार्थसाधिनी । सुलक्षणा विनीता सा विवेकादिगुणा शुभा

విధివిధానంగా వివాహిత అయిన ఆమె పితృదేవతల కర్తవ్యార్థాలను నెరవేర్చుతుంది. శుభలక్షణాలతో, వినయంతో, నియమశీలతతో, వివేకాది గుణాలతో ఆమె మంగళమయి।

Verse 31

सच्चरित्रा पतिपरा सा तेभ्यो दातुमर्हति । विशुद्धकुलजा कन्या धर्मोढा धर्मचारिणी

సద్గుణసంపన్న, పతివ్రత అయిన ఆమె వారికి (వివాహార్థం) ఇవ్వదగినది. శుద్ధ వంశజ కన్య, ధర్మప్రకారం వివాహిత, ధర్మాచరణలో నిలిచినది।

Verse 32

सा पुनाति कुलं सर्वं मातृतः पितृतस्तथा । एष एव मया प्रोक्तः सच्छूद्राणां परो विधिः

ఆమె మాతృపక్షం, పితృపక్షం రెండింటి వైపులా సమస్త కులాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది. ఇదే నేను చెప్పినట్లుగా సద్శూద్రులకు పరమ విధి।

Verse 33

अधोजातिसमुद्भूता सच्छूद्रात्क्रमहीनजा । विवाहो दशधा तेषां दशधा पुत्रता भवेत्

అధోజాతులలో పుట్టినవారికీ, సద్శూద్రుని నుండి కూడా క్రమభ్రష్టంగా జన్మించినవారికీ వివాహం దశవిధమని చెప్పబడింది; అలాగే పుత్రత్వమూ దశవిధమవుతుంది।

Verse 34

चत्वार उत्तमाः प्रोक्ता विवाहा मुनिसत्तम । शेषाः सर्वप्रकृतिषु कथिताश्च पुराविदैः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నాలుగు వివాహాలు ఉత్తమమని ప్రకటించబడ్డాయి. మిగిలినవీ వివిధ స్వభావాలు, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పురాతన సంప్రదాయవేత్తలు వివరించారు.

Verse 35

प्राजापत्यस्तथा ब्राह्मो दैवार्षो चातिशोभना । गांधर्वश्चासुरश्चैव राक्षसश्च पिशाचकः

ప్రాజాపత్య, బ్రాహ్మ; అలాగే దైవ, ఆర్ష—ఇవి అత్యంత ప్రశంసనీయం. ఇంకా గాంధర్వ, ఆసుర, రాక్షస, పైశాచ—ఇవీ వివాహభేదాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 36

प्रातिभो घातनश्चेति विवाहाः कथिता दश । एते हि हीनजातीनां विवाहाः परिकीर्तिताः

‘ప్రాతిభ’ మరియు ‘ఘాతన’—ఇలా వివాహాలు మొత్తం పది అని చెప్పబడింది. ఇవే నిజంగా హీనజాతులలో చెప్పబడిన వివాహరూపాలు అని ప్రకటించారు.

Verse 37

औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च । गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च कानीनश्च सहोढजः

పుత్రుల విభాగాలు—ఔరస, క్షేత్రజ, దత్త, కృత్రిమ; అలాగే గూఢోత్పన్న, అపవిద్ధ, కానీన, సహోఢజ—ఇలా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 38

क्रीतः पौनर्भवश्चापि पुत्रा दशविधाः स्मृताः । औरसादपि हीनाश्च तेऽपि तेषां शुभावहाः

క్రీత, పౌనర్భవ కూడా స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి—ఇలా పుత్రులు పది విధాలు. ఔరసునికంటే హీనులైనప్పటికీ, తమ తమ సందర్భంలో వారికి శుభఫలప్రదులు అవుతారు.

Verse 39

अष्टादशमिता नीचाः प्रकृतानां यथातथा । विधिनैव क्रिया नैव स्मृति मार्गोऽपि नैव च

సమాజంలో ఏ విధంగా ఉన్నా నీచులు పద్దెనిమిది అని చెప్పబడతారు. వారికి విధి ప్రకారం కర్మ లేదు; స్మృతి నిర్దేశించిన మార్గమూ లేదు.

Verse 41

न दानस्य क्षयो लोके श्रद्धया यत्प्रदीयते । अश्रद्धयाऽशुचितया दानं वैरस्यकारणम्

ఈ లోకంలో శ్రద్ధతో ఇచ్చిన దానం ఎప్పుడూ క్షీణించదు. కానీ శ్రద్ధలేక, అంతఃఅశుచితో ఇచ్చిన దానం వైరం కలిగించే కారణమవుతుంది.

Verse 42

अहिंसादि समादिष्टो धर्मस्तासां महाफलः । चातुर्मास्ये विशेषेण त्रिदिवेशादिसेवया

వారికి అహింస మొదలైన ధర్మం ఉపదేశించబడింది; అది మహాఫలదాయకం. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో, దేవేంద్రాది దివ్యుల సేవాభక్తి ద్వారా.

Verse 43

सुदर्शनैस्तथा धर्मः सेव्यते ह्यविरोधिभिः । सच्छूद्रैर्दानपुण्यैश्च द्विजशुश्रूषणादिभिः

స్పష్టదృష్టి కలిగి, విరోధం లేని వారు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి. అలాగే సద్శూద్రులు కూడా దానపుణ్యాలతో, ద్విజసేవ మొదలైన కర్తవ్యాలతో ధర్మం చేయాలి.

Verse 44

वृत्तिश्च सत्यानृतजा वाणिज्यव्यव हारजा । अशीतिभागमारद्याद्व्याजाद्वार्धुषिकः शते

జీవిక సత్యం లేదా సత్యాసత్య మిశ్రమ వ్యవహారాల నుంచీ, అలాగే వాణిజ్య వ్యాపారాల నుంచీ కలగవచ్చు. కానీ వడ్డీలో, వడ్డీగాడు వందకు ఎనభైవ భాగం మాత్రమే తీసుకోవాలి.

Verse 45

सपादभागवृद्धिस्तु क्षत्त्रियादिषु गृह्यते । एवं न बन्धो भवति पातकस्य कदाचन

క్షత్రియాదుల విషయంలో పావు భాగ వృద్ధి స్వీకరించబడుతుంది. ఈ నియమం పాటిస్తే పాపబంధం ఎప్పటికీ కలగదు.

Verse 46

प्रातःकर्म सुरेशानां मध्याह्ने द्विजसेवनम् । अपराह्णेऽथ कार्याणि कुर्वन्मर्त्यः सुखी भवेत्

ప్రాతః దేవాధిపతుల పూజ చేయాలి, మధ్యాహ్నం ద్విజసేవ చేయాలి. అనంతరం అపరాహ్నం లోకకార్యాలు చేస్తే మానవుడు సుఖీ అవుతాడు.

Verse 47

गृहस्थैश्च सदा भाव्यं यावज्जीवं क्रियापरैः । पंचयज्ञरतैश्चैवातिथिद्विजसुपूजकैः

గృహస్థులు జీవితాంతం సదాచారంలో నిమగ్నులై, పంచమహాయజ్ఞాలలో రతులై, అతిథి మరియు ద్విజులను యథావిధిగా పూజించాలి.

Verse 48

विष्णुभक्तिरतैश्चैव वेदमन्त्रविपाठकैः । सततं दानशीलैश्च दीनार्तजनवत्सलैः

వారు విష్ణుభక్తిలో రతులై, వేదమంత్రాలను పఠిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ దానశీలులై, దీనార్తుల పట్ల వాత్సల్యంతో ఉండాలి.

Verse 49

क्षमादिगुणसंयुक्तैर्द्वादशाक्षरपूजकैः । षडक्षरमहोद्गारपरमानन्दपूरितैः

క్షమాదిగుణాలతో యుక్తులై ద్వాదశాక్షర మంత్రంతో పూజ చేయాలి; పరమానందంతో నిండిపోయి షడక్షర మహామంత్రాన్ని మహోచ్చరించాలి.

Verse 50

सदपत्यैः सदाचारैः सतां शुश्रूषणैरपि । विमत्सरैः सदा स्थेयं तापक्लेशविवर्जितैः

సత్పుత్రులతో, సదాచారంతో, సజ్జనుల శుశ్రూషతో కూడి ఎల్లప్పుడూ నివసించాలి. అసూయలేని వాడై, తాపక్లేశాలకు దూరంగా ఉండాలి.

Verse 51

प्रव्रज्यावर्जनैरेवं सच्छूद्रैर्धर्मतत्परैः । तोषणं सर्वभूतानां कार्यं वित्तानुसारतः

ఇలా అనుచిత సంచారం విడిచి, ధర్మంలో నిమగ్నులై ఉన్న సద్ధూద్రులు తమ సామర్థ్యానుసారం సమస్త భూతాలను సంతోషపెట్టేందుకు యత్నించాలి.

Verse 52

सदा विष्णुशिवादीनां ये भक्तास्ते नराः सदा । देववद्दिवि दीव्यंति चातुर्मास्ये विशेषतः

విష్ణు, శివ మొదలైన దేవతల పట్ల ఎల్లప్పుడూ భక్తి కలవారు—ఆ భక్తులు ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్య వ్రతాచరణ వల్ల దేవులవలె స్వర్గంలో ప్రకాశిస్తారు.

Verse 241

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्यान ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारे सच्छूद्रकथनंनामैकचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలోని చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్య తపోఽధికార భాగంలో ‘సచ్చూద్రకథనం’ అనే రెండువందల నలభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.