Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

स्नानं च तर्पणं चैव वह्निहोमोऽप्यमंत्रकः । ब्रह्मयज्ञोऽतिथेः पूजा पंचयज्ञान्न संत्यजेत्

Transliteration

snānaṃ ca tarpaṇaṃ caiva vahnihomo'pyamaṃtrakaḥ | brahmayajño'titheḥ pūjā paṃcayajñānna saṃtyajet

Translation

స్నానం, తర్పణం, మంత్రం లేకున్నా అగ్నిహోమం, బ్రహ్మయజ్ఞం (స్వాధ్యాయం/పఠనం), అతిథి పూజ—ఈ పంచయజ్ఞ కర్తవ్యాలను విడిచిపెట్టకూడదు।

Word by Word

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• तर्पणम्: libation/oblation (tarpana)
• तर्पणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक); तर्पण < √तृप् (तृप् धातु) + ल्युट्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic)

• वह्निहोमः: fire-offering (homa)
• वह्निहोमः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वह्नि + होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (वह्नौ होमः)

• अपि: also
• अपि: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कारार्थक (also)

• अमंत्रकः: without mantra
• अमंत्रकः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- + मन्त्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (मन्त्रकः न)

• ब्रह्मयज्ञः: Brahma-yajña (Vedic study/recitation)
• ब्रह्मयज्ञः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (ब्रह्मणः/वेदस्य यज्ञः)

• अतिथेः: of a guest
• अतिथेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• पूजा: worship, honoring
• पूजा: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पंचयज्ञान्: the five sacrifices
• पंचयज्ञान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; द्विगु-समास (पञ्च यज्ञाः)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक-निपात (negation)

• संत्यजेत्: should abandon
• संत्यजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√त्यज् (त्यज् धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (deduced for Nāgarakhaṇḍa māhātmya-style narration)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A sequence-like tableau: a devotee bathing at dawn, offering tarpaṇa with cupped hands, tending a small homa fire without elaborate mantra display, reading/reciting from a manuscript, and welcoming a guest with water and food.

Characters & Entities

• Brahma
• Atithi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and piety are upheld by steady daily discipline—purification, offerings, sacred learning, and hospitality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the verse teaches universal dharma that complements tīrtha merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not neglect pañcayajña duties: snāna, tarpaṇa, (a)mantraka vahnihoma, brahmayajña, and atithi-pūjā.