Adhyaya 234

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पितॄणां तर्पणं कुर्याच्छ्रद्धायुक्तेन चेतसा । स्नानावसाने नित्यं च गुप्ते देवे महाफलम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—శ్రద్ధాయుతమైన మనస్సుతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేయవలెను; స్నానాంతంలో నిత్యము అట్లు చేయుట గుప్త/అంతర్యామి దేవుని సన్నిధిలో మహాఫలప్రదము।

Verse 2

संगमे सरितोस्तत्र पितॄन्संतर्प्य देवताः । जपहोमादिकर्माणि कृत्वा फलमनंतकम्

ఆ నది సంగమంలో పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, దేవతలను పూజించి, జపహోమాది కర్మలు నిర్వహిస్తే అనంత ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 3

गोविंदस्मरणं कृत्वा पश्चात्कार्याः शुभाः क्रियाः । एष एव पितृदेवमनुष्यादिषु तृप्तिदः

ముందుగా గోవిందుని స్మరించి, తరువాత శుభక్రియలు చేయవలెను; ఈ స్మరణమే పితృలు, దేవతలు, మనుష్యాదులకు తృప్తినిచ్చేది।

Verse 4

श्रद्धां धर्मयुतां नाम स्मृतिपूतानि कारयेत् । कर्माणि सकलानीह चातुर्मास्ये गुणोत्तरे

ధర్మయుక్తమైన శ్రద్ధను పెంపొందించి, పవిత్ర స్మరణతో శుద్ధమైన అన్ని కర్మలను ఇక్కడ ఆచరించాలి; ఉత్తమ చాతుర్మాస్యంలో ఇది విశేష పుణ్యప్రదం।

Verse 5

सत्संगो द्विजभक्तिश्च गुरुदेवाग्नि तर्पणम् । गोप्रदानं वेदपाठः सत्क्रियासत्यभाषणम्

సత్సంగం, ద్విజభక్తి, గురు-దేవ-అగ్నికి తర్పణం; గోదానం, వేదపాఠం, సత్క్రియలు, సత్యభాషణం—ఇవే ధర్మానికి ప్రశంసిత రూపాలు।

Verse 6

गोभक्तिर्दानभक्तिश्च सदा धर्मस्य साधनम् । कृष्णे सुप्ते विशेषेण नियमोऽपि महा फलः

గోభక్తి, దానభక్తి ఎల్లప్పుడూ ధర్మసాధనమే; చాతుర్మాస్యంలో కృష్ణుడు శయనించినప్పుడు నియమపాలన కూడా విశేషంగా మహాఫలప్రదం।

Verse 7

नारद उवाच । नियमः कीदृशो ब्रह्मन्फलं च नियमेन किम् । नियमेन हरिस्तुष्टो यथा भवति तद्वद

నారదుడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్, నియమము ఏ విధమైనది? నియమముచే ఏ ఫలము లభించును? నియమమువలన హరి ఎలా ప్రసన్నుడగునో వివరించుము।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । नियमश्चक्षुरादीनां क्रियासु विविधासु च । कार्यो विद्यावता पुंसा तत्प्रयोगान्महासुखम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—కంటి మొదలైన ఇంద్రియముల నియంత్రణయు, నానావిధ క్రియలలో ఆచరణ నియమమూ—ఇదే నియమము. విద్యావంతుడు దీనిని ఆచరించవలెను; సమ్యక్ ప్రయోగముచే మహాసుఖము కలుగును।

Verse 9

एतत्षड्वर्गहरणं रिपुनिग्रहणं परम् । अध्यात्ममूलमेतद्धि परमं सौख्यकारणम्

ఈ నియమము ‘షడ్వర్గ’మును హరించును, అంతఃశత్రువుల పరమ నియంత్రణయు ఇదే. అధ్యాత్మమూలమైన ఈ నియమమే నిస్సందేహంగా పరమ సుఖానికి కారణము।

Verse 10

तत्र तिष्ठंति नियतं क्षमासत्यादयो गुणाः । विवेकरूपिणः सर्वे तद्विष्णोः परमं पदम्

ఆ స్థితిలో క్షమా, సత్యము మొదలైన గుణములు నిత్యంగా స్థిరమై ఉంటాయి; అవన్నీ వివేకస్వరూపములు. అదే విష్ణువின் పరమ పదము, పరమ ధామము।

Verse 11

कृत्वा भवति यज्ञान्यत्कृतकृत्यत्वमत्र तत् । स्यात्तस्य तत्पूर्वजानां येन ज्ञातमिदं पदम्

ఇది ఆచరించినవాడు ‘కృతకృత్యుడు’ అవుతాడు; ఇతర యజ్ఞములన్నియు ఇక్కడే సిద్ధించినట్లే. ఈ పరమ పదమును తెలిసినవాని పూర్వజులకును మేలు కలుగును।

Verse 12

तन्मुहूर्त्तमपि ध्यात्वा पापं जन्मशतोद्भवम् । भस्म साद्याति विहितं निरंजननिषेवणात्

ఆ ఒక్క ముహూర్తమాత్రం ధ్యానించినా, వంద జన్మల పాపం—నిరంజనుడు (నిష్కల్మష ప్రభువు) భక్తితో ఆశ్రయించుటవలన—తక్షణమే భస్మమవుతుంది।

Verse 13

प्रत्यहं संकुचत्यस्य क्षुत्पिपासादिकः श्रमः । स योगी नियमी नित्यं हरौ सुप्ते विशिष्यते

అతనికి ఆకలి, దాహం మొదలైన వాటి వల్ల కలిగే శ్రమ రోజురోజుకు తగ్గుతుంది. అటువంటి నియమపరుడు, నిత్య సంయమి అయిన యోగి—హరి శయనకాలమైన చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 14

चातुर्मास्ये नरो भक्त्या योगाभ्यासरतो न चेत् । तस्य हस्तात्परिभ्रष्टममृतं नात्र संशयः

చాతుర్మాస్యంలో మనిషి భక్తితో యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడుకాకపోతే, అతని చేతిలోనుండి అమృతమే జారిపోయినట్లే—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 15

मनो नियमितं येन सर्वेच्छासु सदागतम् । तस्य ज्ञाने च मोक्षे च कारणं मन एव हि

ఎవడు తన మనస్సును—ఎల్లప్పుడూ అన్ని కోరికలలో తిరుగుతూ ఉండేదాన్ని—నియంత్రించాడో, అతనికి అదే మనస్సు జ్ఞానానికీ మోక్షానికీ కారణమవుతుంది।

Verse 16

मनोनियमने यत्नः कार्यः प्रज्ञावता सदा । मनसा सुगृहीतेन ज्ञानाप्तिरखिला ध्रुवम्

ప్రజ్ఞావంతుడు ఎల్లప్పుడూ మనోనియమనానికి యత్నించాలి. మనస్సు బాగా అదుపులో ఉంటే, సమగ్ర జ్ఞానప్రాప్తి నిశ్చయంగా కలుగుతుంది।

Verse 17

तन्मनः क्षमया ग्राह्यं यथा वह्निश्च वारिणा । एकया क्षमया सर्वो नियमः कथितो बुधैः

మనస్సును క్షమతో నియంత్రించాలి; నీరు అగ్నిని శమింపజేసినట్లే. ఒక్క గుణమైన క్షమ ద్వారానే సమస్త నియమాలు సిద్ధమవుతాయని జ్ఞానులు చెబుతారు.

Verse 18

सत्यमेकं परो धर्मः सत्यमेकं परं तपः । सत्यमेकं परं ज्ञानं सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः

సత్యమే పరమ ధర్మం, సత్యమే పరమ తపస్సు. సత్యమే పరమ జ్ఞానం; సత్యంపై ధర్మం దృఢంగా స్థాపితమై ఉంది.

Verse 19

धर्ममूलमहिंसा च मनसा तां च चितयन् । कर्मणा च तथा वाचा तत एतां समाचरेत्

అహింసే ధర్మమూలం. కాబట్టి మనస్సులో దానిని ధ్యానించి, క్రియలతోను వాక్తోను అలాగే ఆచరించాలి.

Verse 20

परस्वहरणं चौर्यं सर्वदा सर्वमानुषैः । चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मदेवस्ववर्जनम्

ఇతరుల ధనాన్ని తీసుకోవడం దొంగతనం; అది అందరూ ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి. చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులదీ, దేవస్వం (ఆలయధనం) దుర్వినియోగం చేయకూడదు.

Verse 21

अकृत्यकरणं चैव वर्जनीयं सदा बुधैः । अहीनः सर्वकार्येषु यः सदा विप्र वर्तते

చేయకూడని కార్యాన్ని జ్ఞానులు ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి. ఓ విప్రా! అన్ని కర్తవ్యాలలో సదా అప్రమత్తుడై నిర్లక్ష్యంలేకుండా నడిచేవాడే యథార్థంగా జీవిస్తాడు.

Verse 22

स च योगी महाप्राज्ञः प्रज्ञाचक्षुरहं नधीः । अहंकारो विषमिदं शरीरे वर्त्तते नृणाम्

ఆ యోగి మహాప్రాజ్ఞుడు; వివేకనేత్రంతో చూస్తాడు—“నేను బుద్ధి కాదు”; ఎందుకంటే అహంకారం మనుష్యుల శరీరాల్లో నివసించే సూక్ష్మ విషము.

Verse 23

तस्मात्स सर्वदा त्याज्यः सुप्ते देवे विशेषतः । अनीहया जितक्रोधो जितलोभो भवेन्नरः

కాబట్టి దానిని ఎల్లప్పుడూ త్యజించాలి—ప్రత్యేకంగా దేవుడు శయనంలో ఉన్న చాతుర్మాస్యంలో. అనీహతో మనిషి క్రోధాన్ని, లోభాన్ని జయించినవాడవాలి.

Verse 24

तस्य पापसहस्राणि देहाद्यांति सहस्रधा । मोहं मानं पराजित्य शमरूपेण शत्रुणा

అతని దేహం నుండి వేల పాపాలు అనేక విధాలుగా తొలగిపోతాయి; శమరూప శత్రువు మోహం, మానాన్ని జయించినప్పుడు.

Verse 25

विचारेण शमो ग्राह्यः सन्तोषेण तथा हि सः । मात्सर्यमृजुभावेन नियच्छेत्स मुनीश्वरः

విచారంతో శమం (సంయమం) గ్రహించాలి; సంతోషంతో అది స్థిరమవుతుంది. మునీశ్వరుడు మృదుత్వం, సరళభావంతో మాత్సర్యం (ఈర్ష్య) నియంత్రించాలి.

Verse 26

चातुर्मास्ये दयाधर्मो न धर्मो भूतविद्रुहाम् । सर्वदा सर्व दानेषु भूतद्रोहं विवर्जयेत्

చాతుర్మాస్యంలో దయాధర్మమే ప్రధానము; ప్రాణిద్రోహులకు ధర్మం లేదు. ఎల్లప్పుడూ, ప్రతి దానంలోనూ భూతద్రోహాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి.

Verse 27

एतत्पापसहस्राणां मूलं प्राहुर्मनीषिणः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या भूतदया नृभिः

విద్వాంసులు దీనిని వేల పాపాలకు మూలమని చెప్పారు. కాబట్టి మనుష్యులు సమస్త ప్రాణుల పట్ల సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో దయ చూపాలి.

Verse 28

सर्वेषामेव भूतानां हरिर्नित्यं हृदि स्थितः । स एव हि पराभूतो यो भूतद्रोहकारकः

ప్రతి జీవి హృదయంలో హరి నిత్యం నివసిస్తాడు. జీవులకు హాని చేసే వాడే నిజంగా పరాజితుడు—అంతర్వాసి ప్రభువును అవమానిస్తాడు.

Verse 29

यस्मिन्धर्मे दया नैव स धर्मो दूषितो मतः । दयां विना न विज्ञानं न धर्मो ज्ञानमेव च

దయ లేని ధర్మం దూషితమని భావించబడుతుంది. దయ లేకుండా నిజమైన వివేకం లేదు, ధర్మం లేదు—ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానమూ లేదు.

Verse 30

तस्मात्सर्वात्मभावेन दयाधर्मः सनातनः । सेव्यः स पुरुषैर्नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

కాబట్టి సంపూర్ణ ఆత్మభావంతో సనాతన దయాధర్మాన్ని నిత్యం సేవించాలి—ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో.

Verse 234

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये चातुर्मास्यमाहात्म्ये शेपशाय्युपाख्याने ब्रह्म नारदसंवादे चातुर्मास्यनियमविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్ర మహాత్మ్యంలో అంతర్భూతమైన చాతుర్మాస్య మహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానము మరియు బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో ‘చాతుర్మాస్య నియమవిధి మహాత్మ్య వర్ణన’ అనే 234వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.