Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । पितॄणां तर्पणं कुर्याच्छ्रद्धायुक्तेन चेतसा । स्नानावसाने नित्यं च गुप्ते देवे महाफलम्

Transliteration

brahmovāca | pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ kuryācchraddhāyuktena cetasā | snānāvasāne nityaṃ ca gupte deve mahāphalam

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—శ్రద్ధాయుతమైన మనస్సుతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేయవలెను; స్నానాంతంలో నిత్యము అట్లు చేయుట గుప్త/అంతర్యామి దేవుని సన్నిధిలో మహాఫలప్రదము।

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• तर्पणम्: offering of satisfaction (tarpana)
• तर्पणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• श्रद्धा: with faith
• श्रद्धा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन (sandhi in compound below)

• युक्तेन: endowed (with)
• युक्तेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त; युज् धातोः क्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (endowed/connected)

• चेतसा: with mind
• चेतसा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• स्नानावसाने: at the end of bathing
• स्नानावसाने: Adhikaraṇa (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्नान + अवसान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्नानस्य अवसानम्)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषण (always/regularly)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• गुप्ते: hidden/secret
• गुप्ते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषणम्

• देवे: in/at the deity (place of the deity)
• देवे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• महाफलम्: great merit/result
• महाफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् फलम्)

Speaker

Brahmā (explicit: brahmovāca)

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: At a quiet riverbank after bathing, a devotee faces south, offering water-libations with cupped hands, while a subtle luminous presence symbolizes the ‘hidden Deity’ witnessing the rite.

Characters & Entities

• Brahmā
• Pitṛs (ancestors)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is completed through gratitude and continuity: after bathing, daily tarpaṇa offered with faith yields great spiritual benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is rite-focused; the broader section remains within the Hāṭakeśvara-kṣetra tīrthamāhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pitṛ-tarpaṇa with śraddhā, especially at the conclusion of snāna, as a daily practice.