Adhyaya 224

Verse 1

आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत

ఆనర్తా పలికెను—ఓ మహాభాగ! శ్రాద్ధానికి అర్హులైన బ్రాహ్మణుల విషయమును, అలాగే త్యాజ్యులైనవారి విషయమును కూడా నేను విన్నాను; అలాగే పుత్రుల అనేక భేదములనూ, ఓ సువ్రత!

Verse 2

सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये

ఇప్పుడు దయచేసి మంత్రపూర్వకమైన ఆ విధానమును మాకు చెప్పండి; గృహస్థుడు పితృదేవతల సంపూర్ణ తృప్తికై నిత్యం చేయవలసినది।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—శ్రాద్ధార్థమై నమస్కరించి ఆహ్వానించిన ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను కుతపకాలమున తీసికొని వచ్చి, వారందరినీ ఈ విధంగా ప్రార్థించవలెను।

Verse 4

आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते

ఓ మహాభాగులారా, మహాబలులైన విశ్వేదేవులు రాగాక. శ్రాద్ధంలో ఎవరికెక్కడ ఏ విధి నియమించబడిందో, వారు అక్కడ జాగ్రత్తగా నిలిచి ఉండుగాక.

Verse 5

एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्

ఇలా వారందరినీ ఆరాధించి, తరువాత ప్రదక్షిణ చేయాలి. ఆపై వినయంతో మోకాళ్లను నేలపై ఉంచి, అనంతరం అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 6

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

ఓ రాజేంద్రా! ఈ మంత్రంతో, పుష్పాలు, అక్షతలు, చందనం సహితంగా, నేను సమర్పించిన ఈ అర్ఘ్యాన్ని ద్విజోత్తములు స్వీకరించుగాక; పాదప్రక్షాళనార్థం నాకు ప్రియమైనదాన్ని చేయుగాక.

Verse 7

एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्

ఇలా చెప్పి, సరిగా లేపి సిద్ధం చేసిన నేలపై, తరువాత అక్షతలతో కూడిన దర్భలను ఉంచాలి; విశ్వేదేవుల నామాలను కీర్తిస్తూ ఉండాలి.

Verse 8

अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः

తదుపరి అపసవ్యంగా (యజ్ఞోపవీతం కుడివైపు) ధరించి, తిలాలతో కూడిన దర్భలను రెండింతలుగా నేలపై ఉంచాలి; వాటిని తన పితృదేవతలకు అంకితం చేయాలి.

Verse 9

एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्

ఈ విధంగా సమస్త దైవిక కర్మలు సవ్య-క్రమంతో ప్రారంభించి చేయవలెను; పితృకర్మలు అపసవ్య విధానంలో—నాందీముఖ పితృలను మినహాయించి।

Verse 10

सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा

ఓ రాజా! సమస్త (ఆహ్వాన-స్థానాలు/పాత్రలు) తూర్పుముఖంగా ఏర్పాటు చేసి, శక్తి మేరకు జంటలుగా ఉంచవలెను; అయితే మాతృపక్ష పితృదేవతలను అలాగే ఉత్తరముఖంగా స్థాపించవలెను।

Verse 11

एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये

ఒక్కొక్కరిగా గానీ, ముగ్గురిని కలిపి గానీ, లేదా విడివిడిగా ఒక్కొక్కరిగా గానీ—పైతృక పితృలను వృత్తాకార క్రమంలో స్థాపించవలెను; అప్పుడు పితృదేవతలు సంపూర్ణంగా తృప్తి చెందుతారు।

Verse 12

षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः

షష్ఠీ విభక్తి మంత్రప్రయోగంతో వారికి ఆసనం సమర్పించవలెను; నిటారైన దర్భలు, అక్షతలు మరియు జలంతో కూడి దక్షిణ దిశగా క్రమంగా సాగవలెను।

Verse 13

विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन

ఎడమ వైపున విధి ప్రకారం విషమంగా, రెండింతల దర్భలు మరియు నువ్వులతో కూడిన (విన్యాసం) చేయవలెను; చేతిపై జలాన్ని చల్లుకొని, దర్భలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తప్పుగా నిర్వహించకూడదు।

Verse 14

यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्

వివేకం లేని వాడు దర్భాసనాన్ని చేతిలో పెట్టి ఇస్తే, అక్కడ పితృదేవతలు ఆ ఆసనంపై ఆసీనులు కారు।

Verse 15

आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्

ఆవాహనాన్ని ద్వితీయ విభక్తితో చేయాలి; అలా ఒక్కొక్కరిని పిలిచిన వారందరూ నిశ్చయంగా వచ్చెదరు।

Verse 16

अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः

ఇతర విభక్తితో ఎక్కడైనా పితృలను ఆవాహన చేస్తే, వారు మహానుభావులు ఆకలిగానే ఉన్నా కూడా రారు।

Verse 17

विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्

ఓ రాజా, ‘విశ్వేదేవాస ఆగత’ అనే మంత్రంతో విశ్వేదేవులను ఆవాహన చేయాలి; వారి ఆవాహనం శిరస్సు పైభాగం నుండి అక్షతలతో చేయవలెను।

Verse 18

उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम

ఆపై ‘ఉశంతస్త్వే…’ అనే మంత్రంతో నువ్వులతో పితృలను ఆవాహన చేయాలి; తరువాత, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ‘ఆయంతు నః’—‘మా వద్దకు రాగాక’—అని జపించాలి।

Verse 19

शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘శన్నో దేవీ…’ మంత్రాన్ని ‘స్వాహా’తో కూడి జపించి, పితృుల అర్ఘ్యపాత్రాలలో కూడా అలాగే జలాన్ని పోయాలి।

Verse 20

यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः

‘యవోऽసి యవయాస్మద్ద్వే…’ మంత్రం జపిస్తూ అక్కడ అక్షతలను ఉంచాలి। తరువాత క్రమంగా చందనం, సుగంధ పుష్పాలు, ధూపం అర్పించాలి। పవిత్రధారిత చేతులతో, ఏకాగ్రచిత్తంగా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 21

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘యా దివ్యా…’ అనే మంత్రాన్ని ‘స్వాహా’తో కూడి జపించి, పితృుల అర్ఘ్యపాత్రాలలో కూడా అలాగే జలాన్ని పోయాలి।

Verse 22

तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्

‘తిలోऽసి సోమదైవత్యో… స్వధే, ఈ లోకాలలో మా పితృులను తృప్తిపరచు’ అని మంత్రం జపించి తిలాలను అర్పణలో వేయాలి।

Verse 23

यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः

తర్వాత ‘యా దివ్యా…’ మంత్రంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పింపజేయాలి—పితృపాత్రాన్ని తీసుకొని అన్ని అర్ఘ్యపాత్రాలను సరైన క్రమంలో పూర్తిగా అమర్చి।

Verse 24

अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्

ఆపై మంత్రసహితంగా ఆ పాత్రను తలక్రిందుగా స్థాపించాలి. ఆయుష్షు కోరువాడు ఆ నీటిని కళ్లతో చూడకూడదు.

Verse 25

ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्

తర్వాత చందనం మొదలుకొని దీపం వరకు ఉన్న ఉపచారాలను స్వీకరించాలి. ఆపై పాకం (శ్రాద్ధాన్నం) తీసుకొని ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను విధి గురించి వినయంగా అడగాలి.

Verse 26

अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः

నేను పితృదేవతల నిమిత్తం ఉద్భవించిన హోమాన్ని అగ్నిలో నిర్వహిస్తాను. ఓ పూజ్యులారా, అపసవ్య విధానంలో ఉన్న నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.

Verse 27

कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः

వారు ‘చేయి’ అని చెప్పగానే అతడు అగ్నిని శరణు పొందాడు. ‘కవ్యవాహన అగ్నయే స్వాహా’ అని మొదటి ఆహుతి సమర్పించాలి.

Verse 28

सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते

తర్వాత ‘పితృప్రియుడైన సోమాయ స్వధా’ అని తదుపరి ఆహుతి ఇవ్వాలి. అగ్నిలో హుతమైన అన్నం మరియు మిగిలిన అన్నం శ్రాద్ధార్హులకు ఇవ్వాలి.

Verse 29

इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च

ఆపై ఇష్టమైన అన్నం దానమిచ్చి పాత్రను స్పర్శించి మృదువుగా మంత్రజపం చేయాలి. తరువాత బ్రాహ్మణుని బొటనవేలు తీసుకొని పక్వాన్న మధ్యలో కూడా ఉంచాలి.

Verse 30

पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा

పృథివినే పాత్రగా భావించి వైష్ణవీ ఋక్‌ను ఉచ్చరించాలి. శ్రాద్ధకర్మలో తన చేతితో నేరుగా ఉప్పు ఇవ్వకూడదు.

Verse 31

स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्

ఓ రాజా! తన చేతితో నేరుగా ఉప్పు ఇచ్చినట్లయితే ఆ శ్రాద్ధం వ్యర్థమవుతుంది. వడ్డించిన అన్నం అర్ధం భుజించిన తరువాత, బ్రాహ్మణులు తృప్తులని తెలిసి వారి ముందర విధిగా మిగిలిన అన్నాన్ని ఉంచాలి.

Verse 32

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्

నా వంశంలోని అగ్నిదగ్ధులైన జీవులు మరియు అదగ్ధులైన జీవులు—భూమిపై అర్పించిన దానితో తృప్తి పొందుగాక; తృప్తులై పరమగతిని పొందుగాక.

Verse 33

सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्

ఒకసారి మరొకసారి జలాన్ని అర్పించి మూడు గాయత్రులను జపించాలి. ‘మధువాతా’ అని ఉచ్చరించి తరువాత శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను (తృప్తి గురించి) ప్రశ్నించాలి.

Verse 34

तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्

“మీరు తృప్తులా?” అని అడిగి, ఓ రాజేంద్రా, తరువాత అనుమతి కోరాలి; భక్తితో మిగిలిన అన్నాన్ని బంధువుల భోజనార్థం వినియోగించాలి।

Verse 35

उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ

తర్వాత ఉచ్ఛిష్టం ఉన్న సమీపంలో పితృవేది కర్మను ఆచరించాలి; కానీ ద్విజుల సన్నిధిలో పితృ-విప్రుల ఆసనస్థానాల దగ్గర ఉచ్ఛిష్టం ఉంచకూడదు।

Verse 36

ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्

అనంతరం దక్షిణాభిముఖమైన పైతృక వేదికను సక్రమంగా సిద్ధం చేసి, దానిపై దర్భలను ఉంచి, అవనేజనం (శుద్ధి-ప్రక్షాళనం) చేయాలి।

Verse 37

विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्

విభాగ విధానానుసారం క్రమంగా పిండాలను సమర్పించాలి; మరల, ఓ పార్థివా, పితృతీర్థ విధానంతో అక్కడ జలాన్ని అర్పించాలి; ప్రతి పిండంపై వేర్వేరు సూత్రాన్ని ఉంచాలి।

Verse 38

यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्

ఎవడు ముందరి పిండాలపై సూత్రాన్ని నిరంతరం అలాగే వినియోగిస్తాడో, అతడు వాటి మధ్య పరస్పర విరోధాన్ని కలిగిస్తాడు; దాంతో విరిగిపోవడం, విడిపోవడం జరుగుతుంది।

Verse 39

ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव

అనంతరం విధివిధానంగా సమస్త పిండములను, అలాగే శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను పూజించవలెను. ఆచమనం చేసి శుద్ధి పొందిన తరువాత, ఓ రాజా, చేతులు పాదాలు కడుగవలెను.

Verse 40

नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः

పితృదేవతలకు నమస్కరించి, అనంతరం పవిత్ర జలంతో సమ్యక్ ప్రోక్షణం చేయవలెను. ఓ రాజేంద్రా, సవ్య (ఎడమ) విధానముతో ముందుకు సాగి శుభాశీస్సులు యాచించవలెను.

Verse 41

अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्

‘అక్షయ్య-సలిలం’ అర్పించి, అనంతరం షష్ఠి భాగం/క్రమంలోనూ సమర్పించవలెను. పవిత్రాలను ధరించి పై స్వరంతో ‘స్వధా’ అని ఉచ్చరించాలి. వారు ‘అస్తు స్వధా’ అన్నప్పుడు పిండంపై చల్లవలెను.

Verse 42

ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ

తదుపరి తేనె, పాయసం, తిలోదకాన్ని తీసుకొని ‘ఊర్జస్వే’ మంత్రంతో పితృదేవతల కోసం (అర్పణంపై) చల్లవలెను.

Verse 43

उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा

అర్ఘ్యపాత్రాన్ని పైవైపు ఉంచి దక్షిణను ఇవ్వవలెను. దేవతలకు స్వర్ణం, పితృదేవతలకు అలాగే రజతం సమర్పించవలెను.

Verse 44

ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्

ఆపై పితృదేవతలను ముందుగా ఉద్దేశించి ఎడమ వైపునుంచి ‘స్వస్త్యుదకం’ సమర్పించాలి. ఈ కర్మను స్త్రీలు, బాలుడు లేదా ఇతరెవ్వరూ (అర్హ కర్త స్థానంలో) చేయరాదు.

Verse 45

श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्

శ్రాద్ధంలో బ్రాహ్మణ గ్రాహకునికి ఉద్దేశించిన పాత్ర/వ్యవస్థను తానే స్వయంగా నిర్వహించాలి.

Verse 46

ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्

తర్వాత కృతాంజలిగా, ఓ శ్రేష్ఠ రాజా, ఇలా ప్రార్థించాలి— “మా పితృదేవతలు అఘోరులు, శాంతులుగా ఉండుగాక; మా గోత్రం/వంశం విస్తరించుగాక.”

Verse 47

दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति

“మాలో దాతలు అభివృద్ధి చెందుగాక; వేదాలు/వేదవిద్య మా వద్ద నిలిచియుండుగాక, మా సంతతి పరంపర కొనసాగుగాక. మా శ్రద్ధ ఎప్పుడూ తొలగిపోక, పంచుటకు తగిన సమృద్ధి మాకు కలుగుగాక.”

Verse 48

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन

“మాకు అన్నం సమృద్ధిగా ఉండుగాక, సత్కరించదగిన అతిథులు మాకు లభించుగాక. మాలో దానం అడిగేవారు ఉండుగాక (మేము ఇవ్వుటకు), మరియు మాలో ఎవ్వరూ ఎప్పుడూ యాచకులుగా మారకూడదు.”

Verse 49

एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः

ఈ ఆశీర్వాదాలే సిద్ధించుగాక; విశ్వేదేవులు ప్రసన్నులగుదురు. అనంతరం మంగళార్థం జలార్పణం చేయాలి—ముందుగా పితృదేవతలకు, ఎడమ వైపునుండి.

Verse 51

पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्

పాదమర్దనం చేసి, మర్యాదా-సీమ వరకు గౌరవంగా అనుసరించాలి. ఆపై అక్కడ బలిని నిక్షిప్తం చేయాలి; తరువాత విధిగా భోజనం చేయాలి.

Verse 52

मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप

హే నరాధిపా! సూర్యుడు కనబడుతున్నంతసేపు మౌనం పాటించాలి.

Verse 53

यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि

శ్రాద్ధం చేసే మనిషి సూర్యాస్తమయానంతరం భోజనం చేస్తే, ఆ శ్రాద్ధం వ్యర్థమవుతుంది; కాబట్టి రాత్రి భోజనం చేయకూడదు.

Verse 224

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర-క్షేత్రమాహాత్మ్యంలోని శ్రాద్ధకల్పంలో ‘శ్రాద్ధవిధి-వర్ణనం’ అనే 224వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.