Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

Transliteration

maṃtreṇānena rājeṃdra sapuṣpākṣatacaṃdanaiḥ | arghamenaṃ pragṛhṇaṃtu mayā dattaṃ dvijottamāḥ | pādaprakṣālanārthāya prakurvaṃtu mama priyam

Translation

ఓ రాజేంద్రా! ఈ మంత్రంతో, పుష్పాలు, అక్షతలు, చందనం సహితంగా, నేను సమర్పించిన ఈ అర్ఘ్యాన్ని ద్విజోత్తములు స్వీకరించుగాక; పాదప్రక్షాళనార్థం నాకు ప్రియమైనదాన్ని చేయుగాక.

Word by Word

• मन्त्रेण: with (this) mantra
• मन्त्रेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘अनेन’ = ‘by/with this’

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (राज्ञाम् इन्द्रः)

• सपुष्पाक्षतचन्दनैः: with flowers, unbroken rice, and sandalwood
• सपुष्पाक्षतचन्दनैः: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: स (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + अक्षत (प्रातिपदिक) + चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (पुष्प-अक्षत-चन्दनैः सह)

• अर्घम्: arghya offering
• अर्घम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एनम्: this
• एनम्: Viśeṣaṇa (Appositive qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘this (one)’

• प्रगृह्णन्तु: let them accept
• प्रगृह्णन्तु: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• मया: by me
• मया: Karta (Agent of giving/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘प्रदत्तम्’

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा बहुवचन (प्रयोगे सम्बोधनार्थः); समासः—कर्मधारय

• पादप्रक्षालनार्थाय: for washing the feet
• पादप्रक्षालनार्थाय: Prayojana/Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + प्रक्षालन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पादप्रक्षालनस्य अर्थाय)

• प्रकुर्वन्तु: let them do, perform
• प्रकुर्वन्तु: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• प्रियम्: what is pleasing (to me)
• प्रियम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इष्टम्’

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: king (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers a decorated arghya vessel with flowers, akṣata, and sandal paste; respected brāhmaṇas (dvijottamāḥ) receive it; a small basin indicates foot-washing service.

Characters & Entities

• Arghya
• Akṣata
• Candana
• Dvija
• Pādaprakṣālana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha joins mantra with seva (reverent service): honoring worthy recipients with arghya and foot-washing embodies gratitude toward the Pitṛs.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya framework, though it focuses on rite-materials and hospitality.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer arghya with flowers, akṣata, and sandal using a mantra, and arrange for pādaprakṣālana (washing the feet) of the invited dvijas.