Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति

Transliteration

atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate | sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati

Translation

ఎవరి ఇంటి నుండి అతిథి ఆశాభంగంతో తిరిగి వెళ్తాడో, ఆ అతిథి తన పాపాన్ని అతనికి ఇచ్చి, ఆ గృహస్థుని పుణ్యాన్ని తీసుకొని వెళ్తాడు।

Word by Word

• अतिथिः: guest
• अतिथिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• भग्नाशः: with hope broken/disappointed
• भग्नाशः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भग्न + आशा (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (भग्ना आशा यस्य/भग्नाशा); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (अतिथेः)

• गृहात्: from the house
• गृहात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• प्रतिनिवर्तते: returns/goes back
• प्रतिनिवर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-नि-वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• सः: he (the guest)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having done)

• दुष्कृतम्: sin/evil deed
• दुष्कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुष्कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तस्मै: to him (the householder)
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आदाय: having taken away
• आदाय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: A weary guest turns back from a doorway, head lowered; inside, the negligent householder remains indifferent. A subtle, symbolic transfer of light (puṇya) leaving the house and shadow (pāpa) entering it.

Characters & Entities

• atithi
• puṇya
• duṣkṛta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Neglecting a guest has immediate karmic consequences: merit is lost and demerit is gained.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is mentioned; the verse teaches universal dharma within a tīrtha-māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied prescription is to satisfy and honor the atithi so he does not depart disappointed.