Adhyaya 185

Verse 1

। अतिथिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा मे पिंगला गुरुः । संजाता कुररो जातो यथा तत्प्रवदान्यहम्

అతిథి పలికెను—పింగలా ఎలా నా గురువుగా అయ్యిందో మీకు అన్నీ చెప్పాను. ఇప్పుడు కురర (మత్స్యాహారి పక్షి) ఎలా పుట్టిందో, ఆ కథ ఎలా జరిగిందో నేను వివరిస్తాను।

Verse 2

ममासीद्द्रविणं भूरि पितृपैतामहं महत्

నాకు అపారమైన ధనం ఉండెను—తండ్రి, పితామహుల నుండి వచ్చిన మహత్తర పితృపారంపర్య సంపద।

Verse 3

येऽथ पुत्राश्च दायादा बांधवा अपि । ते मां सर्वे प्रबाधन्ते द्रव्यसस्यकृते सदा

నా కుమారులు, వారసులు, బంధువులు కూడా—ధనధాన్యాల కోసమే నన్ను ఎల్లప్పుడూ వేధిస్తుంటారు।

Verse 4

यस्याहं न प्रयच्छामि स मां चैव प्रबाधते । सीदमानस्तु सुभृशं दर्शयन्प्राणसंक्षयम्

నేను ఎవరికీ ఇవ్వనిచో అతడూ నన్ను వేధించును; నేను అత్యంత క్షీణించి, ప్రాణక్షయం చూపుతున్నవాడిలా లోతుగా కుంగిపోతున్నాను।

Verse 5

एक साम्ना प्रयाचंते वित्तं भेदेन चापरे । भयदानेन चान्येऽपि केचिद्दंडेन च द्विजाः

కొంతమంది పొగడ్తలతో ధనం అడుగుతారు, మరికొందరు విభేదం రేపి; ఇంకొందరు భయం చూపి, మరికొందరు—కొంతమంది ద్విజులైనా—దండభయంతో.

Verse 6

एवं नाहं क्वचित्सौख्यं तेषां पार्श्वाल्लभामि भोः । चिन्तयानो दिवानक्तं क्लेशस्य परि संक्षयम् । उपायं न च पश्यामि येन शांतिः प्रजायते

ఇలా, ఓ మహాశయా, వారి సన్నిధిలో నాకు ఎక్కడా సుఖం లభించదు. పగలు-రాత్రి నా క్లేశానికి అంతం ఎలా వస్తుందో ఆలోచిస్తాను; కాని శాంతి కలిగించే ఉపాయం నాకు కనబడదు।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे दृष्टः कृतमांसपरिग्रहः । कुररश्चंचुना व्योम्नि गच्छमानस्त्वरान्वितः

మరొక దినమున నేను చూచితిని—కురర పక్షి తన చుంచులో మాంసఖండమును పట్టుకొని, మహా తొందరతో ఆకాశమార్గమున ఎగురుచుండెను।

Verse 8

हन्यमानः समंताच्च मांसार्थे विविधैः खगैः । अथ तेन परिक्षिप्तं तन्मांसं पक्षिजाद्भयात्

మాంసముకోసం వివిధ పక్షులు చుట్టుముట్టి దాడి చేయగా, ఇతర పక్షుల భయముచేత అతడు ఆ మాంసమును విడిచిపెట్టెను।

Verse 9

यावत्तावत्सुखी जातस्तेऽपिसर्वे समुज्झिताः । मयापि क्लिश्यमानेन तद्वच्च निजबांधवैः

ఎంతసేపు (మాంసమును విడిచెను) అంతసేపు అతడు సుఖమొందెను, వారు అందరూ తొలగిపోయిరి; అలాగే నేనును నా స్వబంధువులచేత క్లేశింపబడుచున్నాను।

Verse 10

सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः । आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते

మాంసముతోనున్న కురర పక్షి, మాంసరహిత పక్షులచేత హింసింపబడుటను చూచి—మాంసత్యాగముచేత కురరుడు సుఖమున వర్ధిల్లునని గ్రహించవచ్చు।

Verse 11

एवं निश्चित्य मनसा सर्वानानीय बांधवान् । पुत्रान्पौत्रांस्ततः सर्वान्पुरस्तेषां निवेदितम्

ఇట్లు మనసున నిశ్చయించుకొని, తన బంధువులందరిని—పుత్రపౌత్రులతో సహా—పిలిపించి, వారి సమక్షమున సమస్తమును నివేదించెను।

Verse 12

त्रिःसत्यं शपथं कृत्वा नान्यदस्तीति मे गृहे । विभज्यार्थं यथान्यायं यूयं गृह्णीत बान्धवाः

మూడుసార్లు సత్యశపథం చేసి అతడు అన్నాడు—“నా ఇంటిలో దీనికన్నా మరొకటి లేదు. న్యాయప్రకారం ధనాన్ని పంచుకొని, ఓ బంధువులారా, స్వీకరించండి।”

Verse 13

ततःप्रभृति तैर्मुक्तः सुखं तिष्ठाम्यहं द्विजाः । एतस्मात्कारणाज्जातो ममासौ कुररो गुरुः

ఆ కాలం నుంచే, ఆ (బంధనకర విషయాల) నుండి విముక్తుడనై, ఓ ద్విజులారా, నేను సుఖంగా నివసిస్తున్నాను. ఈ కారణం వల్లనే ఆ కురర పక్షి నా గురువయ్యాడు।

Verse 14

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थमनर्थं तं मोक्षार्थी दूरतस्त्यजेत्

ధనసంపద మోహానికి దారి తీస్తుంది; మోహం నరకానికి దారి తీస్తుంది. కాబట్టి మోక్షార్థి నిజానికి అనర్థమైన ఆ ‘ధనాన్ని’ దూరం నుంచే విడిచిపెట్టాలి।

Verse 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

నీటిలో చేపలు, భూమిపై మృగాలు, ఆకాశంలో పక్షులు ఎరను ఎలా తింటాయో—అలాగే ధనవంతుడు ఎక్కడైనా వేటగా మారుతాడు।

Verse 16

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

దోషం లేకున్నా ధనవంతుడు రాజులు మొదలైనవారిచే వేధింపబడతాడు; కానీ దరిద్రుడు—దోషం చేసినా—ఎక్కడైనా తులనాత్మకంగా నిరుపద్రవంగా ఉంటాడు।

Verse 17

आलंबिताः परैर्यांति प्रस्खलंति पदेपदे । गद्गदानि च जल्पंते धनिनो मद्यपा इव

వారు ఇతరుల ఆధారంతోనే నడుస్తారు, అడుగడుగునా తడబడతారు; తడబడుతూ మాటలాడుతారు—ధనమదంతో ధనవంతులు మద్యపులవలె.

Verse 18

भक्ते द्वेषो बहिः प्रीती रुचितं गुरुलघ्वपि । मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव

భక్తుని పట్ల లోపల ద్వేషం, బయట ప్రేమ చూపుతారు; భారమైనదైనా తేలికైనదైనా తమకు నచ్చినదే రుచిస్తుంది. వారి నోట ఎల్లప్పుడూ కటుత్వం—జ్వరగ్రస్తులవలె ధనవంతులకు.

Verse 19

अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थो दुःखभाजनम्

ధనం సంపాదించడంలో దుఃఖం, సంపాదించినదాన్ని కాపాడడంలో దుఃఖం; నశించడంలో దుఃఖం, ఖర్చు చేయడంలోనూ దుఃఖం—ధనమా, నీవు దుఃఖపాత్రమే.

Verse 20

अर्थार्थी जीव लोकोऽयं स्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वं यांति सुता अपि

ధనాశతో ఈ జీవలోకం శ్మశానాన్నికూడా ఆశ్రయిస్తుంది; తండ్రిని కూడా వదలి, అతడు నిర్ధనుడైతే కుమారులే దూరమై పోతారు.

Verse 21

सुतस्य वल्लभस्तावत्पिता पुत्रोऽपि वै पितुः । यावन्नार्थस्य संबन्धस्ताभ्यां भावी परस्परम् । संबन्धे वित्तजे जाते वैरं संजायते मिथः

కుమారునికి తండ్రి అంతవరకే ప్రియుడు, తండ్రికీ కుమారుడు అంతవరకే ప్రియుడు—ఇద్దరి మధ్య ధనబంధం ఉన్నంతవరకు. ధనజ సంబంధం ఏర్పడితే పరస్పర వైరం పుడుతుంది.

Verse 22

एतस्मात्कारणाद्वित्तं मया त्यक्तं तपोधनाः । तेन सौख्येन तिष्ठामि कुररस्योपदेशतः

ఈ కారణముచేత, ఓ తపోధనులారా, నేను ధనాన్ని త్యజించితిని. ఆ త్యాగసుఖంతో కురర పక్షి ఉపదేశానుసారంగా నేను సంతోషంగా నిలిచియున్నాను.

Verse 23

शृणुध्वं च महाभागा यथा मेऽहिर्गुरुः स्थितः

ఓ మహాభాగులారా, వినుడి—నా ఎదుట సర్పము ఏ విధంగా గురువుగా నిలిచియున్నదో.

Verse 24

यथा मया गृहं त्यक्तं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । गृहारंभः सुदुःखाय सुखाय न कदाचन

సర్పచేష్టను చూచి నేను గృహాన్ని త్యజించితిని; గృహారంభమూ గృహపాలనమూ మహాదుఃఖకారణం—నిజసుఖానికి ఎప్పుడూ కాదు.

Verse 25

सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते । उषित्वा तत्र सौख्येन भूयोऽन्यत्तादृशं व्रजेत्

సర్పము ఇతరుడు కట్టిన ఇంటిలో ప్రవేశించి సుఖంగా వర్ధిల్లును; అక్కడ సంతోషంగా నివసించి మరల అలాంటి మరొక చోటికి వెళ్లును.

Verse 26

मम त्वं कुरुते नैव ममेदं गृहमित्यसौ । न गृहं जायते तस्य न स्वयं हि कृतं यतः

అది ‘నీవు నాది’ గాని ‘ఈ ఇల్లు నాది’ గాని ఎప్పుడూ అనుకోదు; ఎందుకంటే అది తానే నిర్మించనందున దానికి స్వంత గృహం కలుగదు.

Verse 27

यः पुनः कुरुते हर्म्यं स्वयं क्लेशैः पृथग्विधैः । न तस्य याति तत्पश्चान्मृत्युकालेऽपि संस्थिते

ఎవడు నానావిధ కష్టాలను భరించి తానే గొప్ప గృహాన్ని నిర్మించుకుంటాడో, అది తరువాత అతనితో వెళ్లదు—మరణం వచ్చిన వేళకూడా కాదు.

Verse 28

गृहात्संजायते भार्या ततः पुत्रश्च कन्यका । तेषामर्थे करोति स्म कृत्याकृत्यं ततः परम्

ఇంటివలన భార్య, తరువాత కుమారుడు మరియు కుమార్తె కలుగుతారు; వారి కోసమే మనిషి తరువాత కర్తవ్యం-అకర్తవ్యం రెండింటినీ చేస్తూ పోతాడు.

Verse 30

पुत्रदारगृहक्षेत्रसक्ताः सीदंति जंतवः । लोभपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव

పుత్ర-దార-గృహ-క్షేత్రాసక్తులైన జీవులు కుంగిపోతారు; లోభపు బురదసముద్రంలో మునిగి, అడవిలోని వృద్ధ ఏనుగుల వలె.

Verse 31

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

పాపాన్ని ఒకడే చేస్తాడు, ఫలాన్ని ‘మహాజనం’ అనుభవిస్తుంది; అనుభవించేవారు విముక్తులవుతారు, కర్త మాత్రం దోషంతో లిప్తుడవుతాడు.

Verse 32

एतस्मात्कारणाद्धर्म्यं मया त्यक्तं द्विजोत्तमाः । मोक्षमार्गार्गला भूतं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम्

ఈ కారణం చేతనే, ఓ ద్విజోత్తములారా, నేను ఆ ‘ధార్మిక’ గృహస్థాశ్రమాన్ని విడిచిపెట్టాను; మోక్షమార్గానికి తాళం వేసినట్లైన సర్పచేష్టను చూచి.

Verse 33

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं पत्तने वसेत् । यो याति स यतिः प्रोक्तो योऽन्यो योगविडंबकः

గ్రామంలో ఒక రాత్రి, పట్టణంలో మూడు రాత్రులు నివసించాలి. ఎడతెగని సంచారం చేసేవాడే యతి; ఇతరుడు యోగవేషధారి మాత్రమే.

Verse 34

विधूमे च प्रशांताग्नौ यस्तु माधुकरीं चरेत् । गृहे च विप्रमुख्यानां यतिः स नेतरः स्मृतः

ధూమరహితంగా, పూర్తిగా శాంతించిన గృహాగ్ని ఉన్నవాడు, ‘మాధుకరీ’ వృత్తితో శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలో భిక్ష పొందుతూ జీవించేవాడే యతి; ఇతరుడు కాదు.

Verse 35

दण्डी भिक्षां च वा कुर्यात्तदेव व्यसनं विना । यस्तिष्ठति न वैराग्यं याति नैव यतिर्हि सः

దండాన్ని ధరించి భిక్షాటన చేసినా, అది వ్యసనదోషం లేకుండా చేసినా—వైరాగ్యంలో నిలవనివాడు నిజమైన యతి కాడు.

Verse 36

दिवा स्वप्नं वृथान्नं च स्त्रीकथाऽलोक्यमेव च । श्वेतवस्त्रं हिरण्यं च यतीनां पतनानि षट्

పగలు నిద్ర, వ్యర్థంగా ఆహారం తినడం, స్త్రీల గురించి మాటలు చెప్పడం మరియు స్త్రీలను చూడడం, తెల్ల వస్త్రధారణ, బంగారం కలిగి ఉండడం—ఇవి యతుల పతనానికి ఆరు కారణాలు.

Verse 37

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । सुहृत्पुत्र उदासीनः स यतिर्नेतरः स्मृतः

శత్రువు-మిత్రుడు అనే భేదం లేక సమంగా ఉండి, మట్టి ముద్ద, రాయి, బంగారం అన్నీ సమానంగా భావించి, మిత్రుని కుమారునిపట్ల కూడా ఉదాసీనంగా ఉండేవాడే యతి; ఇతరుడు కాదు.

Verse 38

समौ मानापमानौ च स्वदेशे परिकेपि वा । यो न हृष्यति न द्वेष्टि स यतिर्नेतरः स्मृतः

మానాపమానాలను సమానంగా భావించి, స్వదేశంలో గానీ పరదేశంలో గానీ, ఎవడు ఆనందంతో ఉబ్బిపోక ద్వేషించక ఉంటాడో—అతడే యతి, ఇతరుడు కాదు అని స్మరించబడును.

Verse 39

यस्मिन्गृहे विशेषेण लभेद्भिक्षा च वाशनम् । तत्र नो याति यो भूयः स यतिर्नेतरः स्मृतः

ఏ ఇంటిలో ప్రత్యేకంగా భిక్షా మరియు వాసస్థానం లభించినా, అక్కడికి మళ్లీ మళ్లీ వెళ్లని వాడే—యతి అని స్మరించబడును; ఇతరుడు కాదు.

Verse 40

एवं ज्ञात्वा मया विप्र दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । सर्वसंगपरित्यागो मोक्षार्थं परिकल्पितः

ఓ విప్రా! సర్పపు చలనం గమనించి నేను ఈ తత్త్వాన్ని గ్రహించాను; అందుకే మోక్షార్థంగా సమస్త సంగాసక్తులను పరిత్యజించుటను ఆశ్రయించాను.

Verse 41

एवं ममाहिः संजातो गुरुर्ब्राह्मणसत्तमाः । तत्प्रभावान्महत्तेजः संजातं विग्रहे मम

ఓ బ్రాహ్మణసత్తమా! ఈ విధంగా ఆ సర్పమే నా గురువైంది; దాని ప్రభావంతో నా దేహంలో మహత్తర తేజస్సు ఉద్భవించింది.

Verse 42

यथा मे भ्रमरो जातो गुरुस्तद्वद्वदामि च । कस्मिन्वृक्षे मया दृष्टो भ्रमरः कोऽपि संगतः

నా కోసం భ్రమరుడు గురువైనట్లే, అలాగే నేను చెప్పుచున్నాను; నేను ఏ వృక్షంపై ఆ ఏదో భ్రమరుణ్ని యాదృచ్ఛికంగా చూశాను?

Verse 43

शाखाय तु समाश्रित्य कृतपूर्वनिबंधनम् । वसंतसमये प्राप्ते पुष्पवंतश्च ये द्रुमाः

శాఖను ఆశ్రయించి, ముందుగా చేసిన బంధనంతో, వసంతకాలము రాగానే చుట్టూ పుష్పభారంతో వృక్షములు విరాజిల్లినవి।

Verse 44

सुगन्धफलपुष्पाश्च सुगन्धदलसंयुताः । तेषामणुं समादाय श्रेष्ठश्रेष्ठतमं रसम्

సుగంధ ఫలపుష్పములు, సువాసన పత్రములు కలిగిన వాటి నుండి తేనెటీగ అణుమాత్రమే తీసుకున్నా, అత్యుత్తమమైన రసాన్ని సంగ్రహిస్తుంది।

Verse 45

नियोजयति शाखाग्रे तरोरस्य सदैव हि । अनिर्विण्णतया हृष्टस्तदा सम्यङ्निरीक्षितः

అది నిత్యము వృక్షశాఖాగ్రానికే తనను నియోగించుకుంటుంది; అలసట లేక ఆనందంగా ఉండి, లక్ష్యాన్ని సమ్యక్‌గా పరిశీలిస్తుంది।

Verse 46

मधुजालं ततो जातं कालेन महता महत् । येनान्ये मधुना तृप्तिं प्राप्ताः शतसहस्रशः

ఆపై దీర్ఘకాలంలో మహత్తరమైన తేనె నిల్వ ఏర్పడింది; ఆ తేనెతో వందల వేల మంది ఇతరులు తృప్తి పొందారు।

Verse 47

तच्चेष्टितं मया वीक्ष्य शास्त्राण्यन्यानि भूरिशः । ततस्तेषां समादाय सारभूतं पृथक्पृथक् । कृतानि भूरिशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

ఆ కార్యాన్ని చూచి నేను అనేక ఇతర శాస్త్రాలను పరిశీలించాను. తరువాత వాటిలో ప్రతి దానిలోని సారాన్ని వేరువేరుగా గ్రహించి, అనేక గ్రంథములను మరియు సంపూర్ణ వేదాంతములను రచించాను।

Verse 48

उपजीवंति यान्यन्ये यथा भृङ्गास्तथा द्विजाः

ఎలా తేనెటీగలు అనేక పుష్పాల నుండి మధువును సేకరించి జీవిస్తాయో, అలాగే ద్విజులు కూడా అనేక శాస్త్రోపదేశాలు, ఉపాయాలను ఆశ్రయించి జీవనోపాధి పొందుతారు।

Verse 49

एवं मे मधुपो जातो गुरुत्वे च द्विजोत्तमाः । तेनाहं तेजसा युक्तो नान्यदस्तीह कारणम्

ఇలా, ఓ ద్విజోత్తములారా, గురుత్వ విషయములో నేను ‘మధుప’ (తేనెటీగ) వలె అయ్యాను. దానివల్లనే నేను తేజస్సుతో యుక్తుడనయ్యాను; ఇక్కడ మరొక కారణం లేదు।

Verse 50

वेदांतवादिनो येऽत्र प्रभवंति व्रतान्विताः । निर्लोभा गततृष्णाश्च ते भवंति सुतेजसः

ఇక్కడ వేదాంతవాదులుగా వికసించే వారు వ్రతనిష్ఠులు, నిర్లోభులు, తృష్ణాతీతులు అయితే, వారు ఉత్తమ ఆధ్యాత్మిక తేజస్సుతో సంపన్నులవుతారు।

Verse 51

एकेनापि विहीना ये प्रभवंति कुबुद्धयः । लोभमोहान्विताः पापा जायंते ते विचेतसः

కానీ ఈ గుణాలలో ఒక్కటి కూడా లేకుండానే ఎదిగే కుబుద్ధులు, లోభమోహాలతో కూడిన పాపులై, సరైన వివేకం లేనివారిగా అవతరిస్తారు।

Verse 52

वेदांतानि सुभूरीणि मया दृष्ट्वा विचार्य च । समरूपाः कृता ग्रन्था मर्त्यलोकहितार्थिना

నేను అనేక ఉత్తమ వేదాంతోపదేశాలను చూసి, విచారించి, మానవలోక హితార్థంగా సమన్విత స్వరూపంలో గ్రంథాలను రచించాను।

Verse 53

एवं मे गुरुतां प्राप्तो मधुपो द्विजसत्तमाः । इषुकारो यथा जातस्तथा चैव ब्रवीमि वः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఈ విధంగా నేను గురుత్వగౌరవాన్ని పొందితిని—మధుపమువలె; మరియు ఇషుకారుడు (బాణకారుడు) యథా నిపుణుడయ్యెనో, అలాగే ఈ తత్త్వాన్ని మీకు ప్రకటించుచున్నాను.

Verse 54

आत्मावलोकनार्थाय मया दृष्टाः सहस्रशः । योगिनो ज्ञानसंपन्नास्तैः प्रोक्तं च स्वशक्तितः

ఆత్మావలోకనార్థమై నేను వేలాది జ్ఞానసంపన్న యోగులను దర్శించితిని; వారు తమ తమ శక్తి మేరకు నాకు ఉపదేశించిరి.

Verse 55

आत्मावलोकनं भावि सुशिष्याय यथा तथा । स समाधिजद्वारेण चतुराशीतिकेन च

వారు చెప్పిరి—సుశిష్యునికి ఆత్మదర్శనం నిశ్చయంగా కలుగును; సమాధి అనే ద్వారముచేతను, చతురాశీ విధాల సాధనచేతను.

Verse 56

आसनैस्तत्प्रमाणैश्च पद्मासनप्रपूर्वकैः । असंख्यैः कारणैश्चैव ह्यध्यात्मपठनैस्तथा । ततोपि लक्षितो नैव मयाऽत्मा च कथंचन

పద్మాసనముతో ప్రారంభమగు ఆసనములను యథోచిత ప్రమాణములతో ఆచరించినను, అనేక ఉపాయములతోను అధ్యాత్మగ్రంథపఠనముతోను, అయినను నేను ఏ విధముగానూ ఆత్మను దర్శించలేకపోయితిని.

Verse 57

ततो वैराग्यमापन्नः प्रभ्रमामि धरातले । गुर्वर्थे न च लेभेऽहं गुरुमात्मावलोकने

అప్పుడు వైరాగ్యముతో నిండిపోయి నేను భూమిమీద సంచరించితిని; కాని ఆత్మదర్శనార్థం నాకు సత్యగురు లభించలేదు.

Verse 58

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते राजमार्गेण गच्छता । मया दृष्टो महीपालः सैन्येन महता वृतः

మరొక దినమున రాజమార్గమున ప్రయాణించుచుండగా, మహాసైన్యముచే పరివృతుడైన ఒక రాజును నేను చూచితిని.

Verse 59

ततोऽहं मार्गमुत्सृज्य संमुखस्य महीपतेः । उटजद्वारमाश्रित्य किंचिदूर्ध्वोपि संस्थितः

అప్పుడు నేను మార్గమును విడిచి, రాజునకు సమ్ముఖముగా నిలిచి, ఆశ్రమకుటీర ద్వారమును ఆశ్రయించి కొద్దిగా ఎత్తున నిలిచితిని.

Verse 60

तत्रापि च स्थितः कश्चित्पुरुषः कांडकारकः । ऋजुकर्मणि संयुक्तः शराणां नतपर्वणाम्

అక్కడనే ఒక పురుషుడు నిలిచియుండెను—అతడు బాణకాండకారుడు; వంగిన సంధులు గల బాణములను జాగ్రత్తగా సిద్ధపరచుటలో నిమగ్నుడై యుండెను.

Verse 61

तस्मिन्दूरगते भूपे तथान्यः सेवकोऽभ्यगात्

రాజు కొంత దూరమునకు వెళ్లినప్పుడు, మరొక సేవకుడు అక్కడికి సమీపముగా వచ్చెను.

Verse 62

तं पप्रच्छ त्वरायुक्तः शृण्वतोऽपि मम द्विजाः । कांडकर्मणि संसक्तमृजुत्वेन स्थितं तदा

హే ద్విజులారా, ఆ సేవకుడు త్వ‌రతో వచ్చి అతనిని ప్రశ్నించెను; ఆ వేళ నేను కూడా వినుచుండితిని—అతడు కాండకర్మలో లీనుడై, ఏకాగ్రతతో నిలిచియుండెను.

Verse 63

कियती वर्तते वेला गतस्य पृथिवीपतेः । मार्गेणानेन मे ब्रूहि येन गच्छामि पृष्ठतः

రాజు బయలుదేరి వెళ్లినప్పటి నుండి ఎంత సమయం గడిచింది? ఈ మార్గమునే నాకు చెప్పుము, నేను వెనుకనుండి ఆయనను అనుసరించుటకు।

Verse 64

सोऽब्रवीत्तं तदा विप्रा अधोवक्त्रः स्थितो नरः । अनेन राजमार्गेण गच्छमानो महीपतिः

అప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణులారా, ముఖం వంచి నిలిచిన ఆ మనిషి అతనితో ఇలా అన్నాడు: “మహీపతి ఈ రాజమార్గమునే వెళ్తున్నాడు.”

Verse 65

न मया वीक्षितः कश्चिदिदानीं राजसेवक । तदन्यं पृच्छ चेत्कार्यं तवानेन ब्रवीतु सः

ఓ రాజసేవకా, నేను ఇప్పుడే ఎవ్వరినీ చూడలేదు. నీకు ఏ పని ఉన్నా మరొకరిని అడుగు; అతడు నీకు చెప్పును।

Verse 66

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

నేను ఇక్కడ బాణాలు తయారు చేసే పనిలో నిమగ్నుడనై ఉన్నాను. అతని మాటలు విని నా మనస్సులో ఆలోచించితిని।

Verse 67

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

ఏకాగ్రచిత్తత వల్ల బ్రహ్మజ్ఞానమునుండి యోగము జన్మించును; ఇతరథా అది నాకు కలుగదు. అందుకే బ్రహ్మసిద్ధి కొరకు నేను చిత్తనిరోధమును ఆచరిస్తున్నాను; అప్పుడు ఆ సాక్షాత్కారం నిశ్చయంగా నాది అవుతుంది।

Verse 68

ततःप्रभृति चित्ते स्वे धारयामि सदैव तु । विश्वरूपं तथा सूर्यं हृत्पंकजनिवासिनम्

అప్పటినుంచి నేను నా చిత్తంలో సదా విశ్వరూపుడైన సూర్యదేవుని, హృదయపద్మనివాసిని, నిరంతరం ధరిస్తున్నాను।

Verse 69

ततो दिक्षु दिगन्तेषु गगने धरणीतले । तमेकं चैव पश्यामि नान्यत्किंचिद्द्विजोत्तमाः

ఆపై దిక్కులలో, దిక్కుల అంత్యాలలో, ఆకాశంలోనూ భూమిమీదనూ, ఓ ద్విజోత్తములారా, నేను ఆ ఏకుడినే చూస్తాను; మరొకటి ఏమాత్రం కాదు।

Verse 70

अहं च तेजसा युक्तस्तत्प्रभावेण संस्थितः

మరియు నేనూ ఆయన ప్రభావంతో తేజస్సుతో యుక్తుడై స్థిరంగా నిలిచియున్నాను।

Verse 71

एवं मे स गुरुर्जातः शरकारो द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं कन्यका जाता गुरुत्वे मे यथा पुरा

ఇలా, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఆ బాణకారుడు నా గురువయ్యాడు. ఇప్పుడు వినండి—మునుపటిలాగే ఒక కన్య కూడా నాకు గురుత్వంగా గురువైంది।

Verse 72

सर्वसंगपरित्यागी यदाहं निर्गतो गृहात् । ममानुपृष्ठतश्चैव ततो भार्या विनिर्गता

నేను సమస్త సంగాలను త్యజించి ఇంటి నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, నా భార్య కూడా నా వెనుకనే అనుసరిస్తూ బయటికి వచ్చింది।

Verse 73

शिशुं पुत्रं समादाय कन्यामेकां च शोभनाम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

మన శిశు కుమారుని, ఒక అందమైన కుమార్తెను వెంట తీసుకొని నా భార్య అప్పుడు నన్ను ఉద్దేశించి పలికింది; నేను వానప్రస్థాశ్రమంలో స్థితుడనయ్యాను।

Verse 74

कुरु मे वचनं मुक्तिरत्रैव हि भविष्यति । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । यदि स्यात्संयतात्मा स नूनं मुक्तिमवाप्नुयात्

నా మాటను అనుసరించు—ముక్తి నిజంగా ఇక్కడే లభిస్తుంది. బ్రహ్మచారి అయినా, గృహస్థుడైనా, వానప్రస్థుడైనా, యతియైనా—ఆత్మసంయమం ఉన్నవాడు నిశ్చయంగా ముక్తిని పొందుతాడు.

Verse 75

अथवा मां परित्यज्य यदि यास्यसि चान्यतः । तदहं च मरिष्यामि सत्यमेतदसंशयम्

కానీ నన్ను విడిచిపెట్టి నీవు మరెక్కడికైనా వెళితే, నేను కూడా మరణిస్తాను—ఇది సత్యం, సందేహం లేదు.

Verse 76

मृतायां मयि ते बालावेतावनुमरिष्यतः । कुमारी च कुमारश्च तस्मान्नाथ दयां कुरु

నేను మరణిస్తే నీ ఈ ఇద్దరు పిల్లలూ నా వెంటనే మరణిస్తారు—కుమార్తె మరియు కుమారుడు. కాబట్టి, ఓ నాథా, కరుణ చూపు.

Verse 77

मा व्रजस्व परं तीर्थं परिजानन्नपि स्वयम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमेतत्पुण्यतरं स्मृतम्

నీవు తీర్తాలను స్వయంగా తెలిసినవాడైనా ఇతర తీర్తానికి వెళ్లకు. హాటకేశ్వరుని ఈ క్షేత్రమే మరింత పుణ్యప్రదమని స్మరించబడింది.

Verse 78

सर्वेषामेव तीर्थानां श्रुतमेतन्मया विभो । वदतां ब्राह्मणेन्द्राणां तथान्येषां तपस्विनाम्

హే విభో! సమస్త తీర్థముల విషయమై ఈ ఉపదేశము నేను వినితిని—శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణేంద్రుల వచనముల నుండియు, ఇతర తపస్వుల నుండియు।

Verse 79

श्लोकोऽयं बहुधा नाथ कीर्त्यमानो मया विभो । विश्वामित्रस्य वक्त्रेण सन्मुनेः सत्यवादिनः

హే నాథా, హే విభో! ఈ శ్లోకమును నేను అనేకసార్లు కీర్తించితిని—సత్యవాది సన్ముని విశ్వామిత్రుని ముఖమునుండి వచ్చినదిగా।

Verse 81

ततः कृच्छ्रात्प्रतिज्ञातं मयाश्रमनिषेवणम् । वानप्रस्थोद्भवं वा स्यात्ततोऽहं तत्र संस्थितः

అనంతరం కష్టపడి నేను ఆశ్రమధర్మానుష్ఠానమును ప్రతిజ్ఞ చేసితిని. అది వానప్రస్థాచారమై ఉండవచ్చు; అట్లే నేను ఆ నియమములో అక్కడ స్థితుడనై యుంటిని।

Verse 82

तत्रस्थस्य हि मे कन्या क्रीडते परतः स्थिता । वलयापूरिताभ्यां च प्रकोष्ठाभ्यां ततस्ततः

అక్కడ నివసించుచుండగా నా కన్య కొంచెం దూరముగా నిలిచి ఆడుచుండెను; వలయములతో నిండిన మణికట్టులతో ఆమె ఇటు అటు సంచరించుచుండెను।

Verse 83

यथायथा सा कुरुते कन्दमूलफलाशनम् । तनुत्वं याति कायेन तथा चैव दिनेदिने

ఆమె కందమూలఫలములనే ఆహారముగా తీసుకొనుచుండగా, అట్లే దినదినము ఆమె దేహము మరింత కృశమై పోయెను।

Verse 84

ततो मे जायते दुःखं तेषां पतन संभवम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य संजातं वलयत्रयम् । तस्या हस्ते ततस्ताभ्यां शब्दः संजायते मिथः

అప్పుడు వారి పతనం సంభవమని భయపడి నా హృదయంలో దుఃఖం కలిగింది. కొంతకాలానికే ఆమె చేతిపై మూడు వలయాలు ఏర్పడ్డాయి; అవి పరస్పరం తాకుకొనగా ఖణఖణమనే శబ్దం పుట్టింది.

Verse 85

ततः कालेन महता ताभ्यामेकं व्यवस्थितम् । न संघर्षो न शब्दश्च तत्रस्थस्य च जायते

దీర్ఘకాలం గడిచిన తరువాత ఇది తెలిసింది—ఒకటే వలయం ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఘర్షణ లేదు, శబ్దమూ లేదు; అలాగే ఒంటరిగా ఉండేవానికి కలహం పుట్టదు.

Verse 86

तद्विचिन्त्य मया सोऽपि ह्याश्रमः परिवर्जितः । चिन्तितं च मया चित्ते कृत्वा चैवं सुनिश्चयम्

ఇది ఆలోచించి నేను ఆ ఆశ్రమ జీవనాన్నికూడా విడిచిపెట్టాను. హృదయంలో తలచుకొని ఇట్లా దృఢనిశ్చయం చేసుకున్నాను.

Verse 87

बहुभिः कलहो नित्यं द्वाभ्यां संघर्षणं तथा । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा

అనేకులతో నిత్యం కలహమే; ఇద్దరితో కూడ ఘర్షణే. అందుకే నేను ఒంటరిగా సంచరిస్తాను—కుమారిక చేతిపై ఒంటరిగా ఉన్న వలయంలా, అది ఒంటరిగా ఉంటే శబ్దం చేయదు.

Verse 88

ततः सुप्तां परित्यज्य तां भार्यां शिशुसंयुताम् । गतोऽहं दूरमध्वानं यत्र नो वेत्ति सा च माम्

తర్వాత శిశువుతో కూడ నిద్రిస్తున్న నా భార్యను విడిచిపెట్టి నేను దూర ప్రయాణానికి బయలుదేరాను—ఆమె నాకు తెలియని, నేనూ ఆమెను తెలియని స్థలానికి.

Verse 89

यत्राऽस्तमितशायी च यलब्धकृतभोजनः । भ्रमामि मेदिनीपृष्ठे त्यक्त्वा संसारबन्धनम्

నేను ఎక్కడ ఉన్నానో అక్కడే సూర్యాస్తమయిన తరువాత శయనిస్తాను; యదృచ్ఛగా లభించినదే భుజిస్తాను. ఇలా సంసారబంధనాన్ని విడిచి భూమిపైన సంచరిస్తాను.

Verse 90

ततो मे ज्ञानमापन्नमेवं विप्राः शनैःशनैः । अतीतानागतं चैव वर्तमानं विशेषतः

అనంతరం, ఓ విప్రులారా, ఈ విధంగా నాలో జ్ఞానం క్రమంగా ఉదయించింది—భూతకాలమును, భవిష్యత్తును, ముఖ్యంగా వర్తమానమును గూర్చి.

Verse 91

एवं मे कन्यका जाता गुरुत्वे द्विजसत्तमाः

ఇలా, ఓ ద్విజసత్తములారా, నాకు ఒక కన్య జన్మించింది—ఆమె గురుత్వమునకు, ఆచార్యస్థానమునకు నియోజితురాలైంది.

Verse 92

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि गुरोः कृते । न युष्माकं पुरो मिथ्या कीर्तयामि कथंचन

గురువునిమిత్తం నన్ను ఏది అడిగారో, అది అంతా మీకు వివరించాను. మీ సమక్షంలో నేను ఏ విధంగానూ అసత్యాన్ని ప్రకటించను.

Verse 93

एवं मे ज्ञानमुत्पन्नं प्रकारैः षड्भिरेव च । एभिर्लोकोत्तरं ज्ञानं युष्मत्प्रत्ययकारकम्

ఇలా నాలో జ్ఞానం ఖచ్చితంగా ఆరు విధాలుగా ఉద్భవించింది. వాటివల్ల మీలో నిశ్చయాన్ని కలిగించే లోకోత్తర (అలౌకిక) జ్ఞానం స్థాపితమైంది.

Verse 94

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे पप्रच्छुस्तं द्विजोत्तमाः । वानप्रस्थाश्रमं त्यक्त्वा भार्यां शिशुसमन्विताम् । क्व गतस्त्वं तदाचक्ष्व कियत्कालं च संस्थितः

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు ఆ ద్విజోత్తములైన బ్రాహ్మణులందరూ అతనిని ప్రశ్నించారు—“వానప్రస్థాశ్రమాన్ని విడిచి, శిశువుతో కూడిన భార్యను వదలి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లితివి? అది చెప్పుము; అక్కడ ఎంతకాలం నివసించితివి?”

Verse 95

अतिथिरुवाच । अहं भीतः सहस्राणि ग्रामाणां च शतानि च । यत्रास्तमितशायी सन्ननेकानि द्विजोत्तमाः । संख्यया रहितान्येव वर्षाणां च शतानि च

అతిథి పలికెను—“భయంతో నేను వేల గ్రామాలు, ఇంకా వందల ప్రదేశాలు తిరిగాను; అక్కడ అనేక ద్విజోత్తములు సూర్యాస్తమయాన శయనించేవారు. నేను లెక్కకు అందని వందల సంవత్సరాలు గడిపాను.”

Verse 96

दृष्टानि मुख्यतीर्थानि तथैवायतनानि च । दृष्टाश्च पर्वताः श्रेष्ठा नद्यश्च विमलोदकाः

“నేను ప్రధాన తీర్థాలను, అలాగే పుణ్యాయతనాలను (దేవాలయాలను) చూచితిని. శ్రేష్ఠ పర్వతాలను, నిర్మల జలముల నదులను కూడా చూచితిని.”

Verse 97

स्वयमेव मया ज्ञातो वाराणस्यां स्थितेन च । यज्ञः पैतामहो भावी स्थानेऽस्मिन्मामके यतः

“వారణాసిలో నివసిస్తూ నేను స్వయంగా తెలిసికొన్నాను—నా ఈ స్థలంలో ‘పైతామహ’ యజ్ఞం జరగబోతోంది, పితామహసంబంధమైన ప్రాచీన కర్మ.”

Verse 98

ततोऽहं सत्वरं प्राप्तः कौतुकेन द्विजोत्तमाः । कीदृशः स मखो भावी यत्र यज्वा पितामहः

“అందుకే, ఓ ద్విజోత్తములారా, కుతూహలంతో నేను త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చితిని—స్వయంగా పితామహుడు యజమానిగా ఉండే ఆ మఖము (యజ్ఞము) ఎటువంటిదై ఉండబోతోంది?”

Verse 99

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । वासुदेवं पुरस्कृत्य तथा चैव महेश्वरम्

సూతుడు పలికెను—అంతలో ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు వచ్చిరి. వారు వాసుదేవుని ముందుంచి, అలాగే మహేశ్వరుని కూడా పురస్కరించి చేరిరి.

Verse 100

कमान्तरं समासाद्य पुलस्त्याद्यास्तथर्त्विजः । ब्रह्मापि स्वयमायातो मृगचर्मधरस्तथा

నియత అంతరాన్ని చేరి పులస్త్యాది ఋత్విజులు వచ్చిరి. స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడు కూడా మృగచర్మం ధరించి అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 101

ततस्ते तुष्टिमापन्नास्तस्य ज्ञानेन तेन च । प्रोचुश्च वरदास्तुभ्यं सर्व एव दिवौकसः

అప్పుడు అతని ఆ జ్ఞానంతో సంతుష్టులైన స్వర్గవాసి దేవతలందరూ వరదాతలై నీతో పలికిరి.

Verse 102

तस्माद्वरय भद्रं ते प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अवश्यं तव दास्यामो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

కాబట్టి వరం కోరుము—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీకు ఇష్టమైనదాన్ని ప్రార్థించుము; అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా మేము నిశ్చయంగా నీకు ఇస్తాము.

Verse 103

अतिथिरुवाच । यदि तुष्टाः सुरा मह्यं प्रयच्छंति वरं मम । अनेनैव शरीरेण देवत्वं प्रार्थयाम्यहम्

అతిథి పలికెను—దేవతలు సంతుష్టులై నాకు వరం ప్రసాదిస్తే, నేను ఈ శరీరంతోనే దేవత్వాన్ని కోరుచున్నాను.

Verse 105

देवा ऊचुः । नूनं त्वं विबुधो भूत्वा देवलोके निवत्स्यसि । अनेनेव शरीरेण यज्ञभागविवर्जितः

దేవులు పలికిరి—నిశ్చయంగా నీవు దేవత్వం పొందించి దేవలోకంలో నివసించెదవు; అయితే ఇదే శరీరంతో యజ్ఞభాగమునకు వంచితుడవగుదువు.

Verse 106

यच्छामो यदि ते विप्र यज्ञांशं मानुषस्य भोः । अप्रामाण्यं श्रुतेर्भावि तव दत्तेन तेन च

హే విప్రా! మేము నీకు మానవుని యజ్ఞాంశాన్ని ప్రసాదిస్తే, నీవు ఇచ్చిన దానివల్ల శ్రుతి-ప్రామాణ్యం క్షీణించుననే దోషం కలుగును.

Verse 107

अतिथिरुवाच । देवत्वेन न मे कार्यं यज्ञांशरहितेन च । तदहं साधयिष्यामि यथा मुक्तिर्भविष्यति

అతిథి పలికెను—యజ్ఞభాగములేని దేవత్వం నాకు అవసరం లేదు. ముక్తి కలుగునట్లు నేను సాధన చేయుదును.

Verse 109

यज्ञभागसमोपेतं तथान्येषां दिवौकसाम् । विशेषेण सुरश्रेष्ठाः स्थानं चोपरि संस्थितम्

యజ్ఞభాగములతో సమన్వితులై ఇతర దివౌకసులవలెనే—హే సురశ్రేష్ఠులారా—విశేషంగా ఒక ఉన్నత స్థానం పైగా స్థాపితమై యున్నది.

Verse 110

प्रतिज्ञातस्तथा सर्वैर्वरोऽस्य विबुधैर्यतः । तस्मात्प्रदीयतामस्मै यदभीष्टं सुरोत्तमाः

సర్వ విబుధులు ఇతనికి వరం ఇస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేసినందున, హే సురోత్తములారా, ఇతనికి అభీష్టమైనదే ప్రసాదించుడి.

Verse 111

महेश्वर उवाच । यथाऽस्य जायते तृप्तिर्यज्ञभागाधिका सदा । तथाहं कथयिष्यामि शृण्वंतु विबुधोत्तमाः

మహేశ్వరుడు పలికెను—యజ్ఞభాగాలకన్నా కూడా ఆయన తృప్తి ఎల్లప్పుడూ ఎలా అధికమగునో నేను చెప్పుదును; దేవోత్తములారా, వినుడి।

Verse 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

ఈ యజ్ఞము చేయబడుచున్నది; దాని నాథుడు హరియే అని స్మరింపబడెను. ఈ కారణముచేత ఆ దేవుడు ‘యజ్ఞపురుషుడు’ అని చెప్పబడెను.

Verse 113

अद्यप्रभृति यत्किंचिच्छ्राद्धं मर्त्ये भविष्यति । दैवं वा पैतृकं वाऽपि तस्य चांते व्यवस्थितः

ఈ రోజు నుండీ మానవులలో ఏ శ్రాద్ధమైతే జరుగునో—దైవమైయినా పైతృకమైయినా—దాని ముగింపున ఆయన స్థితుడై యుండును.

Verse 114

एतस्य नाम संकीर्त्य पश्चाच्च यज्ञपूरुषम् । संकीर्त्य भोजनं देयं ब्राह्मणस्य द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా, ముందుగా ఆయన నామసంకీర్తన చేసి, తరువాత యజ్ఞపురుషుని సంకీర్తించి, బ్రాహ్మణునికి భోజనం ఇవ్వవలెను—శ్రద్ధతోనే.

Verse 115

तेनास्य भविता तृप्तिर्यज्ञांताऽभ्यधिका सदा । अदत्त्वास्य कृतं श्राद्धं यत्किंचित्प्रभविष्यति

దీనివలన ఆయన తృప్తి యజ్ఞాంతముకన్నా కూడా ఎల్లప్పుడూ అధికమగును; కాని ఈ (యథోచిత దానం/ఉచ్చారణ) చేయక శ్రాద్ధం చేసినచో అది ఫలరహితమగును.

Verse 116

तद्यास्यत्यखिलं व्यर्थं तथा भस्महुतं यथा । वैश्वदेवांतमासाद्य यश्चैनं पूजयिष्यति

చేసినదంతా పూర్తిగా వ్యర్థమవుతుంది—భస్మంలో పోసిన ఆహుతిలాగ. అయితే వైశ్వదేవాంతం చేరి ఈ దేవుని విధివిధానంగా పూజించువాడు, అతని కర్మమే ఫలప్రదమగును.

Verse 117

विष्णुनामसमोपेतं भविष्यति तदक्षयम् । दत्तं स्वल्पमपि प्रायः श्रद्धापूतेन चेतसा

విష్ణునామంతో కూడి ఇచ్చిన ఏ దానమైనా అక్షయమవుతుంది. శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో ఇచ్చిన స్వల్పదానమూ సాధారణంగా అవ్యర్థ పుణ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 118

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यश्चैनं नार्चयिष्यति । संप्राप्तं व्यर्थतां तस्य तच्च सर्वं भविष्यति

శ్రాద్ధంలో గానీ వైశ్వదేవంలో గానీ—ఎవడు ఈ దేవుని అర్చించడంలేదు, అతడు పొందినదీ చేసినదీ అంతా వ్యర్థమవుతుంది.

Verse 119

अस्मिंस्तुष्टिं गते सर्वे सुरा यास्यंति संमुदम् । पितरश्च तमायांति विमुखे संमुखे तथा

ఆయన తృప్తి పొందినప్పుడు సమస్త దేవతలు ఆనందంతో హర్షించి వెళ్తారు. పితృదేవతలూ ఆయన వైపు వస్తారు—విముఖులైనవారూ సంముఖులవుతారు.

Verse 120

तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे महेश्वरवचस्तदा । तथेति मुदिताः प्रोचुर्ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

అప్పుడు మహేశ్వరుని వచనాన్ని విని సమస్త దేవతలు ఆనందంతో “తథాస్తు” అని పలికారు; వారి ముందుగా బ్రహ్మా, విష్ణువులు ఉన్నారు.

Verse 121

ततःप्रभृति संजाता पूजा चातिथिसंभवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजा कार्याऽतिथेः सदा । यज्ञे पूरुषयज्ञस्य न चैकस्य कथंचन

అప్పటినుంచి అతిథి-సత్కారంతో సంబంధించిన పూజ ఆచారం ఏర్పడింది. కనుక సమస్త ప్రయత్నంతో ఎల్లప్పుడూ అతిథి పూజ చేయవలెను—యజ్ఞంలో కూడా ‘పురుష-యజ్ఞ’ రూపంగా; ఏ పరిస్థితిలోనూ నిర్లక్ష్యం చేయరాదు.

Verse 122

अतिथिरुवाच । अत्रास्ति मामकं तीर्थं मया यत्र तपः कृतम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुरुकाले द्विजोत्तमाः

అతిథి పలికెను—ఇక్కడ నా తీర్తం ఉంది; అక్కడనే నేను తపస్సు చేసితిని. హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రంలో, పురాతన కాలంలో, ఓ ద్విజోత్తములారా!

Verse 123

अंगारकेण संयुक्ता चतुर्थी स्याद्यदा तिथिः । सांनिध्यं तत्र कार्यं च सर्वैर्देवैश्च तद्दिने

చతుర్థీ తిథి అంగారక (మంగళవారం)తో కలిసి వచ్చినప్పుడు, ఆ రోజున అక్కడ సమస్త దేవతలు తమ సాన్నిధ్యాన్ని స్థాపించవలెను.

Verse 124

कुर्यात्तत्रैव यः स्नानं तस्मिन्नहनि संस्थिते । सर्वतीर्थफलं तस्य जायतां वः प्रसादतः

ఆ రోజున అక్కడే ఉండి స్నానం చేసే వాడు సమస్త తీర్తఫలాన్ని పొందును; మీ ప్రసాదముచేత ఆ ఫలం అతనికి కలుగుగాక.

Verse 125

तथास्त्विति ततः सर्वेऽतिथिं प्रोचुः सुरोत्तमाः । एतस्मिन्नंतरे प्राह पुलस्त्यर्षिः पितामहम्

అప్పుడు సురోత్తములందరూ అతిథితో “తథాస్తు” అని పలికిరి. అంతలో పులస్త్య ఋషి పితామహుడు (బ్రహ్మ)తో మాట్లాడెను.

Verse 126

पुलस्त्य उवाच । ऋत्विजः सकला देवाः संस्थिताः कौतुकान्विताः । उत्तिष्ठंतु च ते शीघ्रं यज्ञकर्मप्रसिद्धये

పులస్త్యుడు పలికెను—ఋత్వికులు మరియు సమస్త దేవతలు కుతూహలంతో సమవేతులయ్యారు. మీరు శీఘ్రంగా లేచి, యజ్ఞకర్మ సఫలమై సంపూర్ణమగునట్లు చేయుడి।

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे सर्वे तस्य वाक्यप्रणोदिताः । उत्थिता ऋत्विजो ये च स्वानि स्थानानि भेजिरे । ततः प्रववृते यज्ञः सपुनर्द्विजसत्तमाः । कुर्वता यज्ञकर्माणि होमपूर्वाणि यानि च

అంతలో ఆయన వాక్యప్రేరణతో అందరూ లేచారు; ఋత్వికులు తమ తమ స్థానాలలో కూర్చున్నారు. ఆపై యజ్ఞం మళ్లీ ప్రారంభమైంది; ఉత్తమ ద్విజులు హోమముతో మొదలుకొని తదనంతర యజ్ఞకర్మలను నిర్వహించసాగారు।

Verse 129

कोशकारमिवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यते

పట్టు పురుగు తన కోశంలో తానె చుట్టుకున్నట్లుగా, ఎవడు తనను తానే కప్పుకుంటాడో అతడు తన స్వాత్మస్వరూపాన్ని గ్రహించలేడు।