Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23
Devanagari script
एतस्मिन्नंतरे राजा ह्यानर्ताधिपतिर्द्विजाः । सुतपास्तेन निर्दिष्टोऽहं तु कंचुकिकर्मणि
Transliteration
etasminnaṃtare rājā hyānartādhipatirdvijāḥ | sutapāstena nirdiṣṭo'haṃ tu kaṃcukikarmaṇi
Translation
ఇంతలో, ఓ ద్విజులారా, ఆనర్తాధిపతి రాజు సుతపాస్ ద్వారా నన్ను కంచుకి (అంతఃపుర సేవకుడు) కర్తవ్యానికి నియమించాడు.
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
अन्तरेin the meantime / interval
अन्तरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle); हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
आनर्ताधिपतिःlord of Ānarta
आनर्ताधिपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआनर्त (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (आनर्तस्य अधिपतिः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
द्विजाःO twice-born (brahmins)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; सम्भोधनार्थेऽपि (O brahmins)
सुतपाःSutapā (proper name)
सुतपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुतपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
तेनby him
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन
निर्दिष्टःappointed, designated
निर्दिष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootनिर्-√दिश् (धातु) → निर्दिष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (Past participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'अहम्' इत्यस्य विधेय
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
तुand/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/विशेष (but/indeed)
कञ्चुकिकर्मणिin the office/duty of a chamberlain
कञ्चुकिकर्मणि:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकञ्चुकी (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कञ्चुकिनः कर्म = chamberlain's duty); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
Speaker
Atithi
Skanda Dialogue
Listener: Dvijāḥ (plural)
Visual Art Cues
Scene: A king of Ānarta appoints the narrator, via Sutapās, to the role of kañcukin—guardian/attendant of the inner quarters; formal court scene.
Characters & Entities
Ā
ĀnartaK
King of ĀnartaS
SutapāsA
AtithiK
Kañcukin (office)FAQs
Purāṇic dharma recognizes social roles and service; one’s conduct within duty can become a cause for merit or downfall.
The verse references Ānarta as a region under a king; it is contextual rather than a direct tīrtha-glorification.
None.