Adhyaya 165

Verse 1

सूत उवाच । ततःप्रभृतिपुण्ये च सरस्वत्यास्तटेशुभे । बाह्यानां नागराणां च स्थानं जातं महत्तरम्

సూతుడు పలికెను—అప్పటి నుండి పుణ్యప్రదమైన, శుభమైన సరస్వతీ తీరంలో బాహ్య నాగరుల నివాసస్థానం అత్యంత మహత్తరంగా, ప్రసిద్ధిగా మారింది।

Verse 2

पुत्रपौत्रप्रवृद्धानां दौहित्राणां द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरस्याग्रे यज्ज्ञातं विद्यया धनैः

హే ద్విజోత్తములారా, వారి కుమారులు, మనుమలు, దౌహిత్రులు విస్తరించగా, చమత్కారపురం ముందర విద్యా-ధనాల ద్వారా పొందినది ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य विश्वामित्रेण धीमता । शप्ता सरस्वती कोपात्कृता रुधिरवाहिनी

తరువాత ఒక సమయంలో ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు కోపంతో సరస్వతీని శపించగా, ఆమె రుధిరధారగా ప్రవహించెను।

Verse 4

ततः संसेव्यते हृष्टै राक्षसैः सा दिवानिशम् । गीतनृत्यपरैश्चान्यैर्भूतैः प्रेतैः पिशाचकैः

ఆ తరువాత ఆ స్థలం పగలు-రాత్రి ఆనందిత రాక్షసులచే సేవింపబడెను; అలాగే గీత-నృత్యాసక్తులైన ఇతర భూత, ప్రేత, పిశాచములు కూడా అక్కడ సంచరించిరి।

Verse 5

ततस्ते नागरा बाह्यास्तां त्यक्त्वा दूरतः स्थिताः । कांदिशीकास्ततो याता भक्ष्यमाणास्तु राक्षसैः । नर्मदायास्तटे पुण्ये मार्कण्डाश्रमसंनिधौ

అప్పుడు బాహ్య నాగరులు ఆ స్థలాన్ని విడిచి దూరంగా నిలిచిరి. తరువాత రాక్షసులచే భక్షింపబడుతూ కాందిశీక వైపు వెళ్లి, చివరకు నర్మదా పుణ్యతీరమున మార్కండేయాశ్రమ సమీపమున చేరిరి।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता । महानद्या कोऽपराधस्तया तस्य विनिर्मितः

ఋషులు పలికిరి—ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు సరస్వతిని ఎందుకు శపించెను? ఆ మహానది ఆయనకు ఏ అపరాధం చేసెను?

Verse 7

सूत उवाच । आसीत्पुरा महद्वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः । ब्राह्मण्यस्य कृते विप्राः प्राणान्तकरणं महत् । स सर्वैर्ब्राह्मणैः प्रोक्तो विश्वामित्रो महामुनिः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలమున విశ్వామిత్రుడు మరియు వశిష్ఠుడి మధ్య మహావైరము ఏర్పడెను. బ్రాహ్మణత్వ సాధనకై, ఓ విప్రులారా, ఆయన ప్రాణాంతకరమైన ఘోర తపస్సు చేసెను; మరియు విశ్వామిత్రుడు మహామునిగా సమస్త బ్రాహ్మణులచే ప్రకటింపబడెను।

Verse 8

क्षत्रियोऽपि पुरस्कृत्य देवदेवं पितामहम् । न चैकेन वसिष्ठेन तेनैतद्वैरमाहितम्

క్షత్రియుడైనప్పటికీ ఆయన దేవదేవుడైన పితామహ బ్రహ్మను అగ్రస్థానమున నిలిపి ఆరాధించెను; మరియు ఈ వైరము కేవలం వశిష్ఠుని వల్ల మాత్రమే ఏర్పడినది కాదు।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षत्रियोऽपि कथं विप्रो विश्वा मित्रो महामते । वसिष्ठेन कथं नोक्तो यः प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम्

ఋషులు పలికిరి—హే మహామతీ! క్షత్రియుడైయుండి విశ్వామిత్రుడు బ్రాహ్మణత్వం ఎలా పొందెను? స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడు ప్రకటించినవాడిని వశిష్ఠుడు ఎందుకు అంగీకరించలేదు?

Verse 10

एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं स्थितम्

ఇదంతా మాకు పూర్తిగా వివరించండి; మా హృదయంలో గొప్ప కుతూహలం కలిగింది.

Verse 11

सूत उवाच । आसीत्पुरा ऋचीकाख्यो भृगुपुत्रो महामुनिः । व्रताध्ययनसंपन्नः सुतपस्वी महायशाः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో భృగుపుత్రుడైన ఋచీకుడు అనే మహాముని ఉండెను; వ్రతాధ్యయనసంపన్నుడు, మహాతపస్వి, మహాయశస్సు గలవాడు.

Verse 12

तीर्थयात्राप्रसंगेन स कदाचिन्मुनीश्वरः । स्थानं भोजकटं नाम प्राप्तो गाधिमहीपतेः । यत्र सा कौशिकीनाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता

తీర్థయాత్ర సందర్భంలో ఒకసారి ఆ మునీశ్వరుడు గాధి మహీపతి యొక్క భోజకటమనే స్థలానికి చేరెను; అక్కడ త్రిలోకప్రసిద్ధమైన కౌశికీ నది ప్రవహించుచుండెను.

Verse 13

तस्यां स्नात्वा द्विजश्रेष्ठो यावत्तिष्ठति तीरगः । समाधिस्थो जपं कुर्वन्संतर्प्य पितृदेवताः

ఆ నదిలో స్నానమాచరించి ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆ తీర్థతీరంలో నిలిచెను; సమాధిస్థుడై జపం చేయుచు పితృదేవతలను తర్పణముతో తృప్తిపరచెను.

Verse 14

तावत्तत्र समायाता राजकन्या सुशोभना । सर्वलक्षणसम्पूर्णा सर्वैरेव गुणैर्युता

అప్పుడే అక్కడికి ఒక అతి సుందరమైన రాజకన్య వచ్చింది—సర్వ శుభలక్షణాలతో సంపూర్ణమై, అన్ని గుణాలతో యుక్తమై ఉంది.

Verse 15

स तां संवीक्षते यावत्सर्वावयवशोभनाम् । तावत्कामशरैर्व्याप्तः कर्तव्यं नाभ्यविंदत

ఆమె సర్వాంగ సౌందర్యాన్ని అతడు తిలకించుచుండగా, అంతలోనే కామదేవుని బాణాలతో వ్యాప్తుడై, చేయవలసినది ఏమిటో నిర్ణయించలేకపోయాడు.

Verse 16

ततः पप्रच्छ लोकान्स लब्ध्वा कृच्छ्रेण चेतनाम् । कस्येयं कन्यका साध्वी किमर्थमिह चागता

తర్వాత కష్టపడి స్థైర్యం పొందిన అతడు ప్రజలను అడిగాడు—“ఈ సాధ్వీ కన్య ఎవరిది? ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడికి వచ్చింది?”

Verse 17

क्व यास्यति वरारोहा सर्वं मे कथ्यतां जनाः

“ఆ వరారోహా ఎక్కడికి వెళ్తోంది? ఓ ప్రజలారా, నాకు అన్నీ చెప్పండి.”

Verse 18

जना ऊचुः । एषा गाधिसुतानाम ख्याता त्रैलोक्यसुन्दरी । अन्तःपुरात्समायाता गौरीपूजनलालसा

ప్రజలు అన్నారు—“ఈమె గాధి కుమార్తెగా ప్రసిద్ధి, త్రిలోకసుందరి. అంతఃపురం నుండి వచ్చి, గౌరీపూజ చేయాలనే ఆకాంక్షతో ఉంది.”

Verse 19

वांछमाना सुभर्त्तारं सर्वैः समुदितंगुणैः । प्रासादोऽयं स्थितो योऽत्र नदीतीरे बृहत्तरः

సర్వోత్తమ గుణసంపన్నుడైన సుభర్తను కోరుతూ ఆమె ఇక్కడికి వస్తుంది; ఇక్కడ నదీతీరంలో ఈ మహా ప్రాసాదం నిలిచి ఉంది.

Verse 20

उमा संतिष्ठते चात्र सर्वैः संपूजिता सुरैः । एतां च स्नापयित्वेयं पूजयित्वा यथा क्रमम्

ఇక్కడ ఉమాదేవి నివసిస్తుంది; సమస్త దేవతలచే ఆమె సంపూజిత. ఆమె ప్రతిమను స్నానమాచరింపజేసి, ఆపై క్రమంగా విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 21

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा करिष्यति ततः परम् । वीणाविनोदमात्रं च श्रुतिमार्गसुखावहम्

వివిధ నైవేద్యాలు సమర్పించిన తరువాత, ఆమె మృదువైన వీణావినోదంలో లీనమవుతుంది—అది శ్రుతిమార్గ మాధుర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 22

ततो यास्यति हर्म्यं स्वं मन्दीभूते च भास्करे । ऋचीकस्तु तदाकर्ण्य लोकानां वचनं च यत्

తర్వాత సూర్యుడు మృదువుగా మారిన వేళ ఆమె తన హర్మ్యానికి వెళ్తుంది; అయితే ఋచీకుడు ప్రజల మాటలను విని, వాటిని మనసులో ఆలోచించాడు.

Verse 23

ययौ गाधिगृहं शीघ्रं कामबाणप्रपीडितः । तं दृष्ट्वा सहसा प्राप्तमृचीकं भृगु सत्तमम् । संमुखः प्रययौ तूर्णं गाधिः पार्थिवसत्तमः

కామబాణాలతో బాధపడుతూ అతడు త్వరగా గాధి గృహానికి వెళ్లాడు. భృగువులలో శ్రేష్ఠుడైన ఋచీకుడు అకస్మాత్తుగా వచ్చినట్లు చూసి, రాజశ్రేష్ఠుడు గాధి ఎదురుగా వేగంగా వెళ్లి అతనిని స్వాగతించాడు.

Verse 24

गृह्योक्तेन विधानेन कृत्वा चैवार्हणं ततः । कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

గృహ్యవిధి ప్రకారం ఆతిథ్యసత్కారాలు, అర్ఘ్యాదులు చేసి, అనంతరం కరజోడించి భక్తితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 25

निःस्पृहस्यापि ते विप्र किमागमनकारणम् । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व येन यच्छामि तेऽखिलम्

హే విప్రా! మీరు నిఃస్పృహుడైనా మీ రాకకు కారణం ఏమిటి? అది అంతా నాకు చెప్పండి; నేను మీకు సమస్తమును ప్రసాదించుదును।

Verse 26

ऋचीक उवाच । तव कन्याऽस्ति विप्रेंद्र वरार्हा वरवर्णिनी । ब्राह्मोक्तेन विवाहेन तां मे देहि महीपते

ఋచీకుడు పలికెను—హే రాజశ్రేష్ఠా! నీకు ఒక కన్య ఉంది; ఆమె ఉత్తమ వరునకు అర్హురాలు, సుందరవర్ణిని. హే మహీపతే! శాస్త్రోక్త బ్రాహ్మవివాహ విధానమున ఆమెను నాకు ప్రసాదించుము।

Verse 27

एतदर्थमहं प्राप्तो गृहे तव स्मरार्दितः । सा मया वीक्षिता राजन्गौरीपूजार्थमागता

ఈ కారణముచేతనే, మన్మథబాధతో, నేను నీ గృహమునకు వచ్చితిని. హే రాజా! గౌరీపూజార్థమై వచ్చిన ఆమెను నేను చూచితిని।

Verse 28

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तो गाधिः पार्थिवसत्तमः । असवर्णं च तं मत्वा दरिद्रं वृद्धमेवच । अदाने शापभीतस्तु ततो व्याजमुवाच सः

సూతుడు పలికెను—అది విని రాజశ్రేష్ఠుడైన గాధి భయంతో వణికెను. అతనిని అసవర్ణుడని, దరిద్రుడని, వృద్ధుడని భావించినప్పటికీ, ఇవ్వకపోతే శాపమని భయపడి, అతడు ఒక నెపంతో మాట చెప్పెను।

Verse 29

अस्माकं कन्यकादाने शुल्कमस्ति द्विजोत्तम । तच्चेद्यच्छसि कन्यां तां तुभ्यं दास्याम्यसंशयम्

హే ద్విజోత్తమా! మా కన్యాదానానికి శుల్కము ఉంది. నీవది ఇస్తే, నిశ్చయంగా ఆ కన్యను నీకు ఇస్తాను.

Verse 30

ऋचीक उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल कन्याशुल्कं मम द्रुतम् । येन यच्छामि ते सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ఋచీకుడు అన్నాడు—హే రాజశార్దూలా! కన్యాశుల్కాన్ని నాకు త్వరగా చెప్పు; దానివల్ల నేను నీకు అన్నిటినీ ఇస్తాను, అది ఎంత దుర్లభమైనా సరే.

Verse 31

गाधिरुवाच । एकतः श्यामकर्णानामश्वानां वातरंहसाम् । शतानि सप्त विप्रेंद्र श्वेतानां चैव सर्वतः

గాధి అన్నాడు—హే విప్రేంద్రా! ఒక వైపు నల్ల చెవులు కలిగి, గాలివేగంతో పరిగెత్తే ఏడు వందల గుర్రాలు కావాలి; మిగతా అన్నిటిలో అవి పూర్తిగా తెల్లగా ఉండాలి.

Verse 32

य आनीय प्रदद्यान्मे तस्मै कन्यां ददाम्यहम्

ఎవడు వాటిని తెచ్చి నాకు సమర్పిస్తాడో, అతనికే నేను నా కుమార్తెను ఇస్తాను.

Verse 33

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय ऋचीको मुनिसत्तमः । कान्यकुब्जं समासाद्य गंगातीरे विवेश ह

సూతుడు అన్నాడు—‘అలాగే’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, మునిశ్రేష్ఠుడైన ఋచీకుడు బయలుదేరాడు. కాన్యకుబ్జాన్ని చేరి గంగాతీరంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 34

अश्वो वोढेति यत्सूक्तं चतुःषष्टिसमुद्भवम् । छंदऋषिदेवतायुक्तं जपं चक्रे ततः परम्

అనంతరం అతడు “అశ్వో వోఢా…” అని ప్రారంభమయ్యే, చతుఃషష్టి నుండి ఉద్భవించిన, ఛందస్సు‑ఋషి‑దేవతలతో యుక్తమైన ఆ సూక్తాన్ని విధివిధానంగా జపించాడు।

Verse 35

विनियोगं वाजिकृतं गाधिना यत्प्रकीर्तितम् । ततस्ते वाजिनस्तस्मान्निष्क्रांताः सलिलाद्द्विजाः

గాధి ప్రకటించిన అశ్వ‑ఉత్పాదక వినియోగాన్ని విధిగా ఆచరించగానే, ఓ ద్విజా, ఆ నీటిలోనుండి ఆ వాజులు బయలుదేరి వచ్చాయి।

Verse 36

सर्वश्वेताः सुवेगाश्च श्यामैकश्रवणास्तथा । शतानि सप्तसंख्यानि तावत्संख्यै र्नरैयुताः

వారు అందరూ తెల్లని వర్ణంతో, అత్యంత వేగవంతులుగా, ఒక చెవి మాత్రం నల్లగా ఉన్నవారుగా ఉన్నారు; సంఖ్యగా ఏడు వందలు, అంతే సంఖ్యలో మనుష్యులు కూడా తోడున్నారు।

Verse 37

ततः प्रभृति विख्यातमश्वतीर्थं धरातले । गंगातीरे शुभे पुण्ये कान्यकुब्जसमीपगम् । यस्मिन्स्नाने कृते मर्त्यो वाजिमेधफलं लभेत्

అప్పటినుంచి భూమిపై అశ్వతీర్థం ప్రసిద్ధమైంది—గంగానదీ యొక్క శుభ పుణ్యతీరంలో, కాన్యకుబ్జ సమీపంలో. అక్కడ స్నానం చేసిన మానవుడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 165

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽश्वतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम पंचषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘అశ్వతీర్థోత్పత్తి-వర్ణనం’ అనే నామంతో ఉన్న నూట అరవై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।