
ఈ అధ్యాయంలో సూతుడు తీర్థమాహాత్మ్య పరిధిలో ఒక నైతిక హెచ్చరిక కథను వివరిస్తాడు. చమత్కారపురంలో సూర్యారాధన సందర్భంలో బ్రాహ్మణుడు పుష్పుడు ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని ధరించాడు. అప్పుడు మాహీ అనే స్త్రీ అతని రూపమార్పు కారణం—మాయా, మంత్రసిద్ధి, లేక దేవానుగ్రహమా? అని ప్రశ్నిస్తుంది. పుష్పుడు సత్యాన్ని ఒప్పుకొని, మణిభద్రుని విషయంలో చేసిన మోసం, అతని భార్యను అన్యాయంగా తీసుకోవడం, ఆ అసత్యంపై నిర్మితమైన గృహస్థజీవితం మరియు సంతానపరంపరను వెల్లడిస్తాడు. కాలక్రమంలో భోగానంతరం వృద్ధాప్యంలో అతనికి తీవ్ర పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది. తన పాపాన్ని గ్రహించి పాపక్షాలనార్థం హాటకేశ్వరక్షేత్రానికి వెళ్లి ప్రాయశ్చిత్తరూప పురశ్చరణ చేయాలని నిర్ణయిస్తాడు. కుమారులకు ధనాన్ని పంచి, ముందుగా సిద్ధి పొందిన స్థలంలో సూర్యసంబంధమైన భవ్య నిర్మాణం చేయించి, శుద్ధికై చాతుశ్చరణ (నాలుగు విధాల పఠన-యజ్ఞవ్యవస్థ) నిర్వహించేందుకు బ్రాహ్మణులను విధివిధానంగా ఆహ్వానిస్తాడు. ఈ విధంగా వ్యక్తిగత నైతికత, స్వీకారం, క్షేత్రాచార వ్యవస్థ ఒకే కథలో కలుస్తాయి.
Verse 1
सूत उवाच । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते रहस्युक्तः स भार्यया । रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे च पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्
సూతుడు పలికెను—మరొక రోజు వచ్చినప్పుడు అతని భార్య అతనితో రహస్యంగా మాట్లాడెను. రాత్రి అతడు నిద్రించుచుండగా, పక్కనే వచ్చి అతని పాదాలను తాకగానే ఆ క్షణమే మాట మొదలుపెట్టెను।
Verse 2
त्वं तावन्मम भर्त्तासि यावज्जीवमसंशयम् । तद्वदस्व विभोऽस्माकं त्वदर्थं स मयोज्झितः
నేను జీవించు వరకు నీవే నిస్సందేహంగా నా భర్తవు. కాబట్టి, ఓ ప్రభూ, మా హితార్థం ఏమి చేయాలో చెప్పుము; నీ కోసమే నేను అతనిని విడిచితిని.
Verse 3
इन्द्रजालमिदं किं ते किं वा मंत्रप्रसाधनम् । देवानां वा प्रसादोऽयं यत्त्वं चैतादृशः स्थितः
ఇది ఏమిటి—ఇంద్రజాలంలాంటి మాయనా? లేక మంత్రసాధన వల్ల వచ్చిన శక్తినా? లేదా దేవతల అనుగ్రహమా, నీవు ఇంత అద్భుత స్థితిలో ఇక్కడ నిలిచియుండుట?
Verse 4
मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते । यदा संभूषिता वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः
నీవు వచ్చిన మొదటి రోజునే నేను నిన్ను గుర్తించితిని; అప్పుడే నీవు వస్త్రాలతోను, నానావిధ ఆభరణాలతోను అలంకరింపబడి ఉన్నావు.
Verse 5
यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसंभवाम् । कथयामि द्वितीयस्य तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्
నీ మోసమునుండి పుట్టిన సమస్త వృత్తాంతమును నేను నీకు చెప్పినయెడల, ఆ క్షణమే నేను నీ పాదములను స్పృశించెదను.
Verse 6
सूत उवाच । एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमाः । तामालिंग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्
సూతుడు చెప్పెను—ఇట్లు పలికినపుడు ఆ బ్రాహ్మణోత్తముడు అప్పుడే గట్టిగా నవ్వెను; తరువాత ఆమెను ఆలింగనం చేసి మధురాక్షరములతో వాక్యము పలికెను.
Verse 7
साधु प्रिये त्वया ज्ञातं सर्वं मम विचेष्टितम् । अहं स विप्रः सुभगे मणिभद्रेण यः पुरा
సాధు, ప్రియే! నీవు నా సమస్త విచేష్టితమును గ్రహించితివి. హే సుభగే, నేను పూర్వం మణిభద్రునిచే (అలా) చేయబడిన ఆ బ్రాహ్మణుడనే.
Verse 8
विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च
అవమానింపబడి, నీ చంద్రసన్నిభ ముఖమును చూచుచు నేను చమత్కారపురమునకు వెళ్లి రవి (సూర్యదేవుని) ఆరాధించితిని. ఆయన తృప్తిచెంది నాకు ఆ రూపమును, అలాగే సత్యజ్ఞానమును కూడా ప్రసాదించెను.
Verse 9
माहिकोवाच । त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता
మాహికా పలికెను— నీ దర్శనముచేత నేను కామదేవుని వశమున పడితిని.
Verse 10
तस्मादाराधयिष्यामि तं गत्वा दिननायकम् । येन ते तादृशं भूयः प्रतुष्टो विदधाति सः
కాబట్టి నేను వెళ్లి దిననాయకుడు (సూర్యదేవుడు)ను ఆరాధించెదను; ఆయన అత్యంత ప్రసన్నుడై నీకు మళ్లీ అటువంటి రూపమును ప్రసాదించునట్లు.
Verse 11
किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो । यत्ते तथाविधं रूपं संभजामि दिवानिशम्
హే ప్రభో! ఈ రూపముతోను, ఈ యౌవనముతోను నాకు ఏమి ప్రయోజనం, నేను నీ ఆ రూపమును దివానిశలు అనుభవించి ఆలింగించలేకపోతే?
Verse 12
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा गुटिकां पुष्प समादाय मुखान्ततः । दधार तादृशं रूपं यादृग्दृष्टं पुरा तया
సూతుడు పలికెను—అది విని అతడు పుష్పసదృశమైన గుటికను తీసుకొని నోటిలో ఉంచెను; అప్పుడు ఆమె ముందుగా చూసినట్లే అదే రూపాన్ని అతడు ధరించెను।
Verse 13
ततः सा हर्षिता माही पुलकेन समन्विता । तमालिंग्याभजद्गाढं वाक्यमेतदुवाच ह
అప్పుడు మాహీ ఆనందంతో పరవశించి రోమాంచితమై, అతనిని బిగిగా ఆలింగనం చేసి ఈ మాటలు పలికెను।
Verse 14
अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च । यत्त्वं हृद्वांछितः कांतः प्रलब्धो मदनोपमः
ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది; నా యౌవనం, నా రూపమూ సఫలమయ్యాయి; ఎందుకంటే హృదయాభిలషితుడైన కాంతుడు, మదనసముడైన నీవు నాకు లభించితివి।
Verse 15
एतावंति दिनान्येव न मया कामजं सुखम् । अपि स्वल्पतरं लब्धं कथंचिद्वृद्धसेवया
ఇన్ని దినములుగా నాకు కామజ సుఖము లభించలేదు—అతి స్వల్పమూ కాదు; ఏదో విధంగా వృద్ధుని సేవలోనే కాలం గడిచెను।
Verse 16
भजस्व स्वेच्छया विप्र दासी तेऽहं व्यवस्थिता
హే విప్రా, నీ ఇష్టముచొప్పున భోగించుము; నేను నీ దాసిగా ఇక్కడ సిద్ధంగా ఉన్నాను।
Verse 17
पुष्प उवाच । प्रविशामि किमंगेषु भवन्तीं किं मिलाम्यहम् । प्रिये चिरेण लब्धासि न जाने कर वाणि किम्
పుష్పుడు అన్నాడు—నేను నీ అవయవాలలో ప్రవేశించనా, లేక నీతో ఏకమవనా? ప్రియే, నీవు ఎంతో కాలానికి లభించావు; నేను ఏమి చేయాలో తెలియదు।
Verse 19
अथ रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । वक्त्रे तां गुटिकां कृत्वा स पुष्पस्तादृशोऽभवत्
ఆపై రాత్రి గడచి సూర్యమండలం ఉదయించినప్పుడు, ఆమెను చిన్న గుటికగా చేసి నోటిలో ఉంచి, పుష్పుడు అలాగే (ఆ మారిన స్థితిలో) అయ్యాడు।
Verse 20
एवं तस्य स्थितस्यात्र महान्कालो व्यजायत । पुत्राः पौत्रास्तथा जाताः कन्यकाश्च तथैव च
ఇలా అతడు అక్కడే ఉండగా ఎంతో కాలం గడిచిపోయింది. కుమారులు, మనవలు పుట్టారు; కుమార్తెలు కూడా అలాగే పుట్టారు।
Verse 21
स वृद्धत्वं यदा प्राप्तो जराविप्लवतां गतः । तदा स चिन्तयामास मया पापं महत्कृतम्
అతడు వృద్ధాప్యానికి చేరి జరా కలకలంతో కుంగిపోయినప్పుడు, అప్పుడు ఇలా ఆలోచించాడు—‘నేను మహాపాపం చేశాను।’
Verse 22
मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः । तस्य भार्या हृता चैव प्रसूतिं च नियोजिता
‘ఆ దురదృష్టుడు మణిభద్రుడు మిథ్యాచారంతో హతమయ్యాడు; అతని భార్యను కూడా అపహరించారు, మరియు ఆమెను ప్రసవానికి బలవంతంగా నియోగించారు।’
Verse 23
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तस्माद्गत्वा करोम्य हम् । पुरश्चरणसंज्ञं च येन शुद्धिः प्रजायते
అందుచేత నేను హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రానికి వెళ్లి ‘పురశ్చరణ’ అనే విధిని ఆచరిస్తాను; దానివల్ల శుద్ధి కలుగుతుంది।
Verse 24
एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पश्चित्ते निजे तदा । असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरंगतः
ఇలా హృదయంలో దృఢ నిశ్చయం చేసుకొని, పుష్పుడు అపార ధనాన్ని తీసుకొని ‘చమత్కారపుర’ అనే నగరానికి బయలుదేరాడు।
Verse 25
पुत्रेभ्योऽपि यथासंख्यं दत्त्वा चैव पृथक्पृथक् । प्रासादं कारयामास तस्य सूर्यस्य शोभनम्
తన కుమారులకు కూడా తగిన వాటాను విడివిడిగా ఇచ్చి, ఆ సూర్యదేవునికి శోభనమైన ప్రాసాద-మందిరాన్ని నిర్మింపజేశాడు।
Verse 26
यस्मिन्सिद्धिं गतः सोऽत्र याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिते । ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च । सोऽब्रवीद्ब्राह्मणानां मे चातुश्चरणमानय
యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రతిష్ఠించిన ఆ స్థలంలో, అతడు సిద్ధిని పొందిన చోట, అతడు తన ప్రధానుణ్ని పిలిచి, నమస్కరించి గౌరవంగా అభివాదం చేసి ఇలా అన్నాడు— “నాకు ‘చాతుశ్చరణ’ అని పిలువబడే బ్రాహ్మణ సమూహాన్ని తీసుకురా।”
Verse 27
येनाहमग्रतो भूत्वा प्रायश्चित्तं विशुद्धये । पुरश्चरणसंज्ञं तु प्रार्थयामि यथाविधि
నేను ముందుండి శుద్ధి కోసం ప్రాయశ్చిత్తం చేయగలిగేలా, నియమానుసారం ‘పురశ్చరణ’ అనే కర్మను నేను ప్రార్థిస్తున్నాను।
Verse 160
इति स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थब्राह्मणामन्त्रणवर्णनंनाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండమున, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గతంగా, ‘పుష్పుని పాపక్షాలనార్థం హాటకేశ్వరక్షేత్రగమనము మరియు పురశ్చరణార్థం బ్రాహ్మణామంత్రణ వర్ణన’ అను నామముగల నూట అరవయ్యవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 198
एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ
ఇట్లు చెప్పి, సమయము అనుకూలమని గ్రహించి, ఆ ఇద్దరూ మైథునమున ప్రవృత్తులయ్యారు; ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు కామదేవుని వశమున పడ్డారు।